Кіріспе

Ақша табу (Ұлыбританияда монетизация деп те аталады) – кең мағынада, бір нәрсені ақшаға айналдыру процесі. Бұл терминнің қолданылу саласы кең. Банктік істе бұл термин заңды төлем құралына айналдыру немесе құру процесін білдіреді. Бұл көбінесе валютаның қадағалауын немесе орталық банктерде банкноттарды басып шығаруды қамтиды, бірақ ол вексельдік валюта нысанында да болуы мүмкін. "Монетизация" термині сондай-ақ мүлікті ақшаға немесе ақшалай эквивалентке айырбастау үшін бейресми түрде қолданылады, соның ішінде кепілдіктерді сату, бұрын тегін болған қызметтер үшін ақы алу немесе бұрын пайдасыз болған немесе пайда табу әлеуеті бар деп саналған тауарлар мен қызметтерден ақша табуға тырысу жатады. Деректерді монетизациялау – ақпараттық активтерді экономикалық құндылыққа айналдырудың әртүрлі жолдары. "Монетизация" терминінің тағы бір мағынасы – АҚШ Қаржы министрлігінің айналыстағы монеталардың номиналдық құнын есепке алу процесін білдіреді. Бұл процедура тіпті бірегей жағдайларға да қолданылуы мүмкін, мысалы, Қаржы министрлігі 1933 жылғы өте сирек Double Eagle монетасын сатқан кезде. Монетаның 20 долларлық номиналдық құны соңғы сату бағасына қосылды, себебі монета мәміле нәтижесінде айналысқа шығарылған деп есептелді. Жоғары технология және маркетинг сияқты кейбір салаларда монетизация – кіріс әкелмейтін активтерді кіріс табу үшін бейімдеудің кең таралған атауы.

Ақша-кредит векселі

Алтын, алмаз және изумруд сияқты тауарлар адамдар арасында олардың сирек кездесуіне немесе сапасына байланысты ішкі құндылығы бар деп есептелген, және осылайша фиат валютасымен салыстырғанда жоғары бағаланады, егер бұл валюта "міндеттемелік" болмаса. Яғни, валюта белгілі бір мөлшердегі, жалпыға (жаһандық) мойындалған сирек және құнды тауарды беруге уәде береді, бұл валютаға заңдылық немесе құндылық негізін қалыптастырады. Қағаз ақшамен сирек болғанымен, тіпті өзінен-өзі құнды емес заттар немесе тауарлар да ақшаға айналуы мүмкін, егер оларды жасау немесе иелену қиын болса.

Қарызды монеталандыру

Қарызды монеталандыру – орталық банк арқылы мемлекеттік шығындарды қаржыландыру. Көптеген жоғары табысты елдерде үкімет ұлттық валюта шығарудың ерекше құқығын орталық банкке береді, бірақ заң бойынша орталық банктерге мемлекеттен тікелей қарыз алуға тыйым салынуы мүмкін. Мысалы, Еуропалық Одақтың жұмыс істеуі туралы шартының 123-бабы ЕО орталық банктеріне ЕО мемлекеттік органдарының, соның ішінде ұлттық үкіметтердің қарызын тікелей сатып алуға тыйым салады.

Кәсіпкерлік қызметтен түсетін түсімдер

Кіріс әкелетін веб-сайттар мен мобильді қосымшалар көбінесе онлайн жарнамалар, жазылым төлемдері немесе (қосымшалар үшін) қосымша сатып алу арқылы монетизацияланады. Музыка индустриясында монетизация контенттің басында, соңында немесе ортасында жарнама орналастыру арқылы, бұл мүмкіндікті қолдайтын платформада немесе Spotify және Apple Music сияқты сұраныс бойынша қол жеткізілетін қосымшаларда музыка жариялау арқылы жүзеге асырылады. Spotify және Apple Music сияқты сұраныс бойынша контент ұсынатын сайттар әртіске өз пайдаланушыларынан түскен айлық жазылым төлемдерінің белгілі бір пайызын төлейді. Spotify және Apple Music сияқты стримингтік қосымшаларға музыканы жүктеу үшін әртіс TuneCore немесе Distrokid сияқты дистрибьюторларға жүгінуі керек. Олар осы музыканы стримингтік сайттарда қолжетімді етеді. Бұл әдетте түскен табыстың белгілі бір пайызы үшін жасалады. Видео контентіне құқығы бар әртістерге немесе басқа да иелеріне әрбір қаралым үшін жарнамадан түскен кіріс бөлінеді. Бұрын тегін болған өнімге премиум опциялар қосылып, ол freemium болып өзгеруі мүмкін. Кәсіпорындар өздерінің құндылық ұсыныстарын монетизациялап, бизнес-модель немесе кіріс моделі арқылы үздіксіз жұмыс істеуге қажетті ресурстарды қамтамасыз етеді. Веб-сайттарды монетизациялаудағы жеткіліксіз кіріс моделінің салдарынан көптеген компаниялар дотком жарылысы кезінде банкротқа ұшырады. Сонымен қатар, Citibank Equity Research компаниясының CTO-сы Дэвид Сэндс, зерттеуші-аналитиктердің модельдерін монетизациялай алмауы Equity Research-тің бөлінуіне кедергі келтіргенін айтты. Екінші жағынан, агрессивті монетизация дегеніміз, фирманың немесе бизнестің пайдаланушының игілігіне зиян келтіре отырып, ақша табу процесіне тым көп мән беруі. Мұндай артық көңіл бөлгенің салдарынан пайдаланушылардың наразылығы туындайды, себебі олар бұл әрекетті әділсіз деп қабылдайды және психологиялық қарсылық білдіреді.

Ақшалай емес жәрдемақыларды монетализациялау

Монетизация ақшалай емес түрде алынған қандай да бір пайданы (мысалы, сүт) ақшалай төлемге айналдыру процесін де білдіреді. Бұл термин әлеуметтік әл-ауқат реформасында заттай төлемдерді (мысалы, тағамдық купондар немесе басқа да тегін жәрдемақылар) "эквивалентті" ақшалай төлемге ауыстырғанда қолданылады. Экономика және тиімділік тұрғысынан қарағанда, әдетте, адамға қандай да бір пайданың (мысалы, бір литр сүт) өзін беруден гөрі, ақшалай эквивалентін беру артық деп есептеледі. Тиімсіздік: соңғы жағдайда сүт қажет емес адамдар эквивалентті құндылыққа ие бола алмайды (кейіннен сүтті саудаламай немесе сатпай). Қара нарықтың өсуі: сүттен басқа нәрсе қажет ететін адамдар оны сатуы мүмкін. Көп жағдайда мұндай әрекет заңсыз және алаяқтық болып танылуы мүмкін. Мысалы, Мәскеу зейнеткерлері (төмендегі мәліметтерді қараңыз) жиі қоғамдық көлікті жиі пайдаланатын туыстарына жергілікті көлікте тегін жүруге мүмкіндік беретін жеке куәліктерін береді. Нарықтағы өзгерістер: нарықтағы сүтпен қамтамасыз ету көлемі, артықшылықты топқа бөлінген мөлшерге сәйкес азаяды, сондықтан сүттің бағасы мен қолжетімділігі өзгеруі мүмкін. Сыбайлас жемқорлық: осылайша жәрдемақы беруге міндетті фирмалар кепілді тұтынушылары болғандықтан артықшылыққа ие, ал жеткізілген тауарлардың сапасы нарықтық бәсекелестік емес, әкімшілік бақылаумен ғана реттеледі. Сондықтан мұндай фирмаларды таңдаған және/немесе бақылауды сақтайтын органға пара беру орын алуы мүмкін.

АҚШ-тың ауыл шаруашылығы саясаты

АҚШ-тың ауыл шаруашылығы саясатында "монетизация" – бұл П. Л. 480 ережесінің (203-тармақ) 1985 жылғы Тамақ қауіпсіздігі заңына (П. Л. 99–198) алғаш рет енгізілген қалыңдықтары, ол жеке ерікті ұйымдар мен кооперативтерге П. Л. 480 тауарларының белгілі бір пайызын алушы елде немесе сол аймақтағы елдерде сатуға мүмкіндік береді. 203-тармаққа сәйкес, жеке ерікті ұйымдар мен кооперативтерге бір елдегі кез келген қаржы жылында таратылған тауарлардың жалпы көлемінің кемінде 15% көлеміндегі тауарларды жергілікті валютада немесе долларда сатуға (яғни монетизациялауға) рұқсат етіледі. Осы сатудан түскен валюта келесілерге жұмсалуы мүмкін: тауарларды ішкі тасымалдауға, сақтауға немесе таратуға; даму жобаларын іске асыруға; немесе инвестицияларға салуға, ал алынған үлестіру шығындарын немесе жобаларды қаржыландыруға пайдалануға.