"Америкаға қарсы саяси ұран"

Кіріспе

Америкаға қарсы саяси ұран – Солтүстік Корея, Иран, Ауғанстан, Ливан, Йемен, Ирак елдерінде кеңінен қолданылатын Америкаға қарсы саяси ұран. Алғаш рет Корея соғысы кезінде Солтүстік Корея қолданған. Иранның бірінші жоғарғы көшбасшысы Рухолла Хомейни бұл ұранды танымал етті. Ол радио мен телеарналарда осы ұранды айтуға қарсы болды, бірақ наразылық акциялары мен басқа да жағдайларда қолдануға қарсы емес. "Америкаға өлім!" деген ұран бүкіл әлемдегі Америкаға қарсы топтар мен наразылық білдірушілер тарапынан қолданылып келеді. Ирандық шенеуніктер бұл ұранның тарихи контекстінде АҚШ үкіметінің Иранға қатысты жауымдас саясатының нәтижесінде туындағанын, осы саясатқа деген наразылықты білдіретінін және американдықтардың өлімін тілемейтінін түсіндіреді. Иранның Жоғарғы көшбасшысы Хаменеи университет студенттері алдында сөйлеген сөзінде бұл ұранды "АҚШ саясатына, мақтанға өлім!" деп түсіндірді. Әскери және Әуе күштерінің командирлерімен кездесуден кейін Хаменеи иран халқы американдықтарға қарсы емес екенін, бірақ "Америкаға өлім!" дегені – американдық басшыларға, атап айтқанда Дональд Трампқа (президент), Джон Болтонға (Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесші) және Майк Помпеоға (Мемлекеттік хатшы) қарсы екенін мәлімдеді.

Тарих

1979 жылдың басында Американың Пахлави әулетінің құлауынан кейін ирандық наразылар Тегерандағы АҚШ елшілігінің алдында «Америкаға өлім» және «Шаһқа өлім» деп үнемі айқайлайтын болды, соның ішінде 1979 жылдың 4 қарашасында елшілік басып алынған күні, Иранның кепілге алу дағдарысы басталды. Дағдарыс кезінде елшілікті қоршап тұрған ирандықтар «Америкаға өлім» және «Картерге өлім» деп ұрандады. 1981 жылдың 20 қаңтарында Иран қалған 52 американдық кепілге алынған азаматты босатып жібергенде, оларды Тегераннан ұшатын ұшаққа отырғанда «Америкаға өлім» деп айқайлаған студенттер қатарласып қарсы алды. «Совет Одағына өлім» және «Англияға өлім» де танымал болды. «Израильге өлім» (مرگ بر اسرائیل) деген ұран да қолданылады және ирандық және пәкістандық саяси митингілерде жиі айтылады. Алайда, бұл ұран 1950 жылдарға дейін барып тоқталады, ол алғаш рет Корея соғысы кезінде Солтүстік Кореяда қолданылған (Солтүстік Кореяда Отанды қорғау соғысы деп аталады) және бүгінге дейін қолданылуда. Иран қалаларында, әсіресе Тегеранда «Америкаға өлім» деген ұранды бейнелейтін мемлекеттік демеушілік суреттер жиі кездеседі. Бірақ Хашеми Рафсанджанидың айтуынша, Хомейни 1984 жылы бұл ұранды қолдануды тоқтатуға принцип бойынша келіскен. Рафсанджанидың бұл мәлімдемесін оның қатал қарсыластары жоққа шығарды, олар «Имам өмір бойы Американы «Ұлы Шайтан» деп атады. Ол мұсылмандардың барлық проблемаларының себебі Америка деп сенді». Politico журналының хабарлауынша, 11 қыркүйекке жасалған шабуылдан кейін Иранның Жоғарғы көшбасшысы Әли Хаменеи «жұма намазындағы әдеттегідей «Америкаға өлім» ұрандарын уақытша тоқтатты». 2013 жылдың 29 наурызында Ким Ир Сен алаңында Ким Чен Ынның қаруға шақыруын қолдау мақсатында өткен митингіде қатысушылар «АҚШ империалистеріне өлім» деп айқайлады. 2015 жылдың 3 қарашасында өзінің сайтында жарияланған мәлімдемесінде Хаменеи: «Бұл ұран американдық ұлттың өлімін білдірмейді; бұл ұран АҚШ саясатының өлімін, мақтандықтың өлімін білдіреді» деді. 2017 жылдың 23 маусымында Құдс күнінде наразылық білдірушілер «Америкаға өлім» және «Израильге өлім» деп ұрандады. 2018 жылдың 25 сәуірінде Иран «Америкаға өлім» эмодзиі отандық хабарласу қосымшасына қосылатынын жариялады. 2018 жылдың 9 мамырында Иран Парламентінде АҚШ туы өртеліп, президент Дональд Трамп Иранмен жасалған ядролық келісімнен бас тартқаннан кейін «Америкаға өлім» деп айқайланды. 2018 жылдың 4 қарашасында «Ислам Ұлты» діни ұйымының жетекшісі Луис Фарахан Трамп әкімшілігінің санкциялары күтіліп тұрған Иранға ынтымақтастық сапары барысында «Америкаға өлім» деп ұрандады. Иранда да, шетелде де үкіметке қарсы наразылықтарға шыққан көптеген адамдар теократиялық үкіметке қарсы наразылықтарында осыған ұқсас сөздерді қолданды. «Хаменеиге өлім», «Диктаторға өлім» және «Ислам Республикасына өлім» сияқты ұрандар осы оқиғаларда айтылды, соңғысы 2022 жылдың қыркүйегінде басталған Махса Аминиге қарсы наразылықтар болды. Сондай-ақ, наразылық білдірушілер университеттердің аумағында суреттелген алып АҚШ және Израиль туларын таптаудан бас тартты, бұл 2020 жылы президент Дональд Трамппен мақталып айтылды. Қасем Сүлейманидің жерлеу рәсімі кезінде Бағдад, Исламабад, Карачи және басқа да көптеген қалалардағы көптеген аза тұтушылар «Америкаға өлім» деп айқайлады. 2003 жылдың 20 наурызында АҚШ-тың Иракқа басып кіруінен бір апта бұрын Хезболланың бас хатшысы Хасан Насралла: «Бұрын Бейрутта теңізшілер болған кезде біз «Америкаға өлім!» деп айқайлаған едік. Бүгінде бұл аймақ жүздеген мыңдаған американдық сарбаздармен толғанда, «Америкаға өлім!» біздің ұранымыз болды, бар және бола береді». «Құдай ұлы, Америкаға өлім, Израильге өлім, яһудилерге қарғыс, Исламға жеңіс» делінеді. «Америкаға өлім» деген сөздерді біз америкалық халыққа емес, америкалық саясатқа қатысты айтамыз», - дейді Ансар Алла (хуситтер) партиясының сыртқы қатынастар бөлімінің басшысы Хусейн әл-Хамран. Бұрынғы хуситтер өкілі және ресми БАҚ өкілі Әли әл-Бухайти: «Біз ешкімнің өлімін қаламаймыз. Бұл ұран сол үкіметтердің [яғни АҚШ пен Израильдің] араласуына қарсы». Иран президенті Хасан Роухани да бұл ұранның сөзбе-сөз түсіндірілуін жоққа шығарды, бұл ұран американдықтарға деген жеккөрушілік емес, АҚШ-тың үстемдік саясатына қарсылық білдіру екенін айтты. 2019 жылдың 8 ақпанында Әли Хаменеи «Америкаға өлім дегеніміз [Дональд] Трампқа, [Джон] Болтонға және [Майк] Помпеоға өлім дегенді білдіреді. Біз осы елді басқарып отырған американдық саясаткерлерді сынға аламыз. Иран халқы америкалықтарға қарсы емес».

Following the fall of the pro American Pahlavi dynasty in early 1979, Iranian protesters regularly shouted "Death to America" and "Death to the Shah" outside the U. S. embassy in Tehran, including the day the embassy was seized on November 4, 1979, which commenced the Iran hostage crisis. Throughout the crisis, Iranians surrounding the embassy chanted "Death to America" and "Death to Carter." When Iran released the remaining 52 American hostages on January 20, 1981, they were led through a gauntlet of students forming parallel lines that shouted "Death to America" as they boarded the airplane that would fly them out of Tehran. "Death to the Soviet Union" and "Death to England" also became popular. A similar slogan "Death to Israel" (مرگ بر اسرائیل) is also used, and regularly chanted in Iranian and Pakistani political rallies. However, the slogan predates back to the 1950s when it was first used by North Korea during the Korean War (known in North Korea as the Fatherland Liberation War) and it is still in use to this day. State sponsored murals that feature the slogan "Death to America" are common in Iranian cities, particularly Tehran. However, according to Hashemi Rafsanjani, Khomeini agreed in principle to drop the usage of the slogan in 1984. Rafsanjani's statement was rejected by his hard line opponents who said that "The Imam throughout his life called America 'the Great Satan'. He believed that all the Muslims' problems were caused by America." According to Politico magazine, following the September 11 attacks, Sayyed Ali Khamenei, the Supreme Leader of Iran, "suspended the usual 'Death to America' chants at Friday prayers" temporarily. On March 29, 2013, during a public gathering in Kim Il Sung Square, Pyongyang to support Kim Jong Un call to arms, attendees had chanted 'Death to the U. S. imperialists'. In a statement published on his website on November 3, 2015, Khamenei said: "It goes without saying that the slogan does not mean death to the American nation; this slogan means death to the U. S.'s policies, death to arrogance." On June 23, 2017, during Quds Day, protestors chanted "Death to America" and "Death to Israel". On April 25, 2018, Iran announced that a "Death to America" emoji would be included in a domestically produced messaging app. On May 9, 2018, an American flag was burned in the Iranian Parliament amidst chants of 'Death to America' after President Donald Trump withdrew from the nuclear deal with Iran. On November 4, 2018, Louis Farrakhan, the leader of the religious group Nation of Islam, led a "Death to America" chant during a solidarity trip to Iran, ahead of sanctions expected to be imposed by the Trump administration. Many anti Iranian government protesters, both within Iran and abroad, used similar phrases to demonstrate against the theocratic government. Slogans such as "Death to Khamenei", "Death to the Dictator" and "Death to Islamic Republic" have been chanted in those occasions, the latest being the Mahsa Amini protests, which began in September 2022. Protesters also refused to trample over giant U. S. and Israeli flags that had been painted on the ground of the universities, which was praised by President Donald Trump in 2020. At the funeral of Qasem Soleimani, the chant "Death to America" could be heard from many mourners across Baghdad, Islamabad, Karachi and many other cities. A week before the March 20, 2003 U. S. invasion of Iraq, Hezbollah Secretary General Hassan Nasrallah declared, "In the past, when the Marines were in Beirut, we screamed, 'Death to America!' Today, when the region is being filled with hundreds of thousands of American soldiers, 'Death to America!' was, is and will stay our slogan." is "God is Great, Death to America, Death to Israel, A curse upon the Jews, Victory to Islam." "Regarding the words 'Death to America', we mean American politics, not the American people", says Hussein al Hamran, head of Foreign Relations for Ansar Allah (Houthis). Ali al Bukhayti, a former spokesperson and official media face of the Houthis, has said: "We do not really want death to anyone. The slogan is simply against the interference of those governments [i. e. US, and Israel]". Iranian president Hassan Rouhani has also dismissed the literal interpretation of the slogan, stating that the slogan is to express opposition to US intrusive policies rather than hatred against American people. On 8 February 2019, Ali Khamenei stated "Death to America means death to [Donald] Trump, [John] Bolton and [Mike] Pompeo. We criticize American politicians who are managing that country. Iranian nation are not against American people."