Кіріспе

Тхеравада буддизміндегі монахтар қауымдастығының монахтар тәртібі
басқа буддист дәстүрлеріндегі монахтар тәртібі

Тхеравада буддизмінде Паттимокха – толық қадірленген монахтар (бхикхулар) үшін 227 ережеден және монахтар (бхикхунилер) үшін 311 ережеден тұратын монахтар тәртібінің негізгі кодексі болып табылады. Ол Виная Питаканың бөлімі – Суттавибхангада қамтылған.

Қарақшы

Төрт параджика (сөздік мағынасы – "жеңіліс") – сангхадан өмір бойына қуылдыруға алып келетін ережелер. Монах осы ережелердің бірін бұзса, ол киелі өмірде автоматты түрде "жеңіліске" ұшырайды және бірден монахтықтан шығарылады. Ол өмір бойына қайтадан монах бола алмайды. Осы төрт жағдайда да құқыс бұзу үшін қасақана ниет болуы қажет. Бхикшулар үшін төрт параджика:

Сексуалдық қатынас: кез келген сексуалдық қатынас жасау. Ұрлық: жергілікті заңмен белгіленгендей, алтынның 1/24 трой унциясынан құны жоғары затты ұрлау. Өлтіру: адам өлтіру, өлтіруші жалдау, адамды өлуге итермелеу немесе өлімнің пайдалы жақтарын сипаттау арқылы адам өліміне себеп болу. Өтірік айту: өзінің жоғарырақ адамдық деңгейге жеткенін басқаға өтірік айту, мысалы, өзі арахант емесін білсе де арахант болдым деп мәлімдеу, немесе джаналардың біріне жеткенін білмесе де жеттім деп айту. Параджикалар – Бес Ұстанымның алғашқы төртеуінің нақты анықтамалары.

Сағдасиса

Он үш сангхадисеса - сангханың (қоғамдық жиналыстардың) алғашқы және кейінгі жиналысын талап ететін ережелер. Егер бір монах мұндағы қандай да бір ережені бұзса, ол сынақ немесе тәртіпті кезеңнен өтуі керек, содан кейін, егер ол өзін өкініш білдірсе, оны жиырмадан кем емес монахтар сангхасы қайта қалпына келтіре алады. Параджикалар сияқты сангхадисесалар да монахтың өз қалауы бойынша ғана пайда болады және оларды кездейсоқ шақыруға болмайды. Бхикхулар үшін он үш сангхадисеса: сперма шығару немесе спермаңызды түсіру үшін біреуді тарту, армандағаннан басқа. Әйелмен құмарлықпен дене қатынасы, оның ішінде сүйіспеншілікпен қол ұстасу. Әйелге жыныстық мүшелерін немесе жыныстық қатынасты білдіретін құмарлықпен сөйлеу. Әйелден жыныстық қатынас жасауды сұрау, немесе оған монахпен жыныстық қатынаста болудың рухани пайдасы бар екенін айту. Ерлі-зайыптылардың бір-бірімен кездесуі, махаббаты немесе некелесуі. Сангханың рұқсатысыз үй салу немесе 3х1,75 метрден асатын үй салу. Сангханың рұқсатысыз немесе 3х1,75 метрден асатын үйді біреудің салуы. Басқа бір монахты жалаңаш қылу үшін оған негізсіз айып тағу. Басқа бір монахты киімін шешіп алу үшін, оған жалған айып тағу. Ол үш рет ескертілгенмен, қауымның жік салуы үшін жігерлендіріп жүр. Үш рет сөгіс алғаннан кейін де агитаторды қолдау (егер қолдаушылар саны төрт адамнан аз болса ғана қолданылады). Ол үш рет сөгіс алғаннан кейін де, дәлелденген сын-пікірлерді қабылдамады. Өзін үш рет сөгіп-насихаттағаннан кейін де, өз қуғын-сүргінінің әділдігін сынға алу.

Нисаггия пачития

Ниссаггия пачиттия – «мүлікті қайтару арқылы мойындауды» талап ететін ережелер. Олар көбінесе тыйым салынған немесе рұхсатсыз алынған заттарды иеленумен байланысты. Монах мүлікті қайтарып, содан кейін өзге монахқа жасаған қатесін мойындауы тиіс. Бхикху үшін отыз ниссаггия пачиттия бар.

Пачития

Пачития – мойынұсауды талап ететін ережелер. Барлығы 92 пачития бар; бұл – қуғынға немесе сынақ мерзіміне алып келмейтін шағын бұзушылықтар.

Патидесанья

Патидесания – ауызша мойындалуы тиіс бұзушылықтар. Қатысы жоқ бхиккуниден тамақ қабылдау және жеу. Бхиккуни донорларға қандай тамақты кімге беру керектігін айтқаннан кейін тамақ қабылдау және жеу, ал бхиккулар бхиккуниді сөкпеген жағдайда. Сангха «оқуда» деп белгілеген отбасынан тамақ қабылдау және жеу, яғни монах ауырып қалса ғана арахант болуға дайындалу. Қауіпті жерде тұратын отбасынан тамақ қабылдау және жеу, егер монах ауырмаса.

Сехияватта

75 сехия немесе оқыту ережесі бар, олар негізінен монахтың мінез-құлқымен айналысады. Бұл ережелер Саруппадан (дұрыс мінез-құлық; 26), Бходжанапатисамюттадан (тағам; 30), Дхаммадесанапатисамюттадан (Дхарманы үйрету; 16) және Пакиннакадан (әртүрлі; 3) құралады. Көптеген елдерде, жаңа монахтар (саманералар) он буырмадан басқа Сехиавата ережелерін де сақтау қалыпты жағдай.

Адихарана-саматха

Адихарана саматха – монахтарға қатысты құқықтық процестерді шешудің жеті ережесі. Мәселе шешілген кезде, үкім санганың, тараптардың, Дхамма мен Винаяның куәлігінде шығарылуы керек. Егер бхикку кінәсіз болса, үкім "естеулілік" болуы керек. Егер бхикку ақыл-есінен айырылған болса, үкім "өткендегі ақылсыздық" болуы керек. Егер бхикку айыпталулардың барлығын мойындаса, үкім "мойындаған нәрсеге сәйкес әрекет ету" болуы керек. Егер дауды бірауыздан шешуге келмесе, санга дауыс беруі керек және үкім "көпшілік пікірге сәйкес әрекет ету" болуы керек. Егер бхикку тергеуден кейін ғана мойындаса, үкім "айыпталушының одан әрі жасаған бұзықтығына сәйкес әрекет ету" болуы керек. Егер екі тарап та монахтарға лайық емес әрекет еткендерін мойындаса, олар симаның толық құрылтайын шақырып, қателіктерін мойындай алады, ал үкім "шөппен жабу" болуы керек.