Кіріспе

Артикуляция түрі

Преназализацияланған дауыстар – бұл фонетикалық тұрғыдан мұрындық дыбыс пен кедергілі (немесе кейде мұрындық емес сонорант) дыбысының тізбегі, бірақ олар фонеологиялық тұрғыдан жеке дауыс сияқты қабылданады. Оларды ағылшын тіліндегі "finger" немесе "member" сөздері сияқты тізбектер емес, жеке дауыстар деп қарастырудың басты себебі – олардың әрекет ету ерекшелігінде. Дегенмен, преназализацияланған дауыстарды тізбектерден ажырататын фонетикалық белгілер де болуы мүмкін. Артикуляция және уақыт бойынша туындайтын қиындықтарға байланысты, преназализацияланған үскірлер мен соноранттар, преназализацияланған тоқылдақ немесе аффрикаттарға қарағанда сирек кездеседі, ал бұлардың болуы соңғыларын күндіздейді. Тек үш тілде (сингаль, фула, селяйар) преназализацияланған дауыстар (C) мен оларға сәйкес тізбектер (NC) арасында айырмашылық бар екені хабарланған. Йейи тілінде преназализацияланған эжективтер кездеседі. Адзера тілінде…

Преназализацияланған тоқылдақ дауыстарды, ауыз арқылы шығарылатын немесе тоқтатылған мұрындық дауыстардан (ауызша босатылған мұрындық дауыстардан) – мысалы, ацхена тіліндегі және қытай тілінің көптеген диалектілеріндегі ұқсас дыбыстардан (соның ішінде дауыссыз дыбыстардан) – ажыратуға болады. (Қытай тіліндегі жағдайда, кейбір диалекттерде назализация дауысты дыбысқа дейін азайған деңгейде жалғасады, бұл дауыс толық деназализацияланғанын, емес ауыз арқылы босатылғанын көрсетеді.) Екі түрлі дауысты бір-біріне қарама-қарсы қоятын тілдің бар екеніне сенімді емес, олар негізінен уақыт айырмашылығымен ерекшеленеді (алдымен қысқа мұрындық, содан кейін ұзақ тоқылдақ, ал ұзақ мұрындықтан кейін қысқа тоқылдақ).

Африка

Банту тілдері преназализацияланған дауыссыз дыбыстармен (мысалы, "Банту" сөзіндегі "nt" дыбысы) әйгілі, бірақ ұқсас дыбыстар Африканың өзінде және бүкіл әлемде кездеседі. Гана саясаткері Куаме Нкруманың және Чад астанасы Нджаменаның есімдерінде де преназализацияланған дауыссыз дыбыстар бар (Африкадағы преназализацияланған дауыссыз дыбыстар латын әрпімен жазылғанда көбінесе апострофтармен белгіленеді, бірақ кейде бұл силлабикалық мұрынды дыбыстарды білдіруі мүмкін). Бұл дыбыс Африканың шамамен 90 тілінде табылады.

Еуропа

Грек тілінде орфографиялық тізбектер μπ, νт, γκ және γγ көбінесе тілдің алдынан дауыстық дыбыспен айтылатын қақпақ дауыстар ретінде, , және , деп естіледі, әсіресе ресми сөйлеуде және егде жастағы сөйлеушілер арасында. Жасырақ афиналық сөйлеушілер арасында мұрыннан шығарылатын дыбыс жиі жоғалады, ал жылдам сөйлеуде қақпақ дауыс үйкеліс дыбысымен алмастырылуы мүмкін.

Оңтүстік Америка

Гуарани тілінде мұрындық дыбыстармен алмасатын, преназализацияланған тоқ дауыстар жиынтығы бар; олар тек сөз ішінде, ауызды басым дауыстының сол жағында ғана кездеседі.