Кіріспе

Бұрынғы бретондық ұлттық журналы Breiz Atao (сондай-ақ Breizh Atao) (бретон тілінде «Бриттани мәңгілік» деген мағынаны білдіреді, Breizh atav-қа қараңыз) – ХХ ғасырдың ортасында шыққан бретондық ұлтшыл журналы. Ол француз тілінде жазылған, ал француз тілінде сөйлейтін емес бретондықтар оны әрдайым француз ұлтшыл журналы деп санаған. Бұл термин журналдың саяси позициясымен байланысты кең қозғалысты да білдіреді. 1918 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін құрылған Breiz Atao соғыс аралық жылдар бойы жарық көрді. Ол 1916 жылы басталып, 1920 жылдарға дейін созылған Ирландияның тәуелсіздік соғысының ықпалында болды. Бастапқыда ол ресми пан-кельт саясатын қабылдады және француз тілін күшті пан-латын тұрғысынан қолданды. Кейінірек ол нацизммен ортақ белгілері бар скандинавиялық «қан мен топырақ» идеологиясымен байланысты болды. 1940 жылы жабылып, 1944 жылы бір реттік санымен қайта жаңғыртылды.

Жасау

Журнал алғаш рет 1919 жылдың қаңтар айында жарық көрді. Бастапқыда редакциялық топ көбінесе Бретань мәдениетінің әр түрлі саласына назар аударды, бірақ көп ұзамай журнал француз тілінде сөйлейтін бретондық автономиялық қозғалыстың ресми форумына айналды. Оның негізін қалаушылар – Камил Ле Мерсье д’Эрм, Джоб Лоянт, Морван Маршал және Джоб де Роинсе. Оны Бретондық аймақтық тобы (Groupe Régionaliste Breton) құрды, оған Жоб Брейз төрағалық етті және Корентин Керланмен бірлесіп жұмыс істеді. Көп ұзамай оларға жас француз тілінде сөйлейтін зиялылар – Янн Бриклер, Олиер Мордрел және Франсуа Дебоваи қосылды, олар топ ішінде маңызды рөлдерді атқарды. Брейз Атао 1927 жылдың қыркүйегінде Роспорденде Бретондық автономиялық партиясының (Parti Autonomiste Breton, немесе PAB) құрылған конгресін ұйымдастырды. Оның алғашқы отырысында Морис Духамельге Франциядағы кең француз тіліндегі саяси қозғалыстармен, әсіресе француздық солшылдармен байланысты сақтау міндеті жүктелді, сондай-ақ ол «Брейз Атао» басылымының бас редакторы болды. Ол ПАБ-ға солшыл және федералистік бағыт берді. Дегенмен, 1931 жылдың 11 сәуірінде өткен съезде ПАБ әртүрлі фракцияларға бөлінді. Фракциялықтардың арасындағы келіспеушілік «Брейз Атао» журналына тоқтап қалуға әкелді, оның орнына қысқа мерзімге «War Sao» журналы келді, оны Трегор, Гоэло және Корнуэльдегі ұлтшыл фракция басқарды, олар (француз тілінде) толық бретондық тәуелсіздікті уағыздады.

Фашизмге қарай ығысу

1931 жылғы 27 желтоқсанда Ландернода жаңа «Парти Национал Бретон» партиясының бірінші съезі өтті. Олиер Мордрел мен Франсуа Дебоваи басқаратын белсенділердің өкілі ретінде «Брейз Атао» қайта пайда болды. 1933 жылғы наурыз айында «Брейз Атао» Мордрел дайындаған саяси бағдарламаның жобасын жариялады. Бұл бағдарламада Мордрел тәуелсіз Бретон мемлекеті үшін конституция жобасын жасады, оған француз мемлекеті өзінің бір бөлігін, соның ішінде теңіз арқылы байланысқан колонияларын, өнер туындыларын, кітапханаларын, өнеркәсіптік жабдықтарын және тағы басқаларын беруі керек еді. Оның шекаралары «халықтың пікірін білдіру арқылы» анықталар еді. Ол сондай-ақ шетелдіктерді азаматтықтан шығаруды және аралас нәсілді барлық адамдарды жоюды ұсынды; скандинавиялық текті адамдарға басымдық берілер еді. Жаңа мемлекет «жастардың білімін бақылауды және оларды дене және рухани жағынан сауықтыруды» қамтамасыз етуі керек еді. 1940 жылғы шілдеде Понтивиде өткен съезде Дебоваи мен Мордрел жаңа журнал – «L'Heure Bretonne» («Бретон сағаты») басылымын шығаруға шешім қабылдады. Бұл журнал «Брейз Атао» журналының орнын басты. Алайда, СС-ке байланысты милиция «Bezen Perrot» басшысы Селестин Лайне 1944 жылы бір реттік арнайы нөмірді басып шығарды, онда жақында қайтыс болған Дебоваидың Лайне қызметін қолдау туралы мәлімдемесі жарияланды.