Махаяна дәстүрін сақтау қорымының тарихы және дамуы

Кіріспе

Портленд, Орегон штатында орналасқан ұйым.

Махаяна дәстүрін сақтау қоры (FPMT) 1975 жылы Гелугпа ламалары Тхубтен Еше мен Тхубтен Зопа Ринпочелер Непалда батыстық студенттерге тибет буддизмін үйретуді бастады. FPMT қазір 34 елде 138-ден астам дхарма орталығын, жобаларды және қызметтерді қамтиды. Лама Еше 1984 жылы қайтыс болғанға дейін ұйымды басқарды, одан кейін Лама Зопа 2023 жылы қайтыс болғанға дейін басшылық етті. Қазір FPMT рухани жетекшісіз, ұйымның құрылымы мен болашағын талқылау үшін кездесулер жоспарлануда.

Тарих

FPMT атауы мен құрылымы 1975 жылы Лама Йеше мен Зопаның халықаралық оқыту сапарынан кейін қалыптасты. Дегенмен, екеуі 1965 жылдан бері батыстық саяхатшыларға сабақ беріп келген, сол кезде Дарджилингте олардың шәкірті және демеушісі Зина Рачевскиймен танысқан. 1969 жылы үшеуі Непал Махаяна Гомпа орталығын (қазір Копан монастыры) құрды. Рачевский көп ұзамай буддалық демалыс кезінде дүние салды. Лама Йеше Рачевскийдің «медитация курсын» оқыту туралы өтінішіне қарсылық білдірді, өйткені ол білім алған Сера монастыры дәстүрінде «медитация» тек Бес Тақырыпты жан-жақты, көп жылдық оқудан кейін ғана жасалатын еді. Алайда, ол 1971 жылы Лама Зопаға Копанның медитация курстарының алғашқысын (алғашқыда жарты жылдық, қазір жыл сайынғы) өткізуге рұқсат берді. Лама Зопа осы курстарды кем дегенде 1975 жылға дейін, содан кейін де ара-тұра өткізді. 1970 жылдардың басында Копанда жүздеген батыстықтар сабаққа қатысты. Тарихи сипаттамалар мен естеліктерде батыстық қатысушылар көбінесе Азияның ұзақ құрлықтық саяхаттарында (хиппи жолы) рюкзакшылар ретінде сипатталады, оларға Лама Йешенің сөйлеу стилі ерекше ұнады. Джеффри Сэмюэл Лама Йеше мен Зопаның тибеттік немесе гималайлық халық арасында әлі де ізбасар таппағанын (Зопаның кіші тулку мәртебесіне қарамастан) және олардың қызметі Дхарамсаладағы Орталық Тибет Әкімшілігінің қолдауынан немесе бағытынан тәуелсіз жүргізілгенін маңызды деп санайды. Оның пікірінше, олардың батыстықтарға ұмтылуының басты себебі басқа қолдау көздерінің болмауы болды. Дегенмен, Сэмюэл олардың халықаралық желі құруының Тибеттегі үлгісі бар екенін айтады. 1973 жылдың желтоқсан айында Лама Йеше Халықаралық Махаяна институты деген атпен он төрт батыстық монах пен монахшаны қабылдады. Осы уақытта Лама Йешенің шәкірттері өз елдеріне оралуға кірісті. Нәтижесінде сол елдерде дхарма орталықтарының саны арта бастады. ФПМТ-ны сипаттағанда Джеффри Пэйн Лама Йешенің харизмасына, интуициясына, ынтасына және ұйымдастыру қабілетіне баса назар аударады. Пэйн бізге қаржылық ресурстары мен тіл білу дағдысы жоқ босқынның жүзден астам орталықтар мен оқу топтары бар халықаралық желі құруға қалай қол жеткізгенін ойластыруды ұсынады. Дэвид Н. Кей келесі байқауды жасайды: Лама Йешенің ФПМТ-де тиімді ұйымдастырушылық және әкімшілік құрылымды анықтау және іске асыру жобасы жергілікті деңгейде шиеленіс тудыруға мүмкіндік берді. Ұйымның еншілес орталықтары бастапқыда дербес және өзін-өзі реттейтін болды, бірақ 1970 жылдардың соңына қарай орталық басқару мен бақылауға көбірек ұшырады. Кейдің айтуынша, осыған байланысты, ФПМТ құрылымын және іс-әрекетін нығайта бастаған кезде бірнеше жергілікті топтар мен мұғалімдер өздерінің тәуелсіз желілерін құрып, тарады. Австралияның Ченрезиг институтының Геше Лодені өзінің орталықтар желісіне назар аудару үшін 1979 жылы ФПМТ-дан кетті. Ең маңыздысы, Келсанг Гьяцо мен оның шәкірттері Англиядағы ФПМТ-нің флагмандық орталығы Манжушри институтының ФПМТ-мен байланысын үзуге себепкер болды. Бұл орталықтар мен олардың оқушылары ең алдымен Лама Йешеге, жергілікті ұстаздарға, Гелугпа дәстүріне немесе жалпы Тибет буддизміне бағыну керек пе деген мәселе болды. ФПМТ енді ламалардан ұйымның күтілімдерін нақтылайтын «Геше келісімін» қол қоюды сұрайды. Соңғы ажырым 1996 жылдан кейін Дорже Шугден туралы дау-жанжалдың салдарынан күшейді. 14-ші Далай-ламаның саясатына сәйкес, ФПМТ осы құдайға табынуды өз орталықтарынан тыйым салады. Лама Йешенің 1984 жылы қайтыс болуынан кейін оның рухани жетекшісі Лама Зопа болды. 1986 жылы испандық Tenzin Ösel Hita (әлдеқашан Tenzin Ösel Rinpoche, немесе «Лама Ösel» деп аталған) бала Лама Йешенің тулкуы ретінде танылды. Есейгенде Хита киім-кешегін тастап, Испаниядағы университетте оқыды және ФПМТ-да белсенді болмады. 2009 жылы Hita бірнеше БАҚ-та өзінің тулку рөлінен бас тартқаны туралы мәлімдеме жасады, бірақ кейіннен бұл мәлімдемеден бас тартты. 2019 жылдың 3 мамырында Сера ламасы және ФПМТ мұғалімі Дагри Ринпоче Үндістанның ішкі рейсінде әйелді ұстағаны үшін тұтқындалды. Бірнеше күннен кейін монахтар тобы Дагри Ринпоченің он жыл бойы қолмен ұстап, жыныстық қанау және жыныстық зорлыққа қатысты қосымша шағымдарға назар аударды және ФПМТ-ны тәуелсіз, үшінші тараптың тергеуін жүргізуге шақырды. Осыған байланысты петицияға 4000-нан астам адам қол қойды. ФПМТ халықаралық кеңсесі Дагри Ринпошені оқытушылар тізімінен шеттетуге және сұралған тергеуді жүргізу үшін FaithTrust Institute-қа тапсырыс берді. 2020 жылдың 19 қыркүйегіндегі есеп шағымдардың сенімді екенін көрсетті. ФПМТ басқармасының сегіз мүшесінің бесеуі есепті жариялау туралы дау-жанжалдың салдарынан отставкаға кетті. «Драфт» түрдегі қорытынды есеп жарияланды, ФПМТ оны түзетулерді күтуде деп атады, бірақ FaithTrust Institute өз жұмысын аяқтаған деп санайды. Зорлық-зомбылықтан басқа, қорытынды есепте шағымдарды жабынға алуға бағытталған «мәжбүрлеушілік немесе кек алушылық әрекеттері» де көрсетілді; ФПМТ-ның мұндай шағымдарды қарастыру үшін нақты механизмнің болмауы сынға алынды (38-39 беттер); сондай-ақ Лама Зопаның тергеуді «әлсірететін» мәлімдемелері сынға алынды (11-13 беттер). (Зопа Дагри Ринпошені «өте жақсы, қасиетті жаратылыс – әдеттегі адам емес» деп сипаттаған және Дагридің шәкірттеріне оның тек жақсы қасиеттерін көруге кеңес берген). ФПМТ зорлық-зомбылық орын алған ФПМТ орталықтары заңды түрде тәуелсіз екенін және есепте Лама Зопаға қатысты сын гуруға адалу принципін ескермегенін мәлімдеді. ФПМТ орталықтарының жетекшілері мен тіркелген мұғалімдер (тибеттік мұғалімдер емес) енді «Зорлық-зомбылықтан қорғау» онлайн курсынан өтуге міндетті. 2023 жылы Лама Зопаның қайтыс болуынан кейін ФПМТ басқармасы оның тікелей ізбасары болмайтынын және басқарма Далай-ламаның кеңесімен оның жауапкершіліктерін бірлесіп қабылатынын мәлімдеді. «Мұғалімдердің кеңесші кеңесі» құрылмақ. Bei, Voulgarakis және Nault ФПМТ-ны Арджун Аппадураидың глобализацияны (Аппадураидың сөздерімен) «(а) этносфералар, (б) медиасфералар, (в) техноссфералар, (г) финансфералар және (д) идеясфералар» тұрғысынан түсінуін көрсету үшін пайдаланады. Авторлар осыған сәйкес ФПМТ-ны «Портленд, Орегон штатында штаб-орны бар, бірақ Үндістан мен Непалдағы тибеттік және шерпа монахтары құрған (біреуі испандыққа жаңадан туғандай) және қаржыландыруының көп бөлігі Шығыс/Оңтүстік-Шығыс Азиядағы этникалық қытай қауымдастықтарынан түсетін Гелугпа дхарма орталықтарының халықаралық желісі» деп сипаттайды.

The name and structure of the FPMT date to 1975, in the wake of an international teaching tour by Lamas Yeshe and Zopa. However, the two had been teaching Western travelers since at least 1965, when they met Zina Rachevsky, their student and patron, in Darjeeling. In 1969, the three of them founded the Nepal Mahayana Gompa Centre (now Kopan Monastery). Rachevsky died shortly afterwards during a Buddhist retreat. Lama Yeshe resisted Rachevsky's appeals to teach a "meditation course", on the grounds that in the Sera Monastery tradition in which he was educated, "meditation" would be attempted only after intensive, multi year study of the Five Topics. However, he gave Lama Zopa permission to lead what became the first of Kopan's meditation courses (then semiannual, now annual) in 1971. Lama Zopa led these courses at least through 1975, and sporadically thereafter. During the early 1970s, hundreds of Westerners attended teachings at Kopan. Historical descriptions and recollections routinely characterize early Western participants as backpackers on the hippie trail (extended overland tours of Asia), to whom Lama Yeshe's style of discourse especially appealed. Geoffrey Samuel finds it significant that Lamas Yeshe and Zopa had not yet attracted followings among the Tibetan or Himalayan peoples (Zopa's status as a minor tulku notwithstanding), and that their activities took place independently of any support or direction from the Central Tibetan Administration in Dharamsala. On his reading, their willingness to reach out to Westerners was in large measure the result of a lack of other sources of support. Nevertheless, Samuel sees their cultivation of an international network as having ample precedent in Tibet. In December 1973, Lama Yeshe ordained fourteen Western monks and nuns under the name of the International Mahayana Institute. Around this time, Lama Yeshe's students began returning to their own countries. The result was the founding of an ever increasing number of dharma centers in those countries. In his description of the FPMT, Jeffrey Paine emphasizes the charisma, intuition, drive, and organizational ability of Lama Yeshe. Paine asks us to consider how a refugee with neither financial resources nor language skills could manage to create an international network with more than a hundred centers and study groups. David N. Kay makes the following observation:

Lama Yeshe's project of defining and implementing an efficient organizational and administrative structure within the FPMT created the potential for friction at a local level. The organization's affiliated centers had initially been largely autonomous and self regulating, but towards the late 1970s were increasingly subject to central management and control. As a result, says Kay (and Samuel's analysis concurs), at the same time that the FPMT was consolidating its structure and practices, several local groups and teachers defected, founding independent networks. Geshe Loden of Australia's Chenrezig Institute left the FPMT in 1979, in order to focus on his own network of centers. More consequentially, Kelsang Gyatso and his students caused the Manjushri Institute, the FPMT's flagship center in England, to sever its FPMT ties. At issue was whether the centers and their students ought to identify primarily with Lama Yeshe, local teachers, the Gelugpa tradition, or Tibetan Buddhism as a whole. The FPMT now asks its lamas to sign a "Geshe Agreement" which makes explicit the organization's expectations. The latter rift widened in the wake of unrelated, post 1996 controversy over Dorje Shugden. Following the policy of the 14th Dalai Lama, the FPMT bans the worship of this deity from its centers. Lama Yeshe's death in 1984 led to his succession as spiritual director by Lama Zopa. In 1986, a Spanish boy named Tenzin Ösel Hita (a. k. a. Tenzin Ösel Rinpoche, or "Lama Ösel") was identified as the tulku of Lama Yeshe. As he came of age, Hita gave up his robes for a secular life, attending university in Spain, and became relatively inactive in the FPMT. In 2009, Hita was quoted in several media sources as renouncing his role as a tulku—remarks which he later disavowed. On 3 May 2019, Sera lama and FPMT teacher Dagri Rinpoche was arrested for groping a woman aboard an domestic Indian flight. A few days later, a group of nuns drew attention to additional complaints of groping, sexual harassment, and sexual assault by Dagri Rinpoche over a ten year period, and called for the FPMT to arrange an independent, third party investigation. A petition to this effect attracted more than 4000 signatures. The FPMT International Office responded by suspending Dagri Rinpoche from its list of teachers, and commissioning FaithTrust Institute to conduct the requested investigation. Its 19 Sept. 2020 report found the allegations credible. Five (out of eight) FPMT board members resigned amidst controversy over whether to release the report. A “draft” summary report was eventually published—so labeled by the FPMT in anticipation of revisions, but the FaithTrust Institute considered its work complete. Besides abuse, the summary also noted a pattern of "coercive or retaliatory behaviors" aimed at silencing complainants; criticized the FPMT for its lack of any clear mechanism to handle such complaints (pp. 38 39); and criticized statements by Lama Zopa which tended to "undermine" the investigation (pp. 11 13). (Zopa had characterized Dagri Rinpoche as “a very positive, holy being—definitely not an ordinary person," and advised Dagri's students to see only his pure qualities.) The FPMT objected that the FPMT centers where the abuse took place were legally independent; and that the report's criticism of Lama Zopa failed to take into account the core principle of guru devotion. FPMT center leaders and registered teachers (but not Tibetan teachers) are now required to take a "Protection from Abuse" online training course. On the 2023 death of Lama Zopa, the FPMT board indicated that he would have no direct successor, and that the board would collectively assume his responsibilities, subject to the advice of the Dalai Lama. An "advisory council of teachers" is planned. Bei, Voulgarakis, and Nault use the FPMT to illustrate Arjun Appadurai's understanding of globalization in terms of (in Appadurai's words) "(a) ethnoscapes, (b) mediascapes, (c) technoscapes, (d) finanscapes, and (e) ideoscapes." The authors accordingly describe the FPMT as "an international network of Gelugpa dharma centers headquartered in Portland, Oregon, but founded by Tibetan and Sherpa monks in India and Nepal (one of whom has apparently reincarnated as a Spaniard), and whose funding comes disproportionately from ethnic Chinese communities in East / Southeast Asia."

Құрылымы

ФПМТ директорлар кеңесімен басқарылады, оның рухани директоры (қазіргі уақытта бос қызмет) кеңестің төрағасы болып табылады. FPMT халықаралық кеңсесі кеңестің атқарушы функциясын атқарады. Қазіргі уақытта (2023 жыл) FPMT президенті / бас директоры – Вен. Роджер Кунсанг, ол 2005 жылдан бері осы қызметте. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, 34 елде 138 FPMT дхарма орталығы, жобалары, қызметтері және оқу тобы бар. Әрбір филиал орталық, жоба немесе қызмет жеке тіркелген және жергілікті қаржымен қамтамасыз етіледі. Жеке тұлғалар үшін FPMT "мүшелігі" деген ұғым жоқ; мүшелік тек ұйымдарға ғана беріледі (бірақ олардың кейбіреулері жеке тұлғаларға өздерінің жергілікті мүшелігін ұсынады). Жергілікті кеңесі мен қызметкерлерінен басқа, әрбір FPMT орталығында рухани бағдарлама координаторы және көбінесе тұрақты геше немесе ұстаз (сондай-ақ басқа Сангха да болуы мүмкін) болады. Әртүрлі елдердің орталық директорлары мен рухани бағдарлама координаторлары Махаяна дәстүрін сақтау жөніндегі кеңес (CPMT) аясында бірнеше жылда бір рет жиналып, тәжірибе алмасады және өзара қызығушылық тудыратын мәселелерді талқылайды. 14-ші Далай-ламаға "шабыт пен жетекші" деген құрметті лауазым берілген.

Жобалар

FPMT бірқатар қайырымдылық жобаларын жүзеге асырады, оның ішінде қасиетті нысандар салуға қаражат түсуі; тибет тіліндегі мәтіндерді аудару; монахтар мен монахтарды (тибеттік және тибеттік емес) қолдау; Азияның кедей аймақтарында медициналық көмек, азық-түлік және басқа да көмек көрсету; Моңғолияда тибет буддизмін қайта жаңғырту; және жануарларды қорғау. FPMT-нің қазірге дейінгі ең танымал жобасы – Майтрея жобасы болып табылады. Бастапқыда Бодхгаяда және/немесе Кушинагарда (Үндістан) салынатын Майтрейяның алып мүсіні жоспарланған, бірақ қор жинаудағы қиындықтар мен жерді иеленуге байланысты туындаған даулар салдарынан жоба қайта қарастырылды. Қазір салыстырмалы түрде шағын мүсіндер салу жоспарлануда. Джессика Мари Фальконенің «Махаббат Буддасымен күрес: ешқашан салынбаған ең үлкен мүсіннің мәдени тарихы» (Корнелл университетінің баспасы, 2018; оның Корнелл университетіндегі мәдени антропология бойынша Ph.D. диссертациясына негізделген) – бұл дау-дамайлар мен ұсынылған мүсіннің FPMT қатысушылары және Кушинагар наразылары үшін қандай мағынаға ие екені туралы еңбек. Сондай-ақ, 1991 жылдан бері Сера-Же монастырында білім алатын 2600 монахқа күніне 3 рет тамақ беруді қамтамасыз ететін Сера-Же азық-түлік қоры туралы айта кеткен жөн.

Жарияланымдар

Wisdom Publications, қазір буддалық кітаптардың белгілі баспасы, 1975 жылы Непалдың Катманду қаласындағы Копан монастырында редактор Николас Рибуш бастауымен құрылды. Оның алғашқы жарияланымы Лама Еше мен Лама Зопаның «Даналық энергиясы» еңбегі болды. Рибуш басшылығымен баспа 1983 жылы Лондонда ресми жұмыс істей бастады (Манджушри институтында бірнеше жыл қызмет еткеннен кейін), Джеффри Хопкинстің «Бослыққа медитация» (1983) кітабы алғашқы тұрақты туындысы болды. 1989 жылы директор Тимоти МакНилл басшылығымен Бостонға көшті. Баспа буддизмнің барлық дәстүрлерінен академиялық және көпшілікке арналған буддалық әдебиеттерді, сондай-ақ классикалық буддалық әдебиеттердің аудармаларын ұсынады. Ерекше атауға лайық жобалары – энциклопедиялық стильдегі 32 томдық Тибет классикасы кітапханасы (Далай-ламаның ағылшын тіліндегі аудармашысы Тхптен Джинпа жасаған); және Пали Никаяларының аудармаларынан тұратын Будданың ілімдері сериясы. Diamant Verlag (1984 жылдан бері) және éditions Mahayana (2020 жылдан бері) тиісінше неміс және француз тілдерінде буддалық кітаптар шығарады. 1995 жылдан бері FPMT «Мандала» атты жылтыр журнал шығарып келеді (қазір тоқсан сайын жарияланады). Лама Еше мен Лама Зопаның сөздері мен жазбаларына авторлық құқығы тиесілі Лама Еше даналық архиві – FPMT-ның құрамына кіретін ұйымдардың бірі. LYWA осы және басқа ламалардың ілімдерін архивтейді, транскрипциялайды және тегін тарату және сату үшін өңделген кітаптар жасайды. Оның директоры Николас Рибуш.

Белгілі ізбасарлары

Нита Инг, Тайвань жоғары жылдамдықты теміржолы (THSR) компаниясының тайваньдық бас директоры. Лилиан Тоо, малайзиялық қытай автор, фэн-шуй туралы 80 кітап жазған. Лама Зопамен және ФПМТ-мен араласуы туралы ол "Будда кітабында" (Element, 2003) айтады. Дая Ванчук Местон, американдық тибеттік белсенді және "Бейбітшілік келеді: кешірімге жасаған саяхатым" (Free Press, 6 наурыз, 2007) атты естеліктердің авторы. Местон Копан монастырында (ақ) бала монах ретінде өсті, оның анасы оны тастап Лама Ешеде буддалық монахқа айналды. Ол 2010 жылы өз-өзіне қол жұмсады. Ян Уиллис, Веслиан университетінің дінтану профессоры және бірнеше буддалық кітаптардың авторы, соның ішінде "Dreaming Me: An African American Woman's Spiritual Journey" (Riverhead, 2001) атты естеліктері. Уиллис Лама Ешедің алғашқы студенттерінің бірі болды, ол оны академиялық жолында қолдады. Гарет Спархэм, британдық тибеттанушы және бірнеше Абхисамайаланкара түсіндірмелерін аударған. Тхубтен Гьяцо (Адриан Фельдман), Гелуг монахына кірген алғашқы батыстықтардың бірі. Ник Рибуш, Лама Ешемен санатталған австралиялық және бірнеше FPMT орталықтары мен жобаларын құрған.