Кіріспе

Жефрой де Шарни (1306 ж. - 19 қыркүйек 1356 ж.) - Жан де Шарнидің үшінші ұлы, Шарнидің иегері (ол кезде ірі Бургундия бекінісі) және Францияның королі Людовик IX-тің өмірбаяны мен жақын досы Жан де Жойнвиллдің қызы Маргарита де Жойнвиллдің қызы. Жүз жылдық соғыстың алғашқы жылдары француз жағында соғысқан атақты рыцарь Шарни жартылай өмірбаяндық өлең жазды, Джеффри де Шарни кітабы және Англияның Жартер орденінің француздық әріптесі Жұлдыз компаниясының қысқа өмір сүруіне қатысты сұрақтар жинағы. Ол "Шыбайлылық кітабы" деп аталатын прозалық трактатты да жазған деп есептеледі, бірақ соңғы зерттеулер бұл оның 1398 жылы қайтыс болған Гефрой II де Шарни деген ұлы шығарған деп болжайды. Шарни сондай-ақ Туриннің Киелі шапанының алғашқы танымал көрсетілімдерімен байланысты, бірақ қазір оның бұған жауапты екендігіне күмән бар. 1344 жылы Смирнаға сәтті жорыққа қатысқан, одан оралғаннан кейін көп ұзамай патша Филипп VI оны патша кеңесшісі және Францияның қасиетті ұрыс байрағы Орифламманың иесі етіп тағайындады. Бұл рөлді ол король Жан II кезінде жалғастырды, оны ұстаушыны соғыс алаңында жау күштерінің автоматты нысанасына айналдырды. Осылайша ол 1356 жылы 19 қыркүйекте Пуатье шайқасының соңғы сәттерінде өзінің ерен ақырына жетті. Джеффри де Шарни өмірінде Еуропаның ең танымал салт аттыларының бірі болды, оның қару-жарақ шеберлігі мен құрметі кеңінен танылды. Турнайдағы абат хроникашы Жиль ле Муист ол туралы былай деп жазды: "Қорал-жарақ жасаудағы маманы және шетелде де, осында да танымал. Ол көптеген соғыстарға, көптеген өлім-жітімге қатысып, олардың бәрінде адалдықпен, абыроймен әрекет етті.

Ерте мансап

Джеффри де Шарни үшінші ұлы болғандықтан, ол Шарни иелігін мұра етті, ол әкесі мен оның үлкен інісі Дрюкс қайтыс болғаннан кейін Дрюкс қызы Гильметтің күйеуі Филипп де Жонвеллге өтті. Шарни белгілі бір автор болып табылатын екі әдеби шығармадан ол қоғамдық турнирлерде жарыстар мен турнирлерде бәсекелесіп, өмір сүру үшін ақша табуға мұқтаж болған көрінеді, бұл іс-әрекеттерде ол сарапшы болды. Ол 1336 жылы алғашқы әйелі Жанна де Тусиге үйленгенде, өзінің феоды жоқ еді, сондықтан жүз жылдық соғыстың алғашқы науқандарына қатысқандығы туралы жазбалар бірнеше рет Пьер Пертуистің Туси отбасылық феодында орналасқан деп сипатталған. 1342 жылы Шарни британиядағы Морле шайқасында ат әскерін басқарды, ол ағылшындықтардың шеберлікпен жасырған тұзағына түсіп қалды. Тұтқынға алынған Шарни Англиядағы Гудрих қамалына Ричард Талботтың тұтқыны ретінде әкелінді, ол 1343 жылдың қазан айындағы ағылшын хаттарына сәйкес, оған Францияға оралуға рұқсат берді. Бұрын даффин Хумберт II де Вьенной үшін құнды қызметтер көрсеткен, ол үшін оған Сент-Марселин қаласынан табыс беруге уәде берілді, Шарни шұғыл түрде осылардың толық төлемін талап етті, тек Хумберттің созылмалы банкроттығынан кейін әрдайым тоқтатылды. 1344 жылдың жазында ол Францияның оңтүстігіне барып, Хамбертпен бетпе-бет кездесті, бірақ Хамберт тек қана ақшаны қайтарып алу мүмкін емес ақша ордерлерін шығарды, содан кейін үйге қайтудың орнына Шарни шығысқа баратын желкенді кемеге отырды, бұл сапарды ол өзінің Geoffroi de Charny кітабындағы өлеңінде өте көркем сипаттады.

Крест жорығы

Чарни туралы келесі естілген оқиға - крестпен соғысқан, 1344 жылы 28 қазанда Смирнаның порт бекінісін басып алуға қатысқан, Папаның қолдауымен жылдам галереялары шабуыл жасады, бұл қорғаныстағы түріктерді таң қалдырды. Ол Эдуард де Божо бастаған өте таңдаулы салт аттылардың бірі болды, оны Авиньон Папасы Клемент VI, олардың күш-жігерін жергілікті патриарх Анри д'Астиден естіп, батылдығы үшін ерекше мақтады. 1345-7 жылдары Даффин Гумберт бастаған Смирнаға арналған нәтижесіз крест жорығына Шарни еріп барған деген кең тараған болжам бар, бұл болжам Филипп де Мезиердің Militia Passionis Jhesu Christi-дегі үзінділерді қате оқығандықтан пайда болды. Шын мәнінде, Мезиерс Шарниді Божу және басқа да "батыл салт аттылармен" бірге 1344 жылғы Смирна крест жорығы деп аталатын әскери табысты крест жорығы деп атады. Сонымен қатар, қазіргі заманғы сенімді құжаттама бар, ол 1346 жылдың көктемінде Гумберттің баяу жүріп жатқан крест жорығы Смирнаға жеткен кезде Шарни Францияға оралған болатын.

Кейінгі мансап

Шарни Францияға оралғаннан кейін, ол елдің оңтүстік-батысындағы Айгильон қаласын қоршауға қатысты, одан 1346 жылдың тамызында фламанд әскерінің стратегиялық маңызы бар Бетун қаласын басып алуына жол бермеу үшін дереу солтүстікке жіберілді. Бұл міндетті ол өте табысты орындады, бұл оның королі Филипп VI-ның Крейси шайқасында Англия королі Эдуард III-тен ауыр жеңіліске ұшырағаннан кейін Кале портын да жоғалтқандығымен қатысты болды. 1347 жылы король Филипп Шарниді патша кеңесшісі және Орифламм иегері етіп тағайындады, кейіннен Францияның солтүстік шекарасын қорғау және ағылшындардан Калені қайтарып алуға тырысу үшін жауапкершілік жүктеді. 1349 жылы Кале қақпаларының бірінің кілттерін ұстаған Ломбардиялық жалдамалы әскер, Павиялық Эймери, қаланы қайтарып алуға көмектесу үшін Чарниге үлкен пара ұсынды. Қажетті соманы жинағаннан кейін, Шарни батыл түнгі шабуылға шықты, бірақ Эймери Англия королі Эдуард III-ке бұрыннан хабарласып, оны алдағанын анықтады. Шарни тағы да тұтқынға түсіп, ағылшын түрмесінде бір жылдан астам уақыт азап шекті, содан кейін жаңадан таққа отырған Жан II оны босату үшін талап етілген үлкен құн төледі. Францияға оралғаннан кейін көп ұзамай Шарни Эймери тұрған қаланы тауып, оны тұтқынға алып, Сент-Омердегі әскери базасына жеткізді, онда ол оны антқа адалсыздық жасағаны үшін көпшілік алдында өлім жазасына кесуге бұйырды. Тарихшы Ричард Каупердің айтуынша: "Бұл мәселенің жеке екенін және соғыс ісіне қатысы жоқ екенін көрсету үшін (сол кезде бітім болғандықтан), Шарни тек Эймеридің өзіне иелік етті, оның қамалына емес". Бірінші әйелі 1348/9 жылдардағы қара өлім кезінде еркек бала туылмай қайтыс болғандықтан, Шарни шамамен 1354 жылы екінші рет үйленді, оның екінші әйелі Жанна де Верги болды, ол өте жас әйел болды (өйткені ол 1428 жылға дейін өмір сүрді) және одан әкесінің құрметіне Жоффруа есімді ұл туды.

Өлім

1356 жылдың көктемінде король Жан II мен Шарни Сент-Денис аббатханасынан Орифламманы жинап алды және француз армиясымен бірге солтүстік Бретюйль қаласын ұстап тұрған жақсы қоршалған жау гарнизонын ығыстыруға тырысты. Осы уақытта Англияның Қара ханзадасы Эдуард басқарған әскер Францияның оңтүстігіндегі қалаларды басып алды, ол қауіпті түрде Парижге қарай бет алды, бұл қауіпті жою үшін король Жан мен оның әскерін бұрып жіберуге мәжбүр етті. Қыркүйектің ортасында ағылшын және француз әскерлері Пуатье маңында кездесті, онда екі жақтың да қолбасшылары Шарни қатысқан елеулі алдын ала келіссөздер өткізді. Он жыл бұрын Крейсиде болғандай қантөгісті дұрыс күткен Шарни екі жақтың арасындағы айырмашылықтарды толыққанды шайқастан гөрі шектеулі санмен "жауынгерлік сынақ" арқылы шешу жақсы деп сендірді. Ағылшын херальды сэр Джон Чандостың айтуынша: Франция королі сэр Джон Чандос және сол кездегі көптеген көрнекті адамдар қатысқан конференцияда король мәселені ұзарту және шайқасты кейінге қалдыру үшін екі жақтың баррондарын жинады. Ол (патша) сөйлеуден тартынбады. Онда келді граф Танкарвилл, және тізімде айтылғандай, сенс архиепискобы (Guillaume de Melun) болды, ол Тавр, үлкен дискреттілік, Шарни, Бусикоут және Клермонт; олардың барлығы Франция королі кеңесінің сотына барды. Екінші жағынан, қуана-қуана Уорвик граф келді, салт-оңайлы (ақ немесе сұр-оңайлы) граф Саффолк болды, және Бартоломей де Burghersh, ең құпия Принц, және Одлей және Чандос, кім сол кезде үлкен беделге ие болды. Сол жерде олар өздерінің парламентті өткізді, әркім өз ойын айтты. Бірақ мен олардың кеңестерін айта алмаймын. Алайда, менің жазбаларымда айтылғандай, олардың келіспейтінін жақсы білемін. Сондықтан олардың әрқайсысы тарап кетті. Содан кейін Джеффри де Шарни: "Егемелер", - деп жауап берді ол, - бұл келісім сізге ұнамайтындықтан, мен сізбен жүзге қарсы жүзге қарсы күресуді ұсынамын, әрқайсысы өз тарапынан таңдап алады, және жақсы біліңіз, қай жүзде болса да, басқалар, бұл алаңнан шығып, айтыс болсын. Менің ойымша, ең жақсысы осылай болады, егер көптеген ер азаматтар қаза табатын шайқастан аулақ болсақ, Құдай бізге мейірімді болады. Француз командирлерінің жеңіске деген сенімділігінен Шарнидің кеңесі ескерілмеді, ал Жан патша өз армиясының барлық үш дивизиясын Эдуард Қара ханзаданың жақсы орналастырылған ағылшын күштеріне қарсы Пуатье шайқасы деп аталатын соғысқа жіберді. Нәтижесінде француздар қатты жеңілді. Шарни Орифламны соңғы деміне дейін қорғап жүріп қаза тапты, ал король Жан дереу берілуге мәжбүр болды. Ұрыстан кейін Шарнидің денесі жақын маңдағы францискандық монастырда уақытша жерленді, алайда 1370 жылы оның сүйектері эксгумацияланып, Парижге жеткізілді және салтанатты түрде қаладағы беделді Селестин шіркеуінде қайта жерленді. Бұл жерде оның батырдың қабірі Француз төңкерісі кезінде қаза тапқандардың бірі болды.

Әдеби шығармалары

Үш әдеби шығарма: (1) "Жефрой де Шарнидің кітабы" деп аталатын "Ливрь Шарни" өлеңі; (2) жарыс, турнирлер және соғыс туралы сұрақтар жиынтығы; және (3) ұзын прозалық "Ливрь де Шевальери" немесе "Шаһаршылық кітабы" ұзақ уақыт бойы Шарнидің жазбалары үшін басты орган ретінде қарастырылған Брюсселдегі Корольдік кітапханада әдемі түрде бапталған қолжазбада сақталған. Қолжазба мамандары бұл қолжазбаны Шарнидің өмірінен кейін кем дегенде бір ұрпаққа дейінгі деп санаса да, жетекші ғалымдар Шарнидің "Шыбайлылық кітабының" авторы болғанын түсінікті түрде болжады. Алайда, жақында бұл болжам екі басқа Charny қолжазбаларының ашылуымен, бірі Оксфордта, екіншісі Мадридте, екеуі де практикалық пайдалану үшін әзірленген, әрине, компаниясы жұлдыз, француздық аналог Англияның подвязной ордені. Патша Жан II оны тоқтатқандықтан, Компания тек бір жыл, 1352 жылы ғана өмір сүрді, ал Оксфорд және Мадрид қолжазбаларында көрініс тапқан ұқсас кенеттен тастау оларды да сол жылға, яғни Чарнидің өмірінде деп санауға мүмкіндік береді. Екі қолжазбада да "Жефрой де Шарни кітабы" және оның сұрақтар жинағы (соңғысында Компанияның жауаптарына бос орындар қалдырылған) болса, олардың ешқайсысында "Шыбайлылық кітабы" жоқ, бұл қателік қазір ортағасырлық маман Найджел Брайанттың "Жефрой де Шарни кітабының" соңғы аудармасының арқасында оңай түсіндіріледі. Бұл ешқашан аударылмаған өлең автор мен "Шаһат кітабы" жазған адам арасындағы ерекшеліктерді көрсетеді, сондықтан соңғысының Шарнидің шығармасы болуы мүмкін емес. Бұл оның атымен аталған ұлының еңбегі деп саналады, ол әкесі қайтыс болған кезде кішкентай болса да, әскері мен саяси мансабын, соның ішінде крест жорығын еліктеуге тырысқан. Брюссель қолжазбасы арқылы Джеффри II де Шарни әкесінің тастап кеткен рыцарлық шығармаларын өзінің жаңа "Рыцарлық кітабына" қосу арқылы құрметтеуге және сақтауға тырысты.

Туриннің киелі шапанының

1353 жылы, өлерінен үш жыл бұрын, Джефрой де Шарни Трояға жақын Лирэй деген шағын жерінде колледждік шіркеу құрған болатын. Бұл туралы ұзаққа созылған құрылтай актісі Троядағы жергілікті архив кеңсесінде әлі де бар болса да, қызығы, ол Лирей шіркеуіне Мәсіхтің киелі шапанын сеніп тапсырғаны туралы сөз қозғамайды. Алайда, 1390 жылы Троя епискобының жазған мәліметтеріне сәйкес, үш жылдан кейін, яғни 1356 жылы, Исаның айқышқа шегеленген денесі ретінде шынайы деп танылған, мөрі бар мата сол жерде көрсетілді. Тройестің сол кездегі епискобы Анри де Пуатье осы шынайылық талаптарын зерттеді және "күлдір" деп аталатын заманауи суретшінің қулықпен ойлап тапқан жалған екендігін анықтағаннан кейін, көріністерді ашулы түрде тоқтатты. Бұл мата әлі күнге дейін Италиядағы Турин соборында сақталған "Турин сауыты" ретінде сақталып келеді. Бұл матаның "Шарный" сауарымен бірдей екендігі XIX ғасырдың ортасында Сене өзенінің саз жерінен табылған және бүгінде Париждегі Клуни мұражайында сақталған ортағасырлық қажылар белгісінен айқын көрінеді. Бұл белгі ішінара зақымдалған болса да, екі діни қызметкердің ұстап тұрған кездемелі матасын бейнелейді. Бұл матада Туриннің Киелі шапанының екі бөлігіндей айқышқа шегеленген адамның екі рет басылған, оның астында Шарни мен Верги отбасыларының гербтері бар. Шарнидің гербі оның әйелі Жанна де Вергиге қатысты оң жақ немесе жоғары позицияда көрінгендіктен, бұл Шарнидің тірі екенін және барлық көріністер өткізілген кезде де жауапты екенін білдіреді. Алайда, қызығы, тіпті 1356 жылдың 28 мамырында, Шарнидің өлімінен төрт ай бұрын, әуесқой епископ Анри де Пуатье Лирей шіркеуінің негізін ресми түрде мақұлдаған, бұл көріністердің бұрыннан болғандығы күмәнді, ал қалған айларда Шарни Лирейден алыс болды. оның өлімімен аяқталған әскери маневрлер. Бұл дихотомияға ұзақ уақыт бойы түсінік жоқ сияқты, 2009 жылға дейін металл детекторлары Лирейдің көршілес ауылы Махидегі егістікті зерттегенде, Кирпішпен бірге парыз белгісі үшін құю қалыпты тапты, ол ішінара зақымдалған болса да, Париждегіге ұқсас типтегі, бірақ белгілі бір маңызды айырмашылықтармен. Шүлкенің тағы да Шарни мен Верги гербтерімен бірге бейнеленгенімен, қалқандардың орналасуы кері бұрылады, Жанна де Верги қазір декстерде немесе "жөнелту" позициясында, Шарнидің осыған бағынысты. Ал Париж белгісінде болған баннерге ұқсас таңба көптен бері зақымданудан кейін мүлдем жоғалып кеткен болса, Маши белгісінде оның тура сызықты жазуы сақталған, ол "SVAIRE IhV", "Исаның шаңырағы" деп оқылады. Бұл ақиқаттың ақиқаттығын талап ететін көрсетілімдер үшін құрылғандығы анық, бұл епископ Анри де Пуатьеді қатты ашуландырды, ал Шарнидің өте жас әйелі Жанна де Верги бұлардың жалпы жауапкершілігіне ие болды. Көрмеге қандай жағдай түрткі болған болса да, олар 1356 жылы Шарнидің өлімінен кейін емес, одан кейін көп ұзамай өткізілген. Парижден табылған діни жорашының белгісіне келетін болсақ, оның стильдік ерекшеліктерін, атап айтқанда, баннер түріндегі жазуын (бәлкім, жай ғана "SVAIRE" деп оқылады, кейінірек банерлі жазулары бар діни жоралардың белгілерінде көрініс тапқандай), бұл, әрине, Шарнидің ұлы Джеффри II де Шарнидің тапсырысы бойынша 1389 жылы өткізілген көріністерге арналған, оның анасы Жанна де Верги оның қосалқы демеушісі болды. Алайда бұл Шарни Киелі шапанның алғашқы тарихи сенімді иесі болған деген кең тараған болжамға қайшы келмейді. Оның ұлы Джеффри II де, немере қызы Маргарита да кейін бір-бірінен тәуелсіз түрде бұл бұйымды сатып алғанын растайды. Киелі шапанды сатып алудың шынайы тарихы қандай болған болса да, Шарни өзінің өмірінде бұл туралы ештеңе айтпаған, тіпті оның бар екенін жария етпеген, одан пайда табуға тырыспаған.

Әдебиетте

Джефрой де Шарни – Джонатан Ланнның «Пуатьеге жол» кітабының маңызды кейіпкері.