Үнді және Бангладеш тарихындағы ашаршылықтар, әсіресе британ үкімдігі кезіндегі ашаршылықтар туралы мақала. Климат пен саясат ашаршылықтарға қалай әсер еткені.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үнді субконтинентіндегі аштық құбылысы
Phenomenon of famines in the Indian subcontinent
Аштық Үндістан мен Бангладеш сияқты Оңтүстік Азия елдерінің өмірінде үнемі қайталанып отыратын құбылыс болды, әсіресе британдық үстемдік кезінде. Үндістандағы аштықтар 18, 19 және 20 ғасырдың басында миллиондаған адамның қазасына әкелді. Британдық Үндістандағы аштықтар елдің 19-шы және 20-шы ғасырдың басындағы ұзақ мерзімді халық өсіміне елеулі әсер етті. Үндістанның ауыл шаруашылығы климатқа өте тәуелді: дақылды суару үшін суды қамтамасыз ету үшін жазғы оңтүстік-батыс муссонының қолайлы болуы маңызды. Құрғақшылықтар мен саяси қателіктердің салдарынан Үндістанда ірі аштықтар жиі туды, соның ішінде 1770 жылғы Бенгалия аштығы, Чалиса аштығы, Доджи-бара аштығы, 1876–1878 жылдардағы Ұлы аштық және 1943 жылғы Бенгалия аштығы. Кейбір сарапшылар Үндістан британдық билікте болған кезде аштықтың ауырлығына британ үкіметінің бейәрекеттігінің де себеп болғанын айтады. Аштық 20 ғасырдың басында көбінесе тоқтатылды, бірақ 1943 жылғы Бенгалия аштығы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде туындаған қиындықтармен байланысты ерекше жағдай болды. Үндістанда дәстүрлі түрде ауыл шаруашылығы жұмысшылары мен шеберлері аштықтың негізгі құрбандары болды. Ең ауыр аштықтар кезінде егіншілер де осал еді. Азық-түлік пен басқа да ауыл шаруашылығы өнімдерін экспорттау мақсатында салынған темір жолдар аштық кезінде экономикалық жағдайды нашарлатты. Алайда 20 ғасырға қарай британдықтардың темір жол желісін кеңейтуі бейбіт уақыттағы ірі аштықтарды тоқтатуға көмектесті. Олар британдықтарға ең мұқтаж адамдарға азық-түлікті жылдам жеткізуге мүмкіндік берді. Қазіргі Үндістан Республикасының аумағында болған соңғы ірі аштық 1943 жылғы Бенгалия аштығы болды. Ал бұрын Британдық Үндістанның құрамында болған аймақтарда 1974 жылғы Бангладеш аштығы соңғы үлкен аштық болып есептеледі.
Famine had been a recurrent feature of life in the South Asian subcontinent countries of India and Bangladesh, most notoriously under British rule. Famines in India resulted in millions of deaths over the course of the 18th, 19th, and early 20th centuries. Famines in British India were severe enough to have a substantial impact on the long term population growth of the country in the 19th and early 20th centuries. Indian agriculture is heavily dependent on climate: a favorable southwest summer monsoon is critical in securing water for irrigating crops. Droughts, combined with policy failures, have periodically led to major Indian famines, including the Bengal famine of 1770, the Chalisa famine, the Doji bara famine, the Great Famine of 1876–1878, and the Bengal famine of 1943. Some commentators have identified British government inaction as a contributing factor to the severity of famines during the time India was under British rule. Famine largely ended by the start of the 20th century with the 1943 Bengal famine being an exception related to complications during World War II. In India, traditionally, agricultural laborers and rural artisans have been the primary victims of famines. In the worst famines, cultivators have also been susceptible. Railroads built for the commercial goal of exporting food grains and other agricultural commodities only served to exacerbate economic conditions in times of famine. However, by the 20th century, the extension of the railroad by the British helped put an end to the massive famines in times of peace. They allowed the British to expedite faster sharing of food out to the most vulnerable. The last major famine to affect areas within the modern Republic of India was the Bengal famine of 1943. While the areas formerly part of British India, the Bangladesh famine of 1974 was the last major famine.
Британдық билік
18-19 ғасырдың аяғында қатыгез ашаршылықтың жиілігі күрт өсті. 1850 жылдан 1899 жылға дейін 24 ірі ашаршылықта шамамен 15 миллион адам қаза тапты; бұл көрсеткіш басқа 50 жылдық кезеңдегіден асып түсті. Британдық Үндістандағы осы ашаршылықтар елдің ұзақ мерзімді халық санының өсуіне елеулі әсер етті, әсіресе 1871 мен 1921 жылдар арасындағы жарты ғасырда. Алғашқысы, 1770 жылғы Ұлы Бенгалия ашаршылығы, 1 мен 10 миллион адамның өмірін қиды деп есептеледі. Ашаршылықтың салдарынан Шығыс Үндістан компаниясының Бенгалиядан түскен кірісі 1770-71 жылдары 174 300 фунт стерлингке дейін төмендеді. Осының нәтижесінде Шығыс Үндістан компаниясының акциялары күрт құлдырады. Компания Англия банкінен жылдық әскери бюджетті қаржыландыру үшін 1 миллион фунт стерлинг көлемінде несие алуға мәжбүр болды. Кейіннен таза кіріске ашаршылықтың әсер етпегенін көрсетуге әрекеттер жасалды, бірақ бұл тек "жинау бұрынғы деңгейде күштеп сақталғандықтан" ғана мүмкін болды. 1901 жылғы Ашаршылық комиссиясы 1765 жылдан 1858 жылға дейін он екі ашаршылық және төрт "ауыр тапшылық" болғанын анықтады.
The late 18th and 19th centuries saw an increase in the incidence of severe famine. Approximately 15 millions died from 1850 to 1899 in 24 major famines; more than in any other 50 year period. These famines in British India were bad enough to have a remarkable impact on the long term population growth of the country, especially in the half century between 1871 and 1921. The first, the Great Bengal famine of 1770, is estimated to have taken the lives of between 1 and 10 million people. The impact of the famine caused East India Company revenues from Bengal to decline to £174,300 in 1770–71. The stock price of the East India Company fell sharply as a result. The company was forced to obtain a loan of £1 million from the Bank of England to fund the annual military budget of between £60,000–1 million. Attempts were later made to show that net revenue was unaffected by the famine, but this was possible only because the collection had been "violently kept up to its former standard". The 1901 Famine Commission found that twelve famines and four "severe scarcities" took place between 1765 and 1858.
Үндістан аштығы
ХІХ ғасырдың соңында Үндістанда аштықпен ғана емес, індеттермен де байланысты апатты егінсіздіктер болды. Олардың көбісі аймақтық сипатта болғанмен, қаза тапқандардың саны өте көп болуы мүмкін. Лорд Керзон вице-король болып тұрған кезеңде Үндістанның ірі бөлігін қамтыған және кем дегенде 1 миллион адамның өміне қанағаттандырмайтын ашаршылық орын алды. Британдық Үндістандағы ең ауыр аштықтар: 1837–1838 жылдары Солтүстік-Батыс провинцияларында, Пенджаб және Раджастханда 800 000 адам қайтыс болды; сол аймақта 1860–1861 жылдары шамамен 2 миллион адам; 1866–1867 жылдары түрлі аймақтарда 1 миллионға жуық адам; 1876–1878 жылдары кеңінен тараған аймақтарда 4,3 миллион адам, ал 1877–1878 жылдары Солтүстік-Батыс провинциялары мен Кашмирде тағы 1,2 миллион адам қаза тапты; ең жаман жағдай 1896–1897 жылдары Үндістанның ірі халқына әсер еткен аштықта 5 миллионнан астам адамның өміне қиындық тудырды. 1899–1900 жылдары 1 миллионнан астам адамның қаза болғаны күдік тудырды. Зерттеуші Брайан Мёртонның айтуынша, ағылшыздар келгеннен кейін, бірақ 1880 жылдардағы Үндістанның ашаршылық кодекстері қабылданғанға дейін тіркелген ашаршылықтар ашаршылықтың себептері туралы мәдени көзқарасты көрсетеді, себебі олар "бірнеше ағылшынның пікірін бейнелейді". Дегенмен, бұл дереккөздер ауа райы мен егін жағдайлары туралы нақты ақпаратты қамтиды. Флоренс Найтингейл 1870 жылдардан бастап бірқатар жарияланымдар арқылы британдықтарды Үндістандағы ашаршылықтар туралы хабардар етуге тырысты. Флоренс Найтингейл Британдық Үндістандағы ашаршылықтың себебі белгілі бір географиялық аймақта азық-түлік жетіспеушілігі емес екенін атап көрсетті. Оның орнына, азық-түлік тасымалының нашарлығы, ал бұл саяси және әлеуметтік құрылымның болмауына байланысты туындады. Найтингейл аштықтың екі түрін анықтады: астық аштығы және "ақша аштығы". Жер иесі шаруадан ақша алып, шаруаның азық-түлік сатып алу мүмкіндігін жойды. Азық-түлік өндірушілерге жұмыс орындары арқылы қолжетімді болуы тиіс ақша басқа мақсаттарға жұмсалды. Найтингейлдің сөзіне қарағанда, аштықпен күресуге қажетті қаражат 1878–1880 жылдары Ауғанстандағы британдық әскери операцияларды қаржыландыру сияқты іс-шараларға бағытталды. Деректерге сүйенсек, отарлауға дейінгі Үндістанның оңтүстігінде әр қырық жылда бір рет аштық болған, ал 12-ші ғасырдан кейін оның жиілігі артуы мүмкін. Алайда, бұл аштықтар 18-19 ғасырлардағы британдық үкімшілік кезеңіндегі аштықтардың деңгейіне жете алмады. Үндістан үкіметі ауыл шаруашылығында технология мен инновацияларды белсенді түрде дамытуда. Бұл бастамалар фермерлік-өндіруші ұйымдарын (ФПО) құру, ауыл шаруашылығы деректерінің бірыңғай базасын (аграстак) құру, топырақтың цифрлық карталарын жасау, тыңайтқыштарды сатудан түсетін пайданы тікелей аудару және Ұлттық ауыл шаруашылығы нарығын (eNAM) дамытуды қамтиды. Бұл шаралар ақпаратқа қолжетімділікті арттыру, топырақ пен егін шаруашылығын жақсарту және ашық аукцион арқылы өнімдеріне жақсы баға алу арқылы фермерлерге қолдау көрсетуді мақсат етеді. Мысалы, ITC компаниясы ұсынған ITCMAARS шаруалық қосымшасы фермерлерге заманауи құралдарды, сапалы өнімдерді қолжетімді бағада және қаржыландыруды ұсынуға бағытталған. Агротехнологиялық инновациялардың әлеуетті өсуі Үндістан экономикасына 95 миллиард доллар қосып, фермерлердің табысын 25-35 пайызға арттыруға мүмкіндік береді.
In the later nineteenth century there was a series of disastrous crop failures in India leading not only to starvation but to epidemics. Most were regional, but the death toll could be huge. A major famine coincided with Lord Curzon's time as viceroy which affected large parts of India and killed at least 1 million people. Some worst British Indian Famines: 800,000 died in the North West Provinces, Punjab, and Rajasthan in 1837–1838; perhaps 2 million in the same region in 1860–1861; nearly 1 million in different areas in 1866–67; 4.3 million in widely spread areas in 1876–1878, an additional 1.2 million in the North West Provinces and Kashmir in 1877–1878; and, worst of all, over 5 million in a famine that affected a large population of India in 1896–1897. In 1899–1900 more than 1 million were thought to have died. Researcher Brian Murton states that the famines recorded after the arrival of the English, but before the establishment of the Indian Famine Codes of the 1880s, bear a cultural bias regarding the stated causes of the famine because they "reflect the view of a handful of Englishmen." These sources, however, contain accurate recordings of weather and crop conditions. Florence Nightingale made efforts to educate British subjects about India's famines through a series of publications in the 1870s and beyond. Florence Nightingale pointed out that the famines in British India were not caused by the lack of food in a particular geographical area. They were instead caused by inadequate transportation of food, which in turn was caused due to the absence of a political and social structure. Nightingale identified two types of famine: a grain famine and a "money famine". Money was drained from the peasant to the landlord, making it impossible for the peasant to procure food. Money that should have been made available to the producers of food via public works projects and jobs was instead diverted to other uses. Nightingale pointed out that money needed to combat famine was being diverted towards activities like paying for the British military effort in Afghanistan in 1878–80. Evidence suggests that there may have been large famines in south India every forty years in pre colonial India and that the frequency might have been higher after the 12th century. These famines still did not appear to approach the incidence of famines of the 18th and 19th centuries under British rule. The Indian government has been actively fostering technology and innovation in agriculture. Initiatives include the promotion of farmer–producer organizations (FPOs), the development of a unified database of agricultural data sets (agristack), digital soil health cards, direct benefit transfer in fertilizer sales, and the National Agriculture Market (eNAM). These efforts aim to support farmers by improving access to information, enhancing soil and crop management, and ensuring better prices for their produce through a transparent auction process. The ITCMAARS farming app for example, launched by ITC, aims to provide farmers with modern tools, quality inputs at reasonable prices, and finance, utilizing a partnership approach. The potential growth from agtech innovations could add $95 billion to the Indian economy and increase farmers' incomes by 25 to 35 percent.
Ғылыми пікірлер
Экономика саласының Нобель сыйлығының иегері Амартия Сен британдық билік тұсындағы аштықтардың себебі азық-түлік жетіспеушілігі емес, оның таратылуындағы теңсіздік екенін анықтады. Ол бұл теңсіздікті Британ империясының демократиялық емес табиғатымен байланыстырады. Майк Дэвис 1870 және 1890 жылдардағы аштықтарды "Соңғы Виктория дәуірінің геноциді" деп қарастырады, онда кең ауқымды ауа райының салдарынан егін нашарлаған жағдайды британ әкімшілігінің немқұрайлы жауабы одан да ушықтырды. Бұл британдық биліктің жағымсыз бейнесі Үндістанда кең таралған. Дэвис былай деп мәлімдейді: "Миллиондаған адамдар "қазіргі әлемдік жүйеден" тыс қалмай, оның экономикалық және саяси құрылымдарына күштеп енгізілу процесінде қайтыс болды. Олар либералды капитализмнің алтын ғасырында өлімге жетті; шын мәнінде, көптеген адамдар Смит, Бентам және Милльдің қасиетті принциптерін теологиялық тұрғыдан қолдану арқылы өлтірілді". Алайда, Дэвис британдық Радж авторитарлық және демократиялық емес болғандықтан, мұндай аштықтар тек экономикалық либерализм, емес, әлеуметтік либерализм жүйесінде ғана орын алды деп санайды. Тиртанкар Рой аштықтардың себебі қоршаған ортаның факторлары екенін және Үндістанның экологиясына тән екенін айтады. Ройдың пікірінше, Үндістанның тоқырауын жою үшін ауыл шаруашылығына масштабты инвестициялар қажет болды, бірақ судың жетіспеуі, топырақ пен малдың нашар сапасы және ауыл шаруашылығына инвестиция салудың жоғары тәуекелділігін қамтамасыз ететін дамылмаған нарық салдарынан бұл инвестициялар жасалмады. 1947 жылдан кейін Үндістан ауыл шаруашылығында институционалдық реформаларға баса назар аударды, бірақ бұл тоқырау үрдісін тоқтатуға жеткіліксіз болды. 1970 жылдары ауыл шаруашылығына үлкен мемлекеттік инвестициялар жасалған кезде ғана Үндістан аштықтан құтылды, бірақ Рой нарық тиімділігінің жақсаруы 1900 жылдан кейін ауа райының салдарынан туындаған аштықтарды жеңілдетуге де үлес қосты, бірақ 1943 жылғы Бенгалия аштығы бұл ережеден тыс жағдай болды. Мишель Бурж МакАльпин 19 ғасырдағы Үндістандағы экономикалық өзгерістер аштықтың аяқталуына ықпал еткенін дәлелдейді. 19 ғасырдағы Үндістанның басым ауыл шаруашылығы экономикасы 20 ғасырда әртараптанған экономикаға жол берді, ол басқа жұмыс түрлерін ұсыну арқылы азық-түлік тапшылығы кезінде ауыл шаруашылығының бұзылуын (соның салдарынан өлім-жітімді) азайтты. 1860-1920 жылдар аралығында Үндістан теміржолдарының құрылысы және осы арқылы басқа нарықтарда үлкен пайда табу мүмкіндігі фермерлерге азық-түлік тапшылығы кезінде пайдалана алатын активтерді жинауға мүмкіндік берді. ХХ ғасырдың басында Бомбей президенттігіндегі көптеген фермерлер егіннің бір бөлігін экспортқа өсірді. Теміржол азық-түлік бағасының өсуіне жауап ретінде азық-түлік тасыды. Сол сияқты, Дональд Эттвуд 19 ғасырдың соңында "кез келген аудан мен маусымдағы жергілікті азық-түлік тапшылығы нарықтың көзге көрінбейтін қолымен тегістелді" және "1920 жылға қарай ірі мекемелер бұл аймақты индустриалды және жаһанданушы әлемге біріктірді, бұл аштықты тоқтатты және өлім-жітімнің күрт төмендеуіне, демек, адамның әл-ауқатының артуына әкелді" деп жазады. Кормак О Града колониализм Үндістанда аштықтың алдын алмады, бірақ бұл аштықтар (және Ирландиядағы басқалары) "империяның өзінің нәтижесі емес, сол кездегі биліктің тиісті әрекет жасамауының салдары" болды деп мәлімдейді. Ол субконтиненттің 1900-1943 жылдар аралығында, ішінара теміржол және басқа да жақсарған коммуникациялардың арқасында аштықтан құтылғанын атап өтеді, "бірақ идеологияның қатаң Мальтусиандық көзқарастан өмірді сақтауға бағытталғандығы да маңызды болды". Ол Үндістанда да, басқа жерлерде де аштық туралы жазбалар уақыт өте келе бірте-бірте өзара қайшылыққа түсетінін айтады.
Economy Nobel Prize winner Amartya Sen found that the famines in the British era were not due to a lack of food but due to the inequalities in the distribution of food. He links the inequality to the undemocratic nature of the British Empire. Mike Davis regards the famines of the 1870s and 1890s as 'Late Victorian Holocausts' in which the effects of widespread weather induced crop failures were greatly aggravated by the negligent response of the British administration. This negative image of British rule is common in India. Davis argues that "Millions died, not outside the 'modern world system', but in the very process of being forcibly incorporated into its economic and political structures. They died in the golden age of Liberal Capitalism; indeed, many were murdered by the theological application of the sacred principles of Smith, Bentham and Mill." However, Davis argues that since the British Raj was authoritarian and undemocratic, these famines only occurred under a system of economic liberalism, not social liberalism. Tirthankar Roy suggests that the famines were due to environmental factors and inherent in India's ecology. Roy argues that massive investments in agriculture were required to break India's stagnation, however, these were not forthcoming owing to the scarcity of water, poor quality of soil and livestock and a poorly developed input market which guaranteed that investments in agriculture were extremely risky. After 1947, India focused on institutional reforms to agriculture however even this failed to break the pattern of stagnation. It wasn't until the 1970s when there was massive public investment in agriculture that India became free of famine, although Roy is of the opinion that improvements in the market efficiency did contribute to the alleviation of weather induced famines after 1900, an exception to which is the Bengal famine of 1943. Michelle Burge McAlpin has argued that economic changes in India during the 19th century contributed towards the end of the famine. The overwhelming subsistence agriculture economy of 19th century India gave way to a more diversified economy in the 20th century, which, by offering other forms of employment, created less agricultural disruption (and, consequently, less mortality) during times of scarcity. The construction of Indian railways between 1860 and 1920, and the opportunities thereby offered for greater profit in other markets, allowed farmers to accumulate assets that could then be drawn upon during times of scarcity. By the early 20th century, many farmers in the Bombay presidency were growing a portion of their crop for export. The railways also brought in food, whenever expected scarcities began to drive up food prices. Similarly, Donald Attwood writes that by the end of the 19th century 'local food scarcities in any given district and season were increasingly smoothed out by the invisible hand of the market and that 'By 1920, large scale institutions integrated this region into an industrial and globalizing world ending famine and causing a rapid decline in mortality rates, hence a rise in human welfare'. Cormac Ó Gráda writes that colonialism did not prevent famines in India, but that those famines (and others in Ireland) were "less the product of empire per se than the failure of the authorities of the day to act appropriately." He points out that the subcontinent was free of famine between the 1900s and 1943, partly due to the railway and other improved communications, "although the shift in ideology away from hard line Malthusianism towards a focus on saving lives also mattered." He points out that, in India as elsewhere, records of famine become much more inconsistent the further one goes back in time.
Себептер
Аштықтардың себебі теңсіз жауын-шашынмен қатар британ экономикалық және әкімшілік саясаты болды. Колониялық саясатқа жалдамаға беру, соғыс салығы, еркін сауда саясаты, экспорттық ауыл шаруашылығының кеңеюі және ауыл шаруашылығына инвестиция жасамау кірді. Үндістанның опиум, тары, күріш, бидай, индиго, джут және мақта экспорттауы Британ империясының экономикасының маңызды бөлігі болды, ол негізінен Қытайдан маңызды шетел валютасын әкеліп, британ астық нарығындағы төмен бағаларды тұрақтандырды. Майк Дэвис айтқандай, экспорттық дақылдар миллиондаған акр жерді алмастырып, олар жергілікті тұрғындардың күнкөрісіне пайдаланылуы мүмкін еді, сонымен қатар үндістердің азық-түлік дағдарысына ұшырау қаупін арттырды. Мартин Раваллион экспорттың ашаршылықтың басты себебі болғанын жоққа шығарды, сауданың Үндістанның азық-түлік тұтынуына, болғанмен, шағын тұрақтандыру әсерін тигізгенін атап өтті. 1866–1867 жылдардағы Одишадағы ашаршылық, кейін Мадрас президенттігі арқылы Хайдарабад пен Майсурға тарады, осындай ашаршылықтың бірі болды. 1866 жылғы ашаршылық Одиша тарихындағы ауыр және қорқынышты оқиға болды, онда халықтың шамамен үштен бірі қайтыс болды. Ашаршылықтан шамамен 1553 жетім бала қалды, олардың қамқоршылары 17 жасқа дейін ұлдарға, 16 жасқа дейін қыздарға айына 3 рупийден ақша алатын болды. Батыс Ганга аймағында, Раджастханда, Орталық Үндістанда (1868–1870), Бенгалияда және Шығыс Үндістанда (1873–1874), Деканда (1876–1878), сондай-ақ Ганга аймағында, Мадраста, Хайдарабадта, Майсурда және Бомбейде (1876–1878) осыған ұқсас ашаршылықтар болды. 1876–1878 жылдардағы ашаршылық, сондай-ақ 1876–1878 жылдардағы Ұлы ашаршылық деп те аталады, Оңтүстік Үндістаннан Британ тропикалық колонияларына ауыл шаруашылығы жұмысшылары мен шеберлердің көптеп қоныс аударуына себеп болды, онда олар плантацияларда келісімшарт бойынша жұмыс істеді. 5,6 мен 10,3 миллион арасындағы үлкен өлім саны Бомбей мен Мадрас президенттіктерінде Британ Үндістанының 1871 және 1881 жылғы бірінші және екінші санақтары арасындағы халықтың әдеттегі өсуін тежеді. 1860 және 1877 жылдар аралығындағы ашаршылықтар сериясынан туындаған үлкен өлім-жұлым саяси дау-жанжалдар мен талқылауларға әкелді, нәтижесінде Үндістан Ашаршылық комиссиясы құрылды. Бұл комиссия кейіннен Үндістан Ашаршылық кодексінің жобасын жасады. Алайда, 1876–1878 жылдардағы Ұлы ашаршылық тергеудің тікелей себебі болды және Үндістан Ашаршылық кодексін құруға әкелген процестің бастамасы болды. Келесі ірі ашаршылық 1896–1897 жылдардағы Үндістан ашаршылығы болды. Бұл ашаршылық Мадрас президенттігіндегі құрғақшылықтан бұрын болғанмен, биліктің астық саудасына қатысты саясаты оны одан да қатты қыстырды. Мысалы, Мадрас президенттігіндегі ең қатты зардап шеккен екі аудан – Ганджам және Визагапатам аудандары ашаршылық кезінде астық экспорттауды жалғастырды. Бұл ашаршылықтар әдетте аштықтан әлсіреген халыққа шабуыл жасап, өлтірген жұқпалы аурулармен, мысалы, обамен және тұмаумен бірге жүрді.
The famines were a product both of uneven rainfall and British economic and administrative policies. Colonial policies implicated include rack renting, levies for war, free trade policies, the expansion of export agriculture, and neglect of agricultural investment. Indian exports of opium, millets, rice, wheat, indigo, jute, and cotton were a key component of the economy of the British empire, generating vital foreign currency, primarily from China, and stabilising low prices in the British grain market. According to Mike Davis, export crops displaced millions of acres that could have been used for domestic subsistence and increased the vulnerability of Indians to food crises. Martin Ravallion dispute that exports were a major cause of the famine, pointing out that trade did have a stabilizing influence on India's food consumption, albeit a small one. The Odisha famine of 1866–1867, which later spread through the Madras Presidency to Hyderabad and Mysore, was one such famine. The famine of 1866 was a severe and terrible event in the history of Odisha in which about a third of the population died. The famine left an estimated 1,553 orphans whose guardians were to receive an amount of 3 rupees per month until the age of 17 for boys and 16 for girls. Similar famines followed in the western Ganges region, Rajasthan, central India (1868–1870), Bengal and eastern India (1873–1874), Deccan (1876–78), and again in the Ganges region, Madras, Hyderabad, Mysore, and Bombay (1876–1878). The famine of 1876–1878, also known as the Great Famine of 1876–1878, caused a large migration of agricultural laborers and artisans from southern India to British tropical colonies, where they worked as indentured labourers on plantations. The large death toll—between 5.6 and 10.3 million—offset the usual population growth in the Bombay and Madras Presidencies between the first and second censuses of British India in 1871 and 1881 respectively. The large scale loss of life due to the series of famines between 1860 and 1877 was the cause of political controversy and discussion which led to the formation of the Indian Famine Commission. This commission would later come up with a draft version of the Indian Famine Code. It was the Great Famine of 1876–1878, however, that was the direct cause of investigations and the beginning of a process that led to the establishment of the Indian Famine code. The next major famine was the Indian famine of 1896–1897. Although this famine was preceded by a drought in the Madras Presidency, it was made more acute by the government's policy of laissez faire in the trade of grain. For example, two of the worst famine afflicted areas in the Madras Presidency, the districts of Ganjam and Vizagapatam, continued to export grains throughout the famine. These famines were typically followed by various infectious diseases such as bubonic plague and influenza, which attacked and killed a population already weakened by starvation.
Саясатты ықпал ету
Үндістандағы британдық аштық саясаты Адам Смиттің пікірлерімен қалыптасты, оны аштық уақытында да үкіметтің астық нарығына араласпауынан көруге болады. Аштықтан көмек көрсетуді мүмкіндігінше арзанға, отарлық қазынаға ең аз шығынмен ұстау – аштық саясатын анықтаудағы маңызды фактор болды. Гавайи университетінің география профессоры Брайан Мёртонның сөзіне қарағанда, Үндістандағы аштыққа қатысты британдық саясатқа 1834 жылғы Англияның кедейлер заңдары да әсер еткен. Айырмашылығы, ағылшыздар қалыпты жағдайда кедейлерді "қамтамасыз етуге" дайын болса, үндістерге бүкіл халық қауіп төнген жағдайда ғана күнкөріс деңгейінде көмек көрсетілді. 1846-1849 жылдардағы Ирландиядағы аштық пен 19 ғасырдың соңындағы Үндістандағы аштықтардың арасында ұқсастықтар байқалды. Екі елде де аштық кезінде азық-түлік экспортына ешқандай кедергі келтірілмеді. Ирландиядағы аштықтан алынған сабақтар 1870 жылдардағы Үндістандағы саясат қабылдау туралы хат алысқанда көрінбеді.
British famine policy in India was influenced by the arguments of Adam Smith, as seen by the non interference of the government with the grain market even in times of famines. Keeping the famine relief as cheap as possible, with minimum cost to the colonial exchequer, was another important factor in determining famine policy. According to Brian Murton, a professor of geography at the University of Hawaii, another possible impact on British policy on famine in India was the influence of the English Poor Laws of 1834, with the difference being that the English were willing to "maintain" the poor in England in normal times, whereas Indians would receive subsistence only when entire populations were endangered. Similarities between the Irish famine of 1846–49 and the later Indian famines of the last part of the 19th century were seen. In both countries, there were no impediments to the export of food during times of famines. Lessons learnt from the Irish famine were not seen in the correspondence on policy making during the 1870s in India.
Аштық кодтары
1880 жылғы ашаршылық комиссиясы Британдық Үндістанның, Бирманы қоса алғанда, әр провинциясында азық-түлік астығының қоры бар екенін және жылдық артығы 5,16 миллион тоннаға жететінін анықтады. Аштық комиссиясының нәтижесі – аштық және азық-түлік тапшылығына жауап беру қағидаларын қамтитын «Аштық кодексі» деп аталған бірқатар үкіметтік нұсқаулар мен ережелер болды. Бұл кодекс Лорд Литтон вице-корольдік қызметтен кеткен соң қабылдануға тиіс болды және ақыры 1883 жылы одан кейінгі, көбірек либералды көзқарастағы вице-король Лорд Рипон басшылығымен бекітілді. Ол азық-түлік тапшылығын анықтау және оған ден қою үшін ерте ескерту жүйесін ұсынды. Кодекске қарамастан, 19-ғасырдың соңғы 25 жылында аштықтан болатын өлім-жітім ең жоғары деңгейге жетті. Сол кезде Үндістаннан күріш және басқа да астықтарды жыл сайын шамамен бір миллион тонна экспорттауға болады еді. Даму экономисі Жан Дрезе Аштық комиссиясы саясатының өзгеруіне дейінгі және кейінгі жағдайларды былай бағалады: «Көптеген қайталанатын апаттардың алдыңғы кезеңі мен ұзақ тыныштық кезеңдері арасындағы қарама-қайшылық, кейін 1896–97, 1899–1900 және 1943–44 жылдардағы ірі аштықтармен бұзылды». Дрезе бұл «үзіліссіз сәтсіздіктерді» төрт фактормен түсіндірді: ашаршылықты жарияламау (әсіресе 1943 жылы), қоғамдық жұмыстарға төленетін жалақы сияқты аштық шектеулерінің «шамадан тыс жазалаушы сипаты», «жеке саудаға қатаң араласпау саясаты» және азық-түлік дағдарысының өте ауырлығы. Аштық қаупі әлі де болды, бірақ 1902 жылдан кейін Үндістанда 1943 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бенгалиядағы ашаршылыққа дейін ірі аштықтар болған жоқ. Бұл ашаршылықтан 2,5-3 миллион адам қаза тапты. Жалпы алғанда, Үндістанда азық-түлік қоры тіпті құрғақшылық жылдарында да жеткіліксіз болған емес. 1880 жылғы Аштық комиссиясы ауыл шаруашылығы жұмысшылары мен шеберлердің жұмыссыздығынан туындаған жалақының төмендеуін аштықтың себебі деп анықтады. «Аштық кодексі» осы топтар үшін жұмыс орындарын құру стратегиясын қолданды және оны жүзеге асыру үшін ашық түрдегі қоғамдық жұмыстарға сүйенді. Үндістанның Аштық кодексі 1966–1967 жылдардағы Бихардағы ашаршылықтан алынған сабақтарға дейін Үндістанда қолданылды. Аштық кодексі тәуелсіз Үндістанда жаңартылып, «Жетіспеушілік туралы нұсқаулықтар» деп аталды. Елдің кейбір аймақтарында Аштық кодексі енді қолданылмайды, себебі оның ережелері аштықтан сақтау стратегиясындағы стандартты процедураларға айналды.
The Famine Commission of 1880 observed that each province in British India, including Burma, had a surplus of food grains and that the annual surplus amounted to 5.16 million metric tons. The product of the Famine Commission was a series of government guidelines and regulations on how to respond to famines and food shortages called the Famine Code. These had to wait until the exit of Lord Lytton as viceroy and were finally passed in 1883 under a subsequent more liberal minded viceroy, Lord Ripon. They presented an early warning system to detect and respond to food shortages. Despite the codes, mortality from famine was highest in the last 25 years of the 19th century. At that time, annual exports of rice and other grains from India was approximately one million metric tons. Development economist Jean Drèze evaluated the conditions before and after Famine Commission policy changes: "A contrast between the earlier period of frequently recurring catastrophes, and the latter period when long stretches of tranquility were disturbed by a few large scale famines" in 1896–97, 1899–1900, and 1943–44. Drèze explains these "intermittent failures" by four factors—failure to declare a famine (particularly in 1943), the "excessively punitive character" of famine restrictions such as wages for public works, the "policy of strict non interference with private trade," and the natural severity of the food crises. There was still a threat of famine, but after 1902 there was no major famine in India until the Bengal famine of 1943 during World War II. This famine killed between 2.5 and 3 million people. In India as a whole, the food supply was rarely inadequate, even in times of droughts. The Famine Commission of 1880 identified that the loss of wages from lack of employment of agricultural laborers and artisans was the cause of famines. The Famine Code applied a strategy of generating employment for these sections of the population and relied on open ended public works to do so. The Indian Famine Code was used in India until more lessons were learned from the Bihar famine of 1966–1967. The Famine Code has been updated in independent India and it has been renamed "Scarcity Manuals". In some parts of the country, the Famine Code is no longer used, primarily because the rules embodied in them have become routine procedures in famine relief strategy.
Темір жол көлігінің әсері
1870 жылдардағы ашаршылық кезінде миллиондаған аштыққа азық-түлік жеткізе алмау, тиісті темір жол инфрақұрылымының жетіспеуімен және темір жол мен телеграф арқылы астықтың әлемдік нарыққа қосылуымен байланысты болды. Дэвис былай деп жазады: "Аштыққа қарсы институционалдық кепілдік ретінде мақталған, жаңа салынған темір жолдардың орнына, саудагерлер шөлдеген шеткі аудандардан астық қорын орталық қоймаларға жинау үшін (сондай-ақ, тәртіпсіздіктерден қорғану үшін) пайдаланды" және телеграфтар бағаның өсуін үйлестіруге мүмкіндік берді, нәтижесінде "азық-түлік бағасы, мүжіктер, жер аударылған тоқымашылар, шаруалар мен кедей шаруалардың қол жеткізе алмайтын деңгейге көтерілді". Британдық әкімшілік құрылымының өкілдері теміржол көлігінің кеңейтілген нарығы кедей шаруаларды астықтың қорын сатуға итермеледі деп алаңдады. Дегенмен, теміржол азық-түлік тапшылығынан зардап шеккен аймақтарға астық жеткізуде маңызды рөл атқарды. 1880 жылғы Ашаршылық кодексі теміржол желілерін қайта құруға және кеңейтуге бағытталды, бұл ретте порттарға бағытталған ескі жүйеге қарағанда, Үндістан ішіндегі бағыттарға басымдық берілді. Бұл жаңа желілер азық-түлікті аштыққа ұшыраған аймақтарға жеткізуге мүмкіндік берді. Жан Дрез (1991) 19-ғасырдың соңында азық-түлік тапшылығын азайту үшін ұлттық азық-түлік нарығының қажетті экономикалық жағдайлары болғанын, бірақ осы нарықтан азық-түлік экспорты тіпті салыстырмалы тапшылық кезінде де жалғасқанын анықтады. Алайда, бұл жүйенің тиімділігі үкімет тарапынан аштық кезінде көмек көрсетуге байланысты болды: "Теміржолдар Үндістанның бір бөлігінен екінші бөлігіне астық тасымалдаудың маңызды міндетін орындай алды, бірақ аштық көрген адамдардың оны сатып алуға ақшасы болатынына кепілдік бере алмады". Аштық дене қарсылығын әлсіретеді және жұқпалы аурулардың, әсіресе холера, дизентерия, безгек және шешек ауруларының көбеюіне әкеледі. Адамдардың азық-түлік пен жұмыс іздеп көшіп-қонуы аурудың таралуына себеп болуы мүмкін. Екінші жағынан, теміржолдар азық-түлік бар жерлерге немесе тіпті Үндістаннан тысқары жерлерге адамдарды тасымалдау арқылы аштықтан өлім-жітімді азайтуға да ықпал етті. 19-ғасырдың соңында еңбек көшіп-қонуының кеңеюіне және үндістердің жаппай эмиграциясына мүмкіндік беріп, аштыққа ұшыраған адамдарға елдің және әлемнің басқа аймақтарына кетуге мүмкіндік берді. 1912–1913 жылдардағы азық-түлік тапшылығы кезінде көші-қон және көмек көрсету орташа деңгейдегі азық-түлік тапшылығының әсерін жұмсартуға көмектесті. Дрез былай деп қорытындылады: "Жалпы, халықаралық саудаға қатысты маңызды ескертулерді ескере отырып, 19-ғасырдың соңында байланыс саласындағы жақсару аштық кезіндегі қиындықтарды жеңілдетуге үлкен үлес қосып, мүмкін еді. Алайда, осы фактордың өзі ғана 20-ғасырда аштықтардың жиілігінің күрт төмендеуін толыққанды түсіндіре алмайды".
The failure to provide food to the millions who were hungry during the famines of the 1870s has been blamed both on the absence of adequate rail infrastructure and the incorporation of grain into the world market through rail and telegraph. Davis notes that, "The newly constructed railroads, lauded as institutional safeguards against famine, were instead used by merchants to ship grain inventories from outlying drought stricken districts to central depots for hoarding (as well as protection from rioters)" and that telegraphs served to coordinate a rise in prices so that "food prices soared out of the reach of outcaste laborers, displaced weavers, sharecroppers, and poor peasants." Members of the British administrative apparatus were also concerned that the larger market created by railway transport encouraged poor peasants to sell off their reserve stocks of grain. Rail transport, however, also played an essential role in supplying grain from food surplus regions to famine stricken ones. The 1880 Famine Codes urged a restructuring and massive expansion of railways, with an emphasis on intra Indian lines as opposed to the existing port centered system. These new lines extended the existing network to allow food to flow to famine afflicted regions. Jean Drèze (1991) also finds that the necessary economic conditions were present for a national market in food to reduce scarcity by the end of the 19th century, but that export of food continued to result from that market even during times of relative scarcity. The effectiveness of this system, however, relied on government provision of famine relief: "Railroads could perform the crucial task of moving grain from one part of India to another, but they could not assure that hungry people would have the money to buy that grain". A famine weakens body resistance and leads to increases in infectious diseases, especially cholera, dysentery, malaria, and smallpox. Human response to famine could spread the disease as people migrated in search of food and work. On the other hand, railways also had a separate impact on reducing famine mortality by taking people to areas where food was available, or even out of India. By generating broader areas of labor migration and facilitating the massive emigration of Indians during the late 19th century, they provided famine afflicted people the option to leave for other parts of the country and the world. By the 1912–13 scarcity crisis, migration and relief supply were able to absorb the impact of a medium scale shortage of food. Drèze concludes, "In sum, and with a major reservation applying to international trade, it is plausible that the improvement in communication towards the end of the nineteenth century did make a major contribution to the alleviation of distress during famines. However, it is also easy to see that this factor alone could hardly account for the very sharp reduction in the incidence of famines in the twentieth century".
1943 жылғы Бенгалия ашаршылық
1943 жылғы Бенгалиядағы ашаршылық сол жылдың шілде мен қараша айлары аралығында ең қатты күшеді, ал 1945 жылдың басына таман ашаршылықтың ең ауыр кезеңі аяқталды. Аштықтан қаза тапқандардың саны туралы статистика сенімді емес, бірақ шамамен екі миллионға дейін адамның қаза болғаны есептеледі. Ашаршылықтың себептерінің бірі – Япондықтардың Рангунды басып алуына байланысты Бенгалияға күріш ағынының тоқтатылуы болды, бірақ бұл аймаққа қажетті азық-түліктің аз бөлігі ғана еді. Ирландиялық экономист және профессор Кормак О Граданың сөзіне қарағанда, басымдық әскери мәселелерге берілді, ал Бенгалияның кедей халқы қараусыз қалды. Дегенмен, азық-түлікпен қамтамасыз етудің жауапкершілігі Бенгалияның сайланған үкіметінде болғанын және ашаршылықты жеңуге көмектескен – армия екенін атап өткен жөн. Үндістан үкіметі Пәнджаб сияқты азық-түлікке ие аймақтардан Бенгалиядағы ашаршылық аймақтарына азық-түлік жіберуге тырысты, бірақ провинциялық үкіметтер астық тасымалына кедергі келтірді. 1944-1945 жылдарғы Ашаршылық комиссиясы 1943 жылдың соңына дейін азық-түлік қорының азайғанын мойындады. Экономист Амартия Сен Бенгалияда 1943 жылдың көп бөлігінде бүкіл Бенгалияны асырауға жеткілікті күріш болғанын анықтады, бірақ оның деректері күмәнді. Сен ашаршылықтың себебі инфляция екенін, инфляциядан пайда тапқандар көп жеп, қалған халыққа азық жетпей қалғанын мәлімдеді. Ашаршылық комиссиясының есебі мұндай пікір білдірмейді. Онда ауылдық кедейлер мен қызметкерлер аштықтан қаза тапты, себебі өндірушілер күріштің бағасын жоғарылатып, сатуға немесе сақтап қалуға ұмтылды. Алайда, бұл зерттеулерде бағалаудың қате болу мүмкіндігі немесе күрішке грибок ауруының әсері ескерілмеді. Де Ваал британдық үкіметінің – шындығында сайланған бенгалдық саясаткерлерден құралған – 1943 жылғы Бенгалия ашаршылығы кезінде Ашаршылық кодекстерін қолданбағанын айтады, себебі олар азық-түлік тапшылығын анықтамады. 1943 жылғы Бенгалия ашаршылығы – Үндістандағы соңғы ірі ашаршылық болды және ол Амартия Сеннің 1981 жылғы «Кедейлік және ашаршылық: құқықтар мен бас тарту туралы эссе» атты классикалық еңбегінің арқасында ашаршылық тарихында ерекше орын алады. Оның дәлдігі мен талдауы сарапшылар тарапынан қызу пікірталс тудырды. Бұл ашаршылық Бенгалия ашаршылық қоспасын (күріш және қант негізіндегі) жасауға себеп болды, ол кейін Бельзен сияқты босатылған концлагерлерде ондаған мың адамның өмірін сақтап қалды.
The Bengal famine of 1943 reached its peak between July and November of that year, and the worst of the famine was over by early 1945. Famine fatality statistics were unreliable, and it is estimated up to two million died. Although one of the causes of the famine was the cutting off of the supply of rice to Bengal during the fall of Rangoon to the Japanese, this was only a fraction of the food needed for the region. According to the Irish economist and professor Cormac Ó Gráda, priority was given to military considerations, and the poor of Bengal were left unprovided for. However, it should be emphasized that food was the responsibility of the elected Government of Bengal and that it was the Army which helped break the Famine. Attempts were made by the Government of India to direct food from surplus regions such as Punjab to famine areas in Bengal but the provincial governments obstructed the movement of grain. The Famine Commission of 1944–45 admitted that the poor harvest had reduced supply of food till the end of 1943. Economist Amartya Sen found that there was enough rice in Bengal to feed all of Bengal for most of 1943 but his figures have been questioned. Sen claimed the famine was caused by inflation, with those benefiting from inflation eating more and leaving less for the rest of the population. The Famine Commission Report does not make this claim. It says that indigents and those in service occupations in villages starved because producers preferred to keep or sell rice at a high price. These studies, however, did not account for possible inaccuracies in estimates or the impact of fungal disease on the rice. De Waal states that the British government – which was in fact constituted by elected Bengali politicians – did not enforce the Famine Codes during the Bengal famine of 1943 because they failed to detect a food shortage. The Bengal famine of 1943 was the last catastrophic famine in India, and it holds a special place in the historiography of famine due to Sen's classic work of 1981 titled Poverty and Famines: An Essay on Entitlement and Deprivation whose accuracy and analysis has however been hotly contested by experts in the field. This famine lead to the development of the Bengal Famine Mixture (based on rice with sugar). This would later save tens of thousands of lives at liberated concentration camps such as Belsen.
Үндістан Республикасы
1943 жылғы Бенгалия ашаршылығынан бері, әсері шектеулі және қысқа мерзімді болған ашаршылықтардың саны азайды. Сен бұл тенденцияны тәуелсіздік алғаннан кейін демократиялық басқару жүйесі мен еркін баспасөздің болуына байланыстырады – азық-түлік өндірісінің артуына емес. 1984, 1988 және 1998 жылдардағы ашаршылық қауіптері Үндістан үкіметі тарапынан сәтті болдырылды және 1943 жылдан бері Үндістанда ірі ашаршылық болған жоқ. 1947 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін де егістерге зиян келтіру тоқтатылмады, жаңбырдың жетіспеушілігі де сақталды. Сондықтан, ашаршылық қаупі мүлдем жойылған жоқ. Үндістан 1967, 1973, 1979 және 1987 жылдары Бихар, Махараштра, Батыс Бенгалия және Гуджарат штаттарында ауыр ашаршылыққа тап болды. Дегенмен, үкіметтің араласуының арқасында бұл ашаршылыққа ұласқан жоқ. Өлім-жітім көрсеткіші 1943 жылғы Бенгалия ашаршылығымен немесе одан бұрынғы ашаршылықтармен салыстырғанда айтарлықтай болмаса да, проблема болып қала берді. Жан Дрез тәуелсіздік алғаннан кейінгі Үндістан үкіметі 1880–1948 жылдардағы британдық ашаршылық саясатының үш маңызды сәтсіздігінің себептерін "көп жағдайда жойғанын" айтады, бұл "өткен екі ғасырда Үндістандағы ашаршылыққа қарсы күрес тарихындағы екінші маңызды бұрылыс нүктесі" болып саналады. 1966 жылдың желтоқсанында Бихар штатында бұрынғыдан әлдеқайда кішкентай масштабта құрғақшылық болды, онда "қалыбына келтіру жұмыстары уақтылы жүргізілді және салыстырмалы түрде аз адам қаза тапты". Махараштраның 1970–73 жылдардағы құрғақшылығы сәтті ашаршылықты алдын алу шараларының мысалы ретінде жиі келтіріледі. Үндістан Республикасының шегінен тыс, бұрын Ұлыбританиялық Үндістанның құрамына кірген аймақтарда да ірі ашаршылықтар болды. 1974 жылғы Бангладеш ашаршылығы наурыздан желтоқсанға дейін созылып, 1,5 миллионға дейін адамның өліміне, соның ішінде ашаршылықтан кейінгі аурулардан туындаған өлім-жітімге әкелді. 2016–2018 жылдары әлемдегі 810 миллион нашар тамақтанатын адамның 194 миллионы Үндістанда тұрды, бұл елді әлемдік деңгейде аштықпен күресудің маңызды орталығына айналдырды. Соңғы екі онжылдықта жан басына шаққандағы табыс үш еседен астамға өсті, бірақ ең төменгі қажетті тамақ мөлшері азайды.
Since the Bengal famine of 1943, there has been a declining number of famines that have had limited effects and have been of short durations. Sen attributes this trend of decline or disappearance of famines after independence to a democratic system of governance and a free press—not to increased food production. Later famine threats of 1984, 1988, and 1998 were successfully contained by the Indian government and there has been no major famine in India since 1943. Indian Independence in 1947 did not stop damage to crops nor lack of rain. As such, the threat of famines did not go away. India faced a number of threats of severe famines in 1967, 1973, 1979, and 1987 in Bihar, Maharashtra, West Bengal, and Gujarat respectively. However, these did not materialize into famines due to government intervention. The loss of life did not meet the scale of the 1943 Bengal or earlier famines but continued to be a problem. Jean Drèze finds that the post Independence Indian government "largely remedied" the causes of the three major failures of 1880–1948 British famine policy, "an event which must count as marking the second great turning point in the history of famine relief in India over the past two centuries". A dought occurred in the state of Bihar in December 1966 on a much smaller scale and in which "Happily, aid was at hand and there were relatively fewer deaths". The drought of Maharashtra in 1970–73 is often cited as an example in which successful famine prevention processes were employed. Outside of Republic of India, there have been major famines in areas formerly part of British India. The Bangladesh famine of 1974, lasting from March to December, killed up to 1.5 million people, including post famine mortality from disease. In 2016–18, 194 million of 810 million undernourished people globally lived in India, making the country a key focus for tackling hunger on a global scale. In the last two decades, per capita income more than tripled, yet the minimum dietary intake fell.
Инфрақұрылымды дамыту
Аштықтан болатын өлім-жітім британдықтар кеткеннен кейін аштықпен күресу шараларының жақсаруымен азайды. Тәуелсіз Үндістандағы саясат өздігінен азық-түлік табуға және арзан бағада мемлекеттік тарапынан тамақпен қамтамасыз етуге бағытталды. 1947-1964 жылдар аралығында Каттактағы Орталық күріш институты, Шимладағы Орталық картоп зерттеу институты және Пант Нагар университеті сияқты ұйымдар құрылды, осы арқылы алғашқы ауыл шаруашылығы инфрақұрылымы салынды. Үндістан халқының саны жылына 3% өсті, жаңа инфрақұрылымның жақсаруына қарамастан, тамақ импорты қажет болды. Ең көп импортталған тамақ мөлшері – АҚШ-тан 10 миллион тонна. 1965-1985 жылдар аралығындағы 20 жылда инфрақұрылымдағы кемшіліктерді жою үшін Ұлттық ауыл шаруашылығы және ауылдық даму банкі (NABARD) құрылды. Ашаршылық, құрғақшылық және басқа да табиғи апаттар кезінде NABARD мемлекеттік кооперативтік банктер мен аймақтық ауылдық банктер сияқты мекемелерге жеті жылға дейін несиелерді қайта құруға және түрлендіруге мүмкіндік береді. Осы кезеңде жоғары өнімді бидай мен күріш сорттары енгізілді. Осы шаралардың нәтижесінде «жасыл революция» болды, ол Үндістанның ауыл шаруашылығының қабілетіне деген сенімділікті арттырды. Үндістандағы «жасыл революция» бастапқыда сәттілікке жеткенімен, қазір «толыққанды сәттілікке» дейін төмендетілді – себебі тамақ өндірісінің өсуі баяулады және халық санының өсуімен бірқатар болмады, өндіріс өспегендіктен емес. 1985-2000 жылдар аралығында дұрыс тамақ, бұршақ, майлы тұқымдар, сондай-ақ көкөніс, жеміс-жидек және сүт өндірісіне басымдық берілді. Қолайсыз жерлерді дамыту жөніндегі кеңес құрылды және жаңбырға тәуелді аймақтарға көбірек назар аударылды. Дегенмен, суару және инфрақұрылымға мемлекеттік инвестициялар азайды. Осы кезеңде кооперативтік несие жүйесі де біртіндеп құлдырады. 1998-1999 жылдары NABARD банктерге мұқтаж шаруаларға қысқа мерзімді және уақтылы несие беруге мүмкіндік беретін несие схемасын енгізді. 2002 жылдың қараша айына дейін 23 200 000 несие картасы шығарылды, осы арқылы жалпы несие сомасы шаруаларға және несие беретін банктерге қолжетімді болды. 2000 жылдан қазіргі уақытқа дейін этанолға деген сұранысқа байланысты жерді тамақ немесе отын үшін пайдалану мәселесі күрделі мәселеге айналды.
Deaths from starvation were reduced by improvements to famine relief mechanisms after the British left. In independent India, policy changes aimed to make people self reliant to earn their livelihood and by providing food through the public distribution system at discounted rates. Between 1947 and 1964 the initial agricultural infrastructure was laid by the founding of organizations such as the Central Rice Institute in Cuttack, the Central Potato Research Institute in Shimla, and universities such as the Pant Nagar University. The population of India was growing at 3% per year, and food imports were required despite the improvements from the new infrastructure. At its peak, 10 million tonnes of food were imported from the United States. In the twenty year period between 1965 and 1985 gaps in infrastructure were bridged by the establishment of The National Bank for Agriculture and Rural Development (NABARD). During times of famines, droughts, and other natural calamities, NABARD provides loan rescheduling and loan conversion facilitates to eligible institutions such as State Cooperative banks and Regional Rural Banks for periods up to seven years. In the same period, high yielding varieties of wheat and rice were introduced. Steps taken in this phase resulted in the Green Revolution which led to a mood of self confidence in India's agricultural capability. The Green Revolution in India was initially hailed as a success, but has recently been 'downgraded' to a 'qualified success'—not because of a lack of increased food production, but because the increase in food production has slowed down and has not been able to keep pace with population growth. Between 1985 and 2000, the emphasis was laid on the production of millets, pulses, and oilseed, as well as vegetables, fruits, and milk. A wasteland development board was set up, and rain fed areas were given more attention. Public investment in irrigation and infrastructure, however, declined. The period also saw a gradual collapse of the cooperative credit system. In 1998–99, NABARD introduced a credit scheme to allow banks to issue short term and timely credit to farmers in need via the Kisan Credit Card scheme. The scheme has become popular among issuing bankers and the recipient farmers with a total credit of made available via the issuing of 23,200,000 credit cards as of November 2002. Between 2000 and present day, land use for food or fuel has become a competing issue due to a demand for ethanol.
Жергілікті наным-сенімдер
Махабхарата заманынан бері Үндістанның бірнеше аймақтарындағы адамдар тышқандардың санының өсуі мен ашаршылықты бамбук гүлдеуімен байланыстырып келген. Солтүстік-шығыс штаты Мизорамда бамбук штаттың көп бөлігінде басым түр болып табылады, және ол бамбук гүлдеуінің циклдік құбылысын, одан кейін бамбук өлімін бастан кешіреді. Бамбук өсімдіктері өмірлік циклында бір рет гүлдейді, бұл 7 жылдан 120 жылға дейін созылуы мүмкін. Жергілікті халық арасында кең таралған сенім мен байқау бойынша, бамбук гүлдегеннен кейін тышқандардың көбеюі, ашаршылық және адамдар арасындағы алабөліктер пайда болады. Бұл құбылыс "маутам" деп аталады. Үндістан Республикасында мұндай жағдайды алғаш рет 1958 жылы тіркелген, онда жергілікті Мизо округтік кеңесі Ассам үкіметін алдын ала ескерткен, бірақ үкімет бұл ескертуді ғылыми негізсіз деп қарады. 1961 жылы аймақта ашаршылық болды. 2001 жылы Үндістан үкіметі бамбук гүлдеуі мен өлімі жақын арада қайталанады деген хабарлардан кейін аймақтық азық-түлік тапшылығын болдырмау үшін шұғыл жоспар жасауға кірісті. Орман департаментінің арнайы хатшысы К.Д.Р. Джаякумардың сөзіне қарағанда, ашаршылық пен бамбук гүлдеуі арасындағы байланысқа жергілікті тайпалар сенсе де, бұл ғылыми тұрғыдан дәлелденбеген. Алайда Джон мен Надгауда мұндай ғылыми байланыс бар екеніне және бұл жергілікті аңыз ғана емес екеніне сенімді. Олар гүлдеу мен ашаршылық арасындағы байланысты көрсететін егжей-тегжейлі механизмді сипаттайды. Олардың пікірінше, гүлдеуден кейін орман төсегінде бамбук тұқымдарының көп мөлшері пайда болады, бұл тұқымдармен қоректенетін Rattus және Mus туысына жататын кеміргіштердің санының өсуіне әкеледі. Ауа райының өзгеруі мен жаңбырдың басталуымен тұқымдар өніп, тышқандар азық іздеп шаруалық жерлерге көшіп кетеді. Шаруалық жерлерде тышқандар астық қоймаларында сақталған егін мен астықтарды жейді, нәтижесінде азық-түлік жетіспейді. 2001 жылы жергілікті әкімдік ауыл тұрғындарына өлтірілген әрбір 100 тышқан үшін 2,5 доллар төлеуді ұсынды. Делі университетінің ботаник-ғалымы Х.Ю. Мохан Рам, елдегі бамбук бойынша сарапшылардың бірі, бұл әдістерді абсурдты деп есептеді. Ол мәселені шешудің тиімді жолы – жергілікті шаруаларды бамбук гүлдеу кезеңінде имбирь және куркума сияқты басқа да дақылдарды өсіруге үйрету екенін ұсынды, өйткені тышқандар бұл дақылдарды жемейді. Ұқсас сенімдер Оңтүстік Үндістанда, Керала штатының Алапужа ауданындағы Чертала халқы арасында да байқалды, олар гүлдеген бамбукты тышқандардың санының күрт өсуімен байланыстырады.
Since the time of Mahabharata, people in several regions of India have associated spikes in rat populations and famine with bamboo flowering. The northeastern state of Mizoram has bamboo as a dominant species over much of the state which experiences a cyclical phenomenon of bamboo flowering followed by bamboo death. The bamboo plants are known to undergo gregarious flowering once in their life cycle which can happen anywhere in a range of 7 to 120 years. A common local belief and observation is that bamboo flowering is followed by an increase in rats, famine, and unrest amongst the people. This is called mautam. The first such event in the Republic of India was reported in 1958 when the local Mizo District Council cautioned the Assam government of an impending famine which the government rejected on the grounds that it was not scientific. A famine did occur in the region in 1961. In 2001 the Government of India began working on an emergency plan to address regional food shortages after reports that bamboo flowering and bamboo death would occur again in the near future. According to Forest Department Special Secretary K. D. R. Jayakumar, the relationship between famine and bamboo flowering, while widely believed to be true by the tribal locals, has not been scientifically proven. John and Nadgauda, however, strongly feel that such a scientific connection exists and that it may not simply be a local myth. They describe a detailed mechanism demonstrating the relationship between the flowering and the famine. According to them, the flowering is followed by a large number of bamboo seeds on the forest floor which causes a spike in the population of the rodent genera Rattus and Mus who feed on these seeds. With the changing weather and onset of rains, the seeds germinate and force the mice to migrate to land farms in search of food. On the land farms, the mice feed on crops and grains stored in granaries which causes a decline in food availability. In 2001, the local administration tried to prevent the impending famine by offering local villagers the equivalent of $2.50 for every 100 rats killed. The botanist H. Y. Mohan Ram of the University of Delhi, who is one of the country's foremost authorities on bamboo, considered these techniques outlandish. He suggested that a better way of solving the problem was to teach the local farmers to switch to cultivating different varieties of crops such as ginger and turmeric during periods of bamboo flowering since these crops are not consumed by the rats. Similar beliefs have been observed in south India in the people of Cherthala in the Alappuzha district of Kerala who associate flowering bamboo with an impending explosion in the rat population.
Бихардағы құрғақшылық
Бихардағы 1966–1967 жылдардағы құрғақшылық – бұрынғы аштықтармен салыстырғанда, аштықтан көз жұмғандардың саны салыстырмалы түрде аз болған шағын құрғақшылық еді. Бұл құрғақшылық Үндістан үкіметінің құрғақшылыққа байланысты ең қиын жағдайлардың өзін жеңе білу қабілетін көрсетті. Бихардағы құрғақшылықтан аштықтан қайтыс болғандардың ресми саны 2353 адамды құрады, оның шамамен жартысы Бихар штатында болды. Бихардағы құрғақшылық кезінде балалардың аштықтан қайтыс болу көрсеткішінде едәуір өсім тіркелген жоқ. Бихардағы құрғақшылық барысында азық-түлік дақылының жылдық өндірісі 1965–1966 жылдары 7,5 миллион тоннадан 1966–1967 жылдары 7,2 миллион тоннаға дейін төмендеді. 1966–1967 жылдары бұл көрсеткіш 4,3 миллион тоннаға дейін күрт азайды. Ұлттық астық өндірісі 1964–1965 жылдары 89,4 миллион тоннадан 1965–1966 жылдары 72,3 миллион тоннаға дейін төмендеді, яғни 19% қысқарды. Азық-түлік бағасының өсуі көші-қонға және аштыққа әкеп соқты, бірақ мемлекеттік тарату жүйесі, үкіметтің көмек шаралары және ерікті ұйымдар бұл әсерді шектеді. Үндістан үкіметі бірнеше рет Америка Құрама Штаттарынан бұзылған егістерді алмастыру үшін азық-түлік пен дәнді дақылдар сұрады, алайда Линдон Б. Джонсон Вьетнам соғысындағы АҚШ-тың рөліне қатысты Үндістанның сынымына жауап ретінде АҚШ-тың азық-түлік көмегін шектеді. Үкімет кедейлер мен кірісі шектеулі адамдар үшін бағаны реттеу мақсатында 20 000-нан астам «әділ баға» дүкендерін ашты. Осы импорттың арқасында Бихарда кең ауқымды құрғақшылықтың алдын алуға қол жеткізілді, бірақ мал мен егістер жойылды. Ауқымды құрғақшылықтың алдын алуға көмектескен басқа да факторлар – коммуникация мүмкіндіктерін жақсарту, радио арқылы құрғақшылық туралы бюллетеньдер тарату және мемлекеттік жұмыс жобаларында құрғақшылықтан зардап шеккендерге жұмыс ұсыну болды. Бихардағы 1966–1967 жылдардағы құрғақшылық ауыл шаруашылығы саясатындағы одан әрі өзгерістерге серпіліс берді, нәтижесінде «Жасыл революция» туды.
The Bihar drought of 1966–1967 was a minor drought with relatively very few deaths from starvation as compared to earlier famines. The drought demonstrated the ability of the Indian government to deal with the worst of drought related circumstances. The official death toll from starvation in the Bihar drought was 2353, roughly half of which occurred in the state of Bihar. No significant increase in the number of infant deaths from famine was found in the Bihar drought. The annual production of food grains had dropped in Bihar from 7.5 million tonnes in 1965–1966 to 7.2 million tonnes in 1966–1967 during the Bihar drought. There was an even sharper drop in 1966–67 to 4.3 million tonnes. The national grain production dropped from 89.4 million tonnes in 1964–1965 to 72.3 in 1965–1966 — a 19% drop. The rise in prices of food grains caused migration and starvation, but the public distribution system, relief measures by the government, and voluntary organizations limited the impact. On a number of occasions, the Indian government sought food and grain from the United States to provide replacement for damaged crops, however US food aid was limited by Lyndon B. Johnson in retaliation for Indian criticism on the US's role in the Vietnam War. The government set up more than 20,000 fair price stores to provide food at regulated prices for the poor or those with limited incomes. A large scale drought in Bihar was adverted due to this import, although livestock and crops were destroyed. Other reasons for successfully averting a large scale drought were employing various drought prevention measures such as improving communication abilities, issuing drought bulletins over the radio, and offering employment to those affected by drought in government public works projects. The Bihar drought of 1966–1967 gave impetus to further changes in agricultural policy and this resulted in the Green Revolution.
1972 жылы Махараштрадағы құрғақшылық
1970 жылдардың басында бірнеше жыл бойы жақсы муссон мен мол өнімнен кейін Үндістан азық-түлік экспорттау және өзін-өзі қамтамасыз ету мүмкіндігін қарастырды. 1963 жылы Махараштра штатының үкіметі штаттың аграрлық жағдайын үнемі бақылап отыратынын және тапшылық байқалғанда дереу көмек шаралары қолданылатынын мәлімдеді. Осыған сүйене отырып, және "аштық" сөзінің бұл контексте қолданылуы тоқтатылғанын айта отырып, үкімет "Махараштра штатында "Аштық" терминін жою туралы" 1963 жылғы заңды қабылдады. Бірақ олар 1972 жылы 25 миллион адамға көмек қажет болған құрғақшылықты болжай алмады. Махараштра үкіметінің қабылдаған көмек шараларына жұмыспен қамту, ағаш отырғызу, топырақ сақтау, каналдар қазу және жасанды су тобырларын құру сияқты өнімді активтерді құруға бағытталған бағдарламалар кірді. Мемлекеттік тарату жүйесі азық-түлікті әділ бағамен сататын дүкендер арқылы таратты. Аштықтан өлгендер туралы хабарламалар түспеді. Махараштраның мұқтаж азаматтарын жұмыспен қамту Махараштраға көп мөлшерде азық-түлік әкелуге мүмкіндік берді. Бихар мен Махараштрадағы ашаршылыққа қатысты нұсқаулықтарды іске асыру, ауыр азық-түлік тапшылығынан туындаған өлім-жітімнің алдын алды. Бихардағы көмек бағдарламасы нашар болса, Дрезе Махараштрадағы бағдарламаны үлгілік деп бағалайды. Үкімет бастаған көмек жұмыстары Махараштрадағы құрғақшылықтың ең қиын кезеңінде 5 миллионнан астам адамды жұмыспен қамтуға көмектесті, бұл тиімді ашаршылықтың алдын алуға әкелді. Махараштраның тиімділігі, сондай-ақ, Махараштра үкіметіне халықтың жасаған тікелей қысымына байланысты болды, олар көмек жұмыстары арқылы жұмыспен қамтуды өздерінің құқығы деп есептеді. Халық шерулер, пикеттер және тіпті тәртіпсіздіктер арқылы наразылық білдірді. Дрезе бір жұмысшының: "Егер біз бұл туралы дабыл қақпасақ, олар бізді өлтіруге рұқсат етеді" дегенін айтады. Махараштрадағы құрғақшылықта бірде-бір өлім тіркелмеді және ол сәтті ашаршылықты алдын алу саясатын қолдануымен танымал.
After several years of good monsoons and a good crop in the early 1970s, India considered exporting food and being self sufficient. Earlier in 1963, the government of the state of Maharashtra asserted that the agricultural situation in the state was constantly being watched and relief measures were taken as soon as any scarcity was detected. On the basis of this, and asserting that the word famine had now become obsolete in this context, the government passed "The Maharashtra Deletion of the Term 'Famine' Act, 1963". They were unable to foresee the drought in 1972 when 25 million people needed help. The relief measures undertaken by the Government of Maharashtra included employment, programs aimed at creating productive assets such as tree plantation, conservation of soil, excavation of canals, and building artificial lentic water bodies. The public distribution system distributed food through fair price shops. No deaths from starvation were reported. Large scale employment to the deprived sections of the Maharashtrian society attracted considerable amounts of food to Maharashtra. The implementation of the Scarcity Manuals in the Bihar and Maharashtra famines prevented the mortality arising from severe food shortages. While the relief program in Bihar was poor, Drèze calls the one in Maharashtra a model program. The relief works initiated by the government helped employ over 5 million people at the height of the drought in Maharashtra leading to effective famine prevention. The effectiveness of Maharashtra was also attributable to the direct pressure on the government of Maharashtra by the public who perceived that employment via the relief works program was their right. The public protested by marching, picketing, and even rioting. Drèze reports a laborer saying "they would let us die if they thought we would not make a noise about it." The Maharashtra drought in which there were zero deaths and one which is known for the successful employment of famine prevention policies.
Батыс Бенгалиядағы құрғақшылық
1979-1980 жылдардағы Батыс Бенгалдағы құрғақшылық келесі ірі құрғақшылық болды және азық-түлік өндірісінің 17%-ға төмендеуіне, 13,5 миллион тонна азық-түлік астығының жетіспеушілігіне әкелді. Үкімет сақтаулы азық-түлік қорын пайдаланды, бірақ азық-түлік импортталған жоқ. Бұл құрғақшылық Үндістан шегінен тыс жерлерде көп танылмады. Махараштра мен Батыс Бенгалдағы құрғақшылықтардан алынған сабақтар "Шөлді дамыту бағдарламасы" мен "Құрғақшылыққа бейім аймақтар бағдарламасын" құруға себеп болды. Бұл бағдарламалардың мақсаты – экологиялық таза жер пайдалану тәжірибелерін қолдану және суды сақтау арқылы құрғақшылықтың зиянды әсерін азайту болды. Сонымен қатар, ауылдық инфрақұрылымды жақсарту, суаруды кеңейту және ауыл шаруашылығын әртараптандыру бойынша ірі жобалар іске қосылды. 1987 жылғы құрғақшылықтан алынған сабақтар жұмыс орындарын құру, су бассейнін жоспарлау және экологиялық тұрғыдан үйлесімді даму қажеттігін көрсетті.
The drought of 1979–1980 in West Bengal was the next major drought and caused a 17% decline in food production with a shortfall of 13.5 million tonnes of food grain. Stored food stocks were leveraged by the government, and there was no net import of food grains. The drought was relatively unknown outside of India. The lessons learned from the Maharashtra and West Bengal droughts led to the Desert Development Programme and the Drought Prone Area Programme. The intent of these programs was to reduce the negative effects of droughts by applying eco friendly land use practices and conserving water. Major schemes in improving rural infrastructure, extending irrigation to additional areas, and diversifying agriculture were also launched. The lessons from the 1987 drought brought to light the need for employment generation, watershed planning, and ecologically integrated development.
1987 жылғы Гуджараттағы құрғақшылық
1987 жылы муссонның болмауы Үндістанның Гуджарат штаты үшін қатаң салдарга әкелді. Штаттың 19 ауданының 16-сы ауыр құрғақшылықтан зардап шекті. Саураштра аймағында ауыр экономикалық дағдарыс болды, жер жаңғағы өңдеу заводтары жабылып, егін шаруашылығына үлкен зиян келді.
The failure of monsoons in year 1987 had catastrophic consequences for India state of Gujarat. 16 out of the state's 19 districts were affected by severe drought. There was a severe economic crisis in the Saurashtra region, with groundnut mills closing and agriculture being deeply impacted.
2013 жылғы Махараштрадағы құрғақшылық
2013 жылдың наурызында Одақтың ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметінше, Махараштра штатында 11 801-нен астам ауыл құрғақшылық аймағы деп жарияланды. Бұл құрғақшылыққа дейін болған ең ауыр құрғақшылықтардың екіншісі саналды, одан бұрынғысы – 1972 жылы Махараштрада болған құрғақшылық.
In March 2013, according to Union Agriculture Ministry, over 11,801 villages in Maharashtra were declared drought affected. The drought was considered the second worst to date, exceeded only by the drought in Maharashtra in 1972.
Басқа мәселелер
Қазіргі уақытта да Үндістанда ішекқарындық аштықтан кең ауқымда өлім-жітім жалғасуда. Мысалы, "Таймс оф Индия" газетінің мәліметінше, 2009 жылы Махараштра штатында ғана жеңіл немесе ауыр дәрежедегі жаман тамақтанудан шамамен 45 мың бала көз жұмған. 2010 жылы "Таймс оф Индия" газетінде жарияланған тағы бір хабарламада Үндістандағы балалар өлімінің 50 пайызы жаман тамақтанумен байланысты екені айтылды. Экспорттық бағаның өсуі, жаһандық жылыну салдарынан Гималай мұздықтарының еруі, жауын-шашын мен температура өзгерістері Үндістанды қозғаған мәселелер. Егер ауыл шаруашылығы өнімдерінің өсу қарқыны халық санының өсуінен асып түспесе, тәуелсіздік алғанға дейінгі аштық жылдарының қайта оралу қаупі бар. Әлеуметтік белсенді Вандана Шива және зерттеуші Дэн Баник сияқты түрлі сала өкілдері 1947 жылы Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін аштық пен оның нәтижесіндегі жапсарылыспен келген өлім-жітімнің тоқтатылғаны туралы пікір білдіреді. Дегенмен, Шива 2002 жылы аштықтың қайта оралуы мүмкін екенін ескертті және үкімет тарапынан белсенділік болмаса, ол үш-төрт жыл ішінде Африка мүйізіндегідей ауқымға жетеді деп мәлімдеді.
Deaths from malnutrition on a large scale have continued across India into modern times. In Maharashtra alone, for example, there were around 45,000 childhood deaths due to mild or severe malnutrition in 2009, according to the Times of India. Another Times of India report in 2010 has stated that 50% of childhood deaths in India are attributable to malnutrition. Growing export prices, the melting of the Himalayan glaciers due to global warming, changes in rainfall, and temperatures are issues affecting India. If agricultural production does not remain above the population growth rate, there are indications that a return to the pre independence famine days is a likelihood. People from various walks of life, such as social activist Vandana Shiva and researcher Dan Banik, agree that famines and the resulting large scale loss of life from starvation have been eliminated after Indian independence in 1947. However, Shiva warned in 2002 that famines are making a comeback and government inaction would mean they would reach the scale seen in the Horn of Africa in three or four years.