Кіріспе

"Сөзсіз әрекет ету I" – Сэмюэл Беккеттің қысқа пьесасы. Бұл Беккеттің алғашқы мимі (кейін "Сөзсіз әрекет II" жазылды). Беккеттің көптеген туындылары сияқты, бұл пьеса да бастапқыда француз тілінде ("Acte sans paroles I") жазылған, ал ағылшын тіліне аудармасын Бекеттің өзі жасаған. Ол 1956 жылы биші Дерик Мендельдің өтініші бойынша жазылып, алғаш рет 1957 жылдың 3 сәуірінде Лондонның Корольдік театрында көрсетілді. Сол күні бұл қойылым "Соңғы ойын" пьесасынан кейін өтті. Көрсетілімге арналған түпнұсқа музыканы композитор Джон С. Беккет, Сэмюэлдің туысы, жазды. Кейіннен ол Сэмюэлмен бірлесіп "Сөз және музыка" радио пьесасының үстінде жұмыс істеді.

Интерпретация

Бір жағынан, «Сөзсіз әрекет» классикалық миф аясындағы мінез-құлық тәжірибесі сияқты көрінеді, ол – Тантал мифі. Тантал суға еңген сайын су тартылып, жеміс ағашына қол соққан сайын оның бұтақтары көтеріледі. 1930 жылдары Бекетт Волфганг Кёлердің «Маймылдардың санасы» атты кітабын оқыған. Бұл кітапта Тенерифедегі маймылдар колониясы туралы айтылады, онда маймылдар бананға жету үшін бір-бірінің үстіне текшелер тізеп, тәжірибелер жүргізілген. Тантал амброзия мен нектар ұрлағаны үшін жазаланған. Адамның жазаға тартылу себебі тек қана өмірге келуі болғандай көрінеді. Бұл жағдай Бекеттің 1955 жылғы «Шығарылған» туындысындағы баяндаушының жағдайына ұқсас, оның оқиғасы тұрған жерінен лақтырылып тасталуымен басталады («Құлауы ауыр болған жоқ. Мен құлағанда есік жабылып жатқанын естідім, бұл маған сәл де болса көңіл көтеріп, олар мені таяқпен көшеде қумайтынын білдірді») және ол өмір сүре алмайтын, бірақ қашып та құтыла алмайтын ортаға түседі. Годоның болуы күмәнді болса, мұнда сыртқы күш бар, ол «адамдық емес, денесіз, өткір сыбызғымен» бейнеленген («Тағдыр»). Хейдеггер бұл сөзді Бекетт сияқты метафоралық мағынада қолданады; адам жатыр сияқты бір жағдайда, болмаудан болуға шығарылады. Бекетт өмірді бейнелеу үшін жарықты алғаш рет қолданған жоқ: «Олар қабір үстінде дүниеге келеді, жарық бір сәт жарқырайды, сосын қайтадан қараңғылыққа ұшырайды». Бекетт 1957 жылы ұзақ жылдар бойымен жұмыс істеген американдық баспагері Барни Россетке айтқандай: ол жай ғана «адамның еті мен сүйегі». Ол алғаш рет қолына қарағанда, «өз денесін алғаш рет байқағандай» сезінеді. Өзінің «Дәуірі» (Dasein) туралы хабардар болғаннан кейін, ол ағаштан басталатын, пайда бола бастаған әртүрлі «барлық нәрселерге» (Seiendes) мойынсұнуға дайын. Қайшы келгенде, адам тырнақтарын кесуді бастайды, «себебі дұрыс құрал кенеттен қол жетімді болды. Әрине, қайшы үй немесе машина сияқты күнделікті өмірде пайдалы болатын кез келген нәрсені білдіре алады, бірақ осы түсінікті, дәстүрлі аяқталуда Бекетт шеберлігін танытады, өйткені нағыз пьеса осы аяқталумен басталады. Мимнің кульминациялық аяқталуы, мүмкін, қайғылы жеңіліс емес, саналы қарсылық, адамның мойынсұнудан әдейі бас тартуы. Лаки, ақыры, Поццоға қарсы шықты. Ирониялық түрде, кейіпкер бейшара күйде белсенді болады, ал өмірі соңында мағынаға ие болады. Осы бас тарту, осы омыртқалық байланысты кесу арқылы екінші дүниеге келу, Адамның дүниеге келуі болады. Бұл, белгілі бір деңгейде жеңіс, бірақ ол бос жеңіс.

Бекетт фильмде

«Сөзсіз әрекет I» пьесасының фильмдік нұсқасын 2001 жылғы «Beckett on Film» жобасы үшін Карел Рейс түсірді, ал музыкасын Майкл Найман арнайы жазды.