Кіріспе

Монологтың бір бөлігі – Сэмюэл Беккеттің он бес минуттық пьесасы. 1977 жылдың 2 қазаны мен 1979 жылдың 28 сәуірі аралығында жазылған бұл пьеса актер Дэвид Уоррилоудың «өлім туралы пьеса» деген өтінішінен кейін дүниеге келді. Ол 1979 жылдың 14 желтоқсанында Нью-Йорктегі La MaMa эксперименталды театр клубының Аннекс сахнасындағы премьерада бас рөлді ойнады.

Қысқаша мазмұны

Бөлмеде ақ шашты қарт адам – тек Спикер деп аталады – бос қабырғаға қарамай қозғалмай тұр. Сол жағында актердің бойымен бірдей биіктікте, адам бас сүйегінің көлеміндегі шарлы лампа бар; ол әлсіз жарық береді. Оның оң жағында паллет төсегінің ақ аяғы көрінеді. “[Бұл бөлме телеспектакльдағы "Ghost Trio" сияқты, бірақ айнасыз.” Адам ақ түнек пен ақ шұлық киген. Он секунд үнсіздіктен кейін актер сөйлей бастайды және пьеса соңына дейін үзіліссіз жалғасады. Жарық күңгірт. Бұл бізді, ешқандай нақты сахналық безендіру болмағандықтан, тыңдауға назар аударуға шақырады. Спикер өзіне ұқсас адамның "оқиғасын" айтады, сондықтан ол үшінші тұлғада өзі туралы ғана сөйлеп отыр деп ойлау оңай. Ол бірінші рет терезенің сыртындағы "қараңғы кеңістікке" қарайды. Өмірінің ұзақтығын ойлайды, ол "екі жарым миллиард секундқа" немесе "отыз мың түнге" жетеді. Ол біреудің жерлеу рәсімінде сөйлегенін көреді (вероятно, дін қызметкері?) бірақ оның айтқандарын жартылай ғана естиді. Осы сәттен бастап мәтін шашырап кетеді. Баяндаушы жерлеуден терезеге, лампаға, қабырғаға, тууына дейін жиі ауысады. Бірақ оқиға дамып келеді: жерлеу туралы алғашқы айтылғанда қабір бос, екіншісінде табыт "көріс аумағынан тыс". Бекет өзінің ауыр тууының естеліктерін еске алады. "Туу" сөзі Спикерді мазалайды. Ол осы сөзді қайта-қайта айтады, бірде шамды жағуды сипаттағандай, оның айтылуын егжей-тегжейлі сипаттайды. Бұл маңызды сәт және Бекет француз тіліне аударғанда үлкен қиындықтарға тап болды, себебі "француз тілінде осы сөз осылай айтылмайды". Осыдан ол үзінділерді алып тастап, "Соло" деп аталатын қысқартылған нұсқасын жасады. Бекет үшінші сан да маңызды. Лампаны жағуға үш рет әрекет жасалады, өлімнің үш бейнесі және үш жоққа шығару: "Мұндай ештеңе жоқ"; "Жарқ жоқ ештеңе"; "Толық ештеңе жоқ". Сонымен қатар, алтының еселеуі бар: алты жақыны туралы сілтеме, спикерге қарап тұрған бос қабырғаны әшекейлеген алты суреттің сипаттамасы, ырымдағы алты қадам және "туу" сөзінің алты қолданылуы, үшеуі "Туу оның өлімі болды" деген бастапқы жолдың нұсқаларында. "Монологтың бір бөлігіндегі" оқшауланған адам өзін өткенінен аяусыз ажыратты, "құдайы" деп аталатын жақындарын суреттерін алып тастап, жыртып, шашыратып жіберді. "Аз өлу" үшін, эмоциялық құрғату әрекеттерінде, ол бұрынғы қарым-қатынастар туралы естеліктерінен бас тартуға тырысады. Ол бір кезде сүйген анасы мен әкесін сұр түске айналдырған суреттерді жояды, ал өзін басқа біреуге айналдырады, өмірмен және жақындықпен байланысты естеліктерді жоюға тырысады. Естелік әлсіз қалғандықтан, өлімінен бастап ұмытылуға дейін баяу өлімнің соңына белгі қоятын жерлеу күтілуде. Ол өзінің киіз үйінде "Ескі Әке Уақыт" ретінде көтеріліп, "жарылу сөзін күтеді". Линда Бен Цви бұл сөзді "RIP-тің ойыны" деп қарастырады, ол қараңғылықты жарудың соңғы жолы. Сэмюэл Бекетке арналған Фабердің жолдасы (365-бет) "сүйіспеншілік" - бұл "жарып тастау сөзі", өйткені оның "жақындарының" суреттерін қабырғадан "жарып тастауы" қалаған нәтижеге жеткізбеді. Бұл Бекетті нақты мағыналар туралы нақты қорытындыларға жетуге тырысатын кез келген адам үшін өте қиын болатын көптеген интерпретация мүмкіндіктерін көрсетеді. Бекет сахнада бұрын көркем әдебиетте қол жеткізген нәрсені іске асыруға тырысады: өзінің екі бөлігінің бір мезгілде болуына мүмкіндік беру. Бұл қысқа пьесада бұл ешқашан да шындық болған емес. Пьеса өлім бейнесінің күшеюімен аяқталады: Басқа мәселелерді қарастыру. Басқа мәселелерді қарастыруға тырысу. Жартылай естігенге дейін басқа мәселелер жоқ. Басқа мәселелер ешқашан болған емес. Ешқашан екі мәселе болған емес. Бір ғана мәселе. Өлгендер мен кеткендер. Өлім мен өмір. Бастау сөзінен. Сөз жоқ. Бірақ келесі күні ол отырып, "Менің тууым - менің өлімім" деген сөздермен жаңа шығарма жазуға тырысты. "Бірнеше мың ағымнан кейін ол бұзылып кетті", - деді ол, бірақ оны құтқаруға болады деп есептеп, 1979 жылдың қаңтарында Мартин Эслин оған The Kenyon Review-да жарияланбаған жұмысы бар ма деп сұрағанда қайта оралды. Ол соған дейін жай ғана монолог болған сахналық нұсқаулардың жиынтығын қосты және өзінің жетпіс үшінші туған күні Эслин мен Уоррилоуға жіберді. Ол оны "қанағаттандырмайды" деп есептеді. "Мен сіз оны қолданасыз деп күтпеймін", - деп Уоррилоуға жазды. "Шығарма балалық шақ естеліктеріне негізделген: әкесінің оның жамбасына сіріңке жағуға үйреткені; ескі майлы шамды жағуға қатысты әртүрлі операциялар; анасы оның күн батқанда қайыңдардың арасында туғанын айтқанда, жаңа жапырақтары жасыл түске енгенде; Ол сонымен қатар өзінің жасын күндермен есептеп шығып, бастапқы нұсқасында "Жиырма бес мың бес жүз елу таң" деген санды қосты. Бекет "Кетті" жұмысын бастағаннан кейін бірнеше күн өткен соң, ол үйінің барлық қабырғаларын "иесі сияқты сұр" түске бояды және Германиядан келгеннен кейін қабырғалар енді бос және ұқыпты болғанын көріп, оларды осылай қалдыруды шешті. Джеймс Ноулсонның "Damned to Fame" (650-бет) кітабында айтылғандай: "Өмір мұнда өнерді еске түсірді, немесе оған шабыттанған көңіл-күйді қайталады".

Тыныс алу

"Туу - оның өлімі" деген оксюморон осы екі оқиғаның қосылуын көрсетеді. Мұны "Дем" пьесасында байқауға болады, онда қоқысқа толы сахнада әлсіз дауыс естіледі, одан кейін тыныс алу, үнсіздік, шығару, тағы бір дауыс және қайта үнсіздік. Пьеса аяқталды.

Крапптың соңғы таспасы

Естеріне қол жеткізу үшін (яғни қабырғаны көру үшін) Монологтағы адам алдымен шамды қосуы керек. Krapp-тің соңғы таспасында Krapp есте сақтауына қол жеткізу үшін алдымен тиісті таспаны тауып, машинаны қосуы керек. Бүгінде, цифрлық технологиялар жазу тілінің ойлап табылуымен басталған есте сақтауды сыртқа шығару процесін күшейтіп отырғандықтан, бұл пьесалар еңбексіз маңызды.