Кіріспе

Қоңыр аяқты бақалар тұқымдасы

Scaphiopodidae – Солтүстік Америкаға тән американдық қоңыр аяқты бақалар тұқымдасы. Бұл тұқымдас он бір түрден ғана тұрады. Американдық қоңыр аяқты бақалардың пішіні көбінесе жер қазғыш (немесе қуыс жасағыш) бақаларға тән. Олар дөңгелек денелі, қысқа аяқтары және ілгері шығыңқы көздері болады. Атауынан көрініп тұрғандай, олардың аяқтарында қазуға көмектесетін қатты, кератиннен тұратын өскіндер бар. Жер қазғыш бақалардың көпшілігі сияқты, олар да жерге кері қазып кіреді. Олар нағыз бақалардан тік қарындастарымен және паротоид бездерінің болмауымен ерекшеленеді. Американдық қоңыр аяқты бақалар жер астында болмағанда құрлықта тіршілік етеді. Олардың түсі көбінесе сұр, немесе күлгін жасыл, немесе қоңыр болып келеді, бұл оларға құрғақ ортада жасыруға көмектеседі.

Сыртқы келбеті

Басқа жер қазғыш бақалар сияқты, американдық шпапаяқ бақалардың ұзындығы шамамен 5-7 см, дөңгелек, мықты денесі және басынан көтеріңкі көздері болады. "Шпапаяқ" атауы оның артқы аяқтарындағы кератин сүйектен шыққан, ол топыраққа қазуға көмектеседі. Бақаның терісі сұр немесе қоңыр түсті болып көрінеді және ұстағанда тегіс сезіледі.

Орналасу орны мен қоршаған орта

Spadefoot жабайылар көбінесе құрғақ климат аймақтарында кездеседі, өмірінің көп бөлігін жер астында, әдетте көп жылдық көлдердің, арналардың немесе ылғалды сақтайтын басқа да жерлердің астында өткізеді. Жауын-шашын жеткілікті болған жылдары жабайылар көбейіп, жұмыртқа салу үшін жер бетіне шығады. Spadefoot жабайылары төмен энергия деңгейінде жер астында жасырынып, күркіреудің төмен жиілікті дыбыстарымен оянады. Содан кейін олар жер бетіне қазып шығады. Күннұсқадан кейін бұрын тыныш болған құрғақ аймақ, жабайылар шөлдегі су толып тұрған жерлер құрғап қалғанға дейін қысқа уақыт ішінде жұптасуға тырысқандықтан, батпақты сияқты дыбысталуы мүмкін. Бунақтар тез бақаға айналып, шөл жағдайы қалыпқа келгенге дейін өздерін көмуі керек. Spadefoot жабайыларының түрлері Солтүстік Американың әртүрлі аймақтарында табылған. Шығыс spadefoot Миссисипи өзенінің шығысында, Жаңа Англиядан Оңтүстік Флоридаға дейін таралған жалғыз түр. Ұлы Аңғар spadefoot және жазық spadefoot Канаданың батысында және АҚШ-тың солтүстік-батысында кездеседі, бірақ жазық spadefoot Техас пен Мексиканың солтүстігіне де тарады. Кучтың, Хуртердің және Нью-Мексиконың spadefoot АҚШ-тың оңтүстік және оңтүстік-батысында таралған, Куч пен Хуртер Мексикаға дейін жетеді. Батыс spadefoot Калифорнияда, негізінен штаттың оңтүстік бөліктерінде және Мексикадағы Баха Калифорнияға дейін таралған. Жабайылардың климат өзгеруіне байланысты Оңтүстік Америка елдерінен Солтүстік Америкаға қоныс аударған деп есептеледі. Олар, әдетте, АҚШ-қа бір түр ретінде келген, бірақ континентке таралып, жаңа ортаға бейімделгенде бөлініп кеткен. Жабайылар батпақ сияқты ортаны жақсы көреді, бірақ көбейту үшін ғана суға кіреді. Олар жылдың көп бөлігін ауа райының өзгеруіне қарсы тұру үшін топыраққа көміліп өткізеді.

Диета

Америкалық шұбар аяқты жабындардың ерекше тамақтану режимі бар. Ересектер мен дернәсілдердің тамақтануы әртүрлі. Ересектердің тамақтың құрамы омыртқасыз жануарлардан тұрады. Олар шыбықтар, шегірткелер, гусеницалар, көбелектер, құмырсқалар, жүз аяқтылар, мың аяқтылар, құрттар және бұқақтарды жейді. Дернәсілдердің тамақтануы олардың қоршаған ортасына және тамақ көзіне байланысты. Жұмыртқадан жарылғанда планктонмен қоректенеді. (оған қарамастан, Огайо, Коннектикут және Род-Айленд штаттарында да жойылу қаупі бар), тірі популяциялары олардың белгілі орнының тек екі жерінде ғана табылған. Олардың популяциясының төмен болуының бір себебі, көбеюге арналған су тобырлары мен көлдердің "дернәсілдер метаморфозды аяқтамас бұрын жиі құрғап қалуы" (Naish, 2015) болуы мүмкін.

Қазірге дейін, табиғатты қорғау жұмыстары түрлердің мекендеу ортасының жоғалуын болдырмауға ықпал етті. 2012 жылы бір жұбай 32 акр жерді бөліп, құрылыс жұмыстарын бастауды жоспарлап отырғанын білді. Беркс округінің табиғатты қорғау қоры және оның серіктестері ұсынған түрлерге қатысты іс-қимыл жоспарына сәйкес, жұбай енді мемлекеттік рұхсат алуға және "шығыс шұбар аяқты жабынға жақын білетін маманды жалдап, оның мекендеу ортасының белгілерін анықтау үшін тексеру жүргізуі керек". Пенсильвания штатының Табиғи әртүрлілік бөлімі 2011 жылы шығыс шұбар аяқты жабынға арналған түрлерге қатысты іс-қимыл жоспарын жариялады. Бұл жоспарда халық саны бар келесі округтер көрсетілген: Адамс, Беркс, Бакс, Центр, Камберленд, Франклин, Лихай, Нортгемптон, Нортгемберленд, Юнион және Йорк. Табиғатты қорғау жұмысының нәтижесінде, азаматтардың өз аймақтарындағы шұбар аяқты жабындардың жойылу қаупі туралы хабардар болуы жетістікке жетті. 2004 жылы батыс шұбар аяқты жабыны Халықаралық табиғатты қорғау одағының (IUCN) Қызыл тізімінде "жақындағы қауіпті" деп жіктелінген Scaphiopodidae тұқыласының жалғыз өкілі болды. Басқа барлық түрлер, шығыс шұбар аяқты жабыны да, ең аз алаңдатушылыққа жатады. Қазіргі уақытта барлық түрлердің сақталу статусын қайта қарау қажет.

Түрлер

АтауыБиологиялық атауыСипаттамаСуреттерКүше тұяқты бақаScaphiopus couchiiКүше тұяқты бақалар АҚШ-тың оңтүстік-батыс аймақтарында және Мексиканың кейбір аймақтарында кездеседі. Олар жылына 8–10 ай топыраққа көміліп жатады және бір рет жеген тамағы бір жылға жетеді. Коучтың шұңқыр аяқты бақаларының дернәсілдері 7–8 күнде бақаға айналады.Шығыс тұяқты бақаScaphiopus holbrookiiШығыс тұяқты бақалар АҚШ-тың шығыс жағалауында, Оңтүстік Жаңа Англиядан Флоридаға дейін таралған. Олар көбінесе батпақты және аралас жапырақты орманды батпақты жерлерде кездеседі. Олардың ұзындығы 3 дюймға дейін жетеді. Ұлы ойпаттағы тұяқты бақаSpea intermontanaҰлы ойпаттағы тұяқты бақа Канаданың Оңтүстік Британдық Колумбиясының оңтүстік-орталық бөлігінен бастап АҚШ-тың солтүстік-батыс штаттарында, мысалы Вайоминг, Орегон және Калифорнияда кездеседі. Көбінесе Ұлы ойпаттағы тұяқты бақалар түнгі өмірге бейімделген және олардың рационында құмырсқалар сияқты омыртқасыз жануарлар бар. Hurter тұяқты бақаScaphiopus hurteriiHurter тұяқты бақалары АҚШ-тың оңтүстік штаттарында – Техас, Арканзас, Оклахома және Луизианада кездеседі. Бұл бақалар бұрын шығыс тұяқты бақаның қосалқы түрі деп есептелген. Жаңа Мексика тұяқты бақаSpea multiplicataЖаңа Мексика тұяқты бақасы Мексикада және АҚШ-тың Аризона, Жаңа Мексика, Невада, Юта және Колорадо штаттарында кездеседі. Олардың ұзындығы 2,5 дюймға дейін жетеді. Жазық тұяқты бақаSpea bombifronsЖазық тұяқты бақа Канаданың оңтүстік шөлейт провинцияларында, АҚШ-тың орталық штаттарында және Мексиканың солтүстік бөлігінде кездеседі. Олардың ұзындығы 2 дюймға дейін жетеді. Оларды уақытша су көздеріне жақын құмды немесе қиыршық тасты топырақты жерлерде табуға болады. Батыс тұяқты бақаSpea hammondiiБатыс тұяқты бақа тек Калифорнияда және Мексиканың Баха Калифорниясында ғана кездеседі. Басқа бақалардан айырмашылығы, батыс тұяқты бақа тек көбейту үшін ғана суға кіреді.