Кіріспе

Фон Рихтер реакциясы, сондай-ақ Фон Рихтер қайта орналасуы деп аталады, органикалық химиядағы атаулы реакция. Бұл реакцияны 1871 жылы Виктор фон Рихтер ашқан, және оның есімімен аталған. Ароматты нитроқосылыстардың сулы этанолдағы калий цианидімен реакциясы карбоксил тобымен цине-замещения (сақиналық алмастыру, нәтижесінде кіретін топ шығатын топтың бұрынғы орнына іргелес орналасады) өнімін береді. Химиялық шығымның төмендігі және көптеген қосалқы өнімдердің түзілуіне байланысты бұл реакция көбінесе синтез үшін тиімді болмаса да, оның механизмі ұзақ жылдар бойы ғалымдарды қызықтырды, қазіргі таңда қабылданған түсіндірме ұсынылғанша шамамен 100 жыл бойы шешілмей келді.

Жалпы реакция схемасы

Төмендегі реакция p-бромнитробензолдың m-бромбензой қышқылына өтуінің классикалық мысалын көрсетеді. Бром туындысынан басқа, хлор және йод қосылған нитроарендер, сондай-ақ көбірек қосылған туындылар да осы реакцияның субстраттары ретінде қолданылуы мүмкін. Дегенмен, өнімдер көбінесе нашар немесе орташа болады, хабарланған пайыздық өнімдер 1%-дан 50%-ға дейін ауытқиды.

Реакция механизмі

Бірнеше негізді механизмдер ұсынылып, механистік деректермен жоққа шығарылды, ал қазіргі таңда қабылданған, төменде көрсетілген механизм 1960 жылы Розенблум 15N белгілеу эксперименттері негізінде ұсынды. Біріншіден, цианид нитро тобына орто-позициядағы көміртекке шабуыл жасайды. Бұдан кейін циано тобына нуклеофильді шабуыл арқылы сақина жабылады, содан кейін имидат аралық қосылысы қайтадан ароматизацияланады. Азот-оттек байланысын үзу арқылы сақина ашылып, орто-нитрозобензамид түзіледі, ол азот-азот байланысы бар қосылысқа айналады. Судың жойылуы циклдік азокетонды береді, ол гидроксидпен нуклеофильді шабуылға ұшырап, тетраэдрлік аралық затты құрайды. Бұл аралық зат азо тобын жою арқылы ыдырайды, нәтижесінде орто-карбоксилат тобы бар арильдиазен пайда болады, ол азот газын бөліп шығарып, байқалған бензой қышқылының аниондық түрін береді, бұл, әрине, арил анионы аралық қосылысын түзетін және дереу протондалатын процесс арқылы жүреді. Өнім қышқылмен өңдеу кезінде бөліп алынады. Келесі механикалық зерттеулер көрсеткендей, жеке дайындалған орто-нитрозобензамид және азокетон аралықтарын фон Рихтер реакциясының жағдайларына ұшырату күтілген өнімді берді, бұл аталған ұсынысты одан әрі нығайтты.