Кіріспе

Алан испан тұқымы немесе испан бульдогы – орташа және ірі денелі испан иті. Ол түрлі кезеңдерде соғыс иті, бұқа күресіне, мал бағуға, аң аулауға және күзетші иті ретінде пайдаланылған. ХХ ғасырдың соңында бұл тұқымның жоғалу қаупі туды, бірақ оны қайта жаңғырту жобасы іске қосылды және одан бері саны артып келеді. 2004 жылы ол ұлттық заңмен ресми түрде мойындалды.

Тарих

Алан испан тұқымының шығу тегі белгісіз. Бір гипотеза бойынша, бұл тұқым бесінші ғасырда Испанияға көші-қон кезеңінде Орталық Еуропадан келген көшпелі мал өсіруші халық – аланилер әкелген итттерден тараған. Испанияда бұл тұқым туралы алғашқы жазбаша сілтеме 14-шы ғасырдағы Альфонсо XI-нің "Аң аулау кітабы" ("Libro de la Montería de Alfonso XI") еңбегінде кездеседі, онда Алани деп аталатын аң аулау итттері әдемі түстерге ие деп сипатталған. Осы типтегі итттер испан саяхатшыларымен бірге саяхаттап, Американың жергілікті халықтарын бағындыруда, сондай-ақ құлдарды қайтаруда соғыс итттері ретінде пайдаланылған. Хуан Понсе де Леонға тиесілі қатал соғыс иті Бексерилло осы типке жататын болса керек. Осы типтегі итттер 1816 жылы Франсиско де Гояның "Тауромакия" сериясындағы суретінде торылдасу аренасында бейнеленген. 19-шы ғасырдың соңынан бастап Алано саны әртүрлі себептерге байланысты азая бастады: 1880 жылы итттерді торылдасу аренасында пайдалануға тыйым салынды және жаяу жүріп торылдасу кеңінен таралды; аң аулау әдістері өзгерді және шетелдік тұқымдардың импортталған аң аулау итттері жиі қолданылатын болды; елдің кейбір аймақтарында мал шаруашылығын кең ауқымда жүргізу азайды; мал сою орындарында мал өңдеу жаңартылды және итттер енді пайдаланбады. Алано енді өзінің дәстүрлі міндеттері үшін қажет болмады, сондықтан саны тез төмендеді, тұқымның жоғалуына немесе құрып кетуіне жақын келді. 1980-ші жылдары Баск еліндегі Энкартерри/Лас-Энкартасионес тауларында осы тұқымның тірі қалған өсіп-өндіруші тобы табылды. Тұқымдық стандарт әзірленді және тұқымдық тізім құрылды. Real Sociedad Canina de España және Аланис-де-ла-Сьерра, Архидона, Казалла және Эль-Ронкильо муниципалитеттерімен бірлесіп, қалпына келтіру жобасы іске қосылды. Қазіргі таңда екі тұқым шаруашылығы қоғамы бар: 1995 жылы құрылған Asociación Nacional de Criadores de Alano Español және Sociedad Española de Fomento y Cría del Alano Español. Алан испан тұқымы 2004 жылы Испанияның Ауыл шаруашылығы министрлігі ресми түрде мойындады; Pastor Garafiano, Ratonero Valenciano, Ratonero Mallorquín және Ca Mè Mallorquí тұқымдарымен бірге ол испан жергілікті тұқымдарының тізіміне қосылды. Халықаралық кинология федерациясы оны мойындамайды. Уругвайдың Cimarrón Uruguayo тұқымы негізінен Alano Español тұқымынан шыққан деген пікір бар.

Сипаттамалары

Алан испаншасы – алаунт немесе бульдог типіндегі ірі ит. Мешіктердің құлжасы 55–60 см, салмағы 25–30 кг шамасында болады; иттер орташа есеппен 3 см-ге биік және 5 кг-ға ауыр болады. Жүні қысқа және тығыз, бірақ ешқашан жұмсақ емес, көбінесе жолақты болады; бұл сұр немесе көк түстің ішінде, қарамен немесе қарасыз кез келген түсте болуы мүмкін. Басқа түстер – құм түсінен қызылға дейін кез келген нұсқада, қарамен немесе қарасыз, сондай-ақ қара және жолақты – қоңыр реңі бар қара түс, онда қоңыр бөліктері жолақты болады. Бетінде қара маска болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін; мұрыны қара пигменттелген. Мойын, кеуде немесе лапалардың үстіндегі ақ дақтарға рұқсат етіледі, бірақ тым көп ақ дақтарға жол берілмейді. Басы үлкен, күшті, төртбұрышты және брахицефальды. Мұрыны қысқа, идеалды жағдайда бас ұзындығының шамамен 37% құрайды, төменгі жақ сәл иіңкі; жеңіл прогнатизмге төзімділік көрсетіледі. Құлақтары жоғары орналасқан және кесілмесе, төмен қарай иілген. Терісі өте қалың, мойнында бүктемелер және бетінде әлдебір қыртыстар бар. Бұл тұқым топтап аң аулау үшін қолданылғандықтан, басқа иттермен оңай араласады.

Қолдану

Алан орта ғасырлардан бастап соғыс иті ретінде пайдаланылған. Кейіннен ол қабан мен бұғы аулауға, күзетші иті ретінде, сондай-ақ жайылымда да, мал сою орындарында да мал бағуға қолданылды. Он тоғызыншы ғасырдың соңына дейін бұқа сауысында қолданылған, бірақ бұқа күресі аяқпен дамығаннан кейін бұл практика азайды.