Кіріспе

Филип К. Диктің 1955 жылғы романы. "Solar Lottery" – американдық жазушы Филип К. Диктің 1955 жылғы ғылыми-фантастикалық романы. Бұл оның алғаш рет жарық көрген романы және оның кейінгі туындыларында жиі кездесетін көптеген тақырыптарды қамтиды. Роман Ұлыбританияда "World of Chance" деген атпен өңделген күйінде жарияланған. Оқиғаның негізгі желісі – пайыздар мен лотерея билік құрған ерекше әлемде өмір сүретін Тед Бентели есімді адам туралы. Лотерея келесі басшыны, сондай-ақ басшыны немесе "Квизмейстерді" өлтіруге тырысатын жаңа кісіні таңдау үшін қолданылады. Қоғамдағы әр адам басшы немесе кісі өлтіруші ретінде таңдалу мүмкіндігіне ие. Бентели күтпеген жерден жаңа "Квизмейстерді" өлтіруге тырысатын комиссия мүшесі болып сайланады және ол не істеу керектігін шешуге тиіс.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Solar Lottery логика мен сандар басымдық танытатын әлемде өтеді және АҚШ пен Кеңес Одағының барлау қызметтері қолданған, minimax деп аталатын сандық әскери стратегияға (ойын теориясының бір бөлігі) шартты түрде негізделген. Әлемдік үкімет басшысы күрделі компьютерлік лотерея (сортиция) арқылы таңдалады. Бұл кездейсоқтық элементі әлеуметтік бақылаудың бір түрі болып табылады, себебі, кемінде теория бойынша, ешкімнің келесі Квизмейстер болу мүмкіндігі бойынша ешкімге артықшылығы жоқ. Қоғам телеарнада көрсетілетін іріктеу процесінен ләззат алады, онда қаскөй де (демек) кездейсоқ түрде таңдалады. Өміріне төнген қауіптерді телепатиялық күзетшілердің көмегімен жолтай отырып, басшы халықтың құрметіне ие болады. Егер ол өмірін жоғалтса, жаңа Квизмейстер, сондай-ақ тағы бір қаскөй қайтадан кездейсоқ түрде таңдалады. Квизмейстерлер қызметте бірнеше минуттан бірнеше жылға дейін болыпты. Сондықтан орташа өмір сүру мерзімі шамамен бірнеше аптаға жуық. Роман өмірлік орнына наразы болған, идеалистік көзқарастағы жас жұмысшы Тед Бентелидің тарихын баяндайды. Бентели беделді Квизмейстер Риз Веррик кеңсесінде жұмысқа орналасуға тырысады. Алайда Риз биліктен қуылған, ал Бентели бұрынғы әлемдік басшыға адалдығын сақтауға сертіп алданды. Веррик содан кейін өзінің ұйымының миссиясы – әлемдегі ең күтілетін "жарыста" жаңа Квизмейстер Леон Картрайтты өлтіру екенін түсіндіреді. Картрайтты қорғайтын телепатиялық қауіпсіздік желісін бұзу үшін Веррик және оның командасы Кит Пеллиг атты андроидты ойлап табады, оның санасына әртүрлі еріктілердің ақылдары кезекпен енгізіледі. Картрайт соңында Веррикті өлтіреді, ал Бентели өзінің таңғалуын жасыра алмай, келесі Квизмейстер болады. Екінші сюжет желісі Леон Картрайттың ізбасарларынан тұратын топтың Күн жүйесінің шет аймақтарына, 150 жыл бұрын жоғалған Джон Престон есімді құпия культ басшысын іздеуге баруын қамтиды. Ол "Жалын дискісі" деп аталатын оншы планетада қандай да бір жолмен тірі деп есептеледі.

Баспа тарихы

Дик 1954 жылы наурыз айында "Solar Lottery" лотереясының алғашқы нұсқасын аяқтады. Желтоқсан айында ол Ace Books редакторы Дональд Вуллхаймның сұрауымен екінші нұсқаны дайындады, он мың сөзді құрайтын алты бөлімді алып тастап, орнына шамамен жеті мың сөз қосты. Бірақ осы уақыт аралығында кітап Ұлыбританиядағы баспагерге сатылды, онда ол "World of Chance" деген атпен жарық көрді: осы нұсқада алынып тасталған бөлімдер қамтылған. Дегенмен, осы нұсқаның толық мәтіні ауыр редакцияланды, көптеген сын есімдер жойылды. "Solar Lottery" алғаш рет 1955 жылы мамыр айында Ace Books баспасынан Ace Double D 103 жинағының бір бөлігі ретінде шықты, және ол Ли Брэкетттің "The Big Jump" романымен бірге, беттері бір-біріне тігіліп басылды. "Ace Double" басылымы 131 беттен тұрды. Ace 1959 жылы романның стандартты форматын 188 беттік нұсқада шығарды. Оның 1968 жылы қайта басылған, сондай-ақ 188 беттік нұсқасы, Ұлыбританиядағы басылымның бар екенін ескерсек, шатастыратын түрде "Толық және қысқартылмаған" деп аталды.

Қабылдау

"Ас-Дабл" романын қарап шыққан Энтони Бухер романды "Хайнлайннің толыққанды егжей-тегжейімен және Корнблуттың сатиралық шеберлігімен құрылған" деп бағалады. Дик "ерекше, өте сенімді және тұтас болашақ қоғамды" жасады деп мәлімдеген ол, "Solar Lottery" романының кемшілігі – "екі жақсы салыстырылған сюжетінің де соңында әлсіреуге бейімділігі" екенін айтты. 1977 жылы қайта басылған романды талқылаған Роберт Сильверберг, романның соңғы ашылуы "1960-шы жылдардағы радикалданған Диктің цинизмін көре алады" деп тоқталды.