Кіріспе

Артикуляция тәсілі

Фонетикада мұрындық босатылу – дауыссыз консонанттың мұрындық дыбысқа айналуы. Мұндай дыбыстар Халықаралық фонетикалық әліпбиде мұрындық әріптермен жоғары индексте жазылады, мысалы, ағылшын тілінде catnip сөзінде. Ағылшын тіліндегі sudden сияқты сөздерде, тарихи тұрғыдан тіл альвеолярлық қырмен жеке-жеке байланыс жасаған және , , қазіргі көптеген сөйлейтіндер тек бір байланыс жасайды. Яғни, тікелей : ағылшын тілінде бұл шағын фонетикалық егжей-тегжейлі болса да (іс жүзінде, естілетін босатусыз деп жазылуы жиі кездеседі: , ), мұрындық босатылу басқа кейбір тілдерде маңыздырақ.

Престоппен жасалған мұрын

Кейбір тілдерде мұндай дауыссыздар дауыстылардың алдында кездеседі және оларды престоптық мұрындықтар деп атайды. Престоптық мұрындықтар мен преназализацияланған тоқтатулар ауыз қуысы жабылғанда және мұрын қуысы жұмсақ таңдайды (велумды) төмендету арқылы ашылғанда пайда болады, бірақ екі оқиғаның уақыты сәйкес келмейді. Преназализацияланған тоқтату жұмсақ таңдайдың төмендеуімен басталып, окклюзия кезінде көтеріледі, мысалы, "конфет" сөзіндегі [нд] дыбысы сияқты. Ал престоптық мұрындық немесе назальді тоқтату жұмсақ таңдайдың көтерілуімен басталып, окклюзия кезінде төмендейді. Бұл естілетін мұрындық дыбысқа әкеледі, мысалы, ағылшын тіліндегі "sudden" сөзіндегідей. Славян тілдері (фонемалық емес) престоптық мұрындықтарымен ең танымал. Бұны Днестр өзені сияқты жер-су атауларында көруге болады. Мысалы, орыс тіліндегі "күн" сөзі "день, дня, дни, дней" деп жіктеледі, яғни "күн, күннің, күндер, күндердің". Престоптық мұрындықтар Австралияда да кездеседі. Шығыс Арренте тілінде преназализацияланған тоқтатулар да, престоптық мұрындықтар да бар, бірақ сөздің басында дауыс кластерлері жоқ. "Жақсы" (назальді тоқтатумен), "істеу" (преназализацияланған тоқтатумен), "куламон" (престоптық мұрындықпен) сөздерін салыстырыңыз. "Преназализацияланған тоқтату" мен дауыс кластерінің арасында аз немесе мүлдем фонетикалық айырмашылық жоқ. Бұл престоптық мұрындықтар үшін де осыған ұқсас. Айырмашылық негізінен фонологиялық талдаудың мәселесі. Мысалы, сөздің басында (немесе) дауыстары бар, бірақ басқа дауыс кластерлері жоқ тілдерде, көбінесе назальдық + тоқтату кластерінің орнына біртұтас преназализацияланған тоқтату деп қарастырылады. Кейбір тілдерде (әсіресе сөз ортасында) және арасында айырмашылық бар деген пікір бар. Алайда, мұндай жағдайларда да баламалы талдаулар мүмкін. Ладефогед пен Мэддисон осындай бір жағдайды зерттеді және екі дыбысты тиісінше /nd/ және /nnd/ деп тану қажет деген қорытындыға келді.