Эфиопия ашаршылығы: Дерг режимі тұсындағы трагедия

Кіріспе

Эфиопиядағы ашаршылық

1983 жылдан 1985 жылға дейін Эфиопияны кең ауқымды ашаршылық қамтыды. Ел тарихындағы ең ауыр ашаршылық болған ол, Эфиопияның 38-40 миллион халқының 7,75 миллион адамға әсер етті және шамамен 300 мыңнан 1,2 миллионға дейін адамның қаза болуына әкелді. 2,5 миллион адам ішкі көшкінге айналды, ал 400 мың адам Эфиопиядан босқын ретінде кетті. Шамамен 200 мың бала жетім қалды. Human Rights Watch ұйымының мәліметінше, өлім-жітімнің жартысынан астамы "адам құқықтарының бұзылуына байланысты болды, бұл ашаршылықтың ертерек басталуына, күштірек соққыға ұшырауына және одан әрі таралуына себепкер болды". АҚШ Халықаралық даму агенттігінің мәліметінше, "1984 жылдың күзінде Тиграй, Воло және Эритрея аймақтары ең көп зардап шекті. Бұл аймақтарда сонымен қатар, үкіметке қарсы ұзақ жылдардан бері жалғасып келе жатқан көтерілістер болды, бұл жағдай қауіпсіздікті нашарлатты".

Өмірбаян

Феодалдық дәуірде Эфиопияда, әсіресе солтүстікте аштық жиі кездесетін. 1958 жылы аштықтан 100 мың адам қаза тапты. 1974 жылы әскери офицерлер тобы, «Дерг» деп танылған, Хайле Селассиені құлатты. «Дерг» Воло аймағындағы аштық мәселесін аштықтың себептерін зерттеу және оның қайталануын болдырмау үшін Көмек және қалпына келтіру комиссиясын (ҚХК) құру арқылы шешуге тырысты, содан кейін 1975 жылдың наурыз айында феодалдық жер иелігін жойды. ҚХК бастапқыда «Дерг»-тен басқа министрліктерге қарағанда көбірек тәуелсіздікке ие болды, бұл негізінен шетелдік донорлармен тығыз байланысы мен оның кейбір жоғары лауазымды қызметкерлерінің біліктілігіне байланысты болды. Осының салдарынан елдің әкімшілік аймақтарында көтерілістер тарала бастады. 1976 жылдың соңына қарай елдің барлық он төрт әкімшілік аймағында көтерілістер орын алды. «Қызыл террор» (1976–1978) елдің экономикалық жағдайының үдемелі түрде нашарлауының басталуын белгіледі, сонымен қатар ауылдық аймақтарды бағытталған қанаушылық саясат жүргізілді. 1975 жылғы реформалар күшін жойды, ал Ауыл шаруашылығын маркетингтік корпорациясына (АШМК) қала тұрғындарының қанағаттануын қамтамасыз ету үшін ауыл шаруаларынан азық-түліктерді төмен бағамен алу тапсырылды. Астықтың өте төмен бекітілген бағасы өндіріске ынтасыздық тудырды, сондықтан кейбір шаруалар АШМК квотасын орындау үшін ашық нарықтан астық сатып алуға мәжбүр болды. Құрғақшылыққа ұшыраған Воло аймағындағы азаматтар 1984 жылға дейін АШМК-ға «аштықтан құтқару салығын» төлеуге міндетті болды. «Дерг» сонымен қатар шаруаларды ауыл шаруашылығынан тыс қызмет түрлеріне, мысалы, ұсақ сауда мен маусымдық жұмысқа, табыстың маңызды қосымша көзіне қатысуын шектеу үшін жол жүру рұқсаттары жүйесін енгізді. Алайда, маусымдық жұмысшылардың ірі жұмыс берушісі болған Мемлекеттік шаруашылықтар жүйесінің құлдырауы Эфиопияның солтүстігіндегі шамамен 500 000 шаруаның табысының бір бөлігін жоғалтуына әкелді. Елдің көп бөлігінде астық көтерме саудасы заңсыз деп жарияланды, нәтижесінде революциядан кейінгі он жылда астық сатушылардың саны 20 000 мен 30 000-нан 4942-ге дейін төмендеді. Үкіметтің үдемелі түрде авторитарлық бола түсуіне байланысты ҚХК-ның сипаты өзгерді. Құрылғаннан кейін бірден оның тәжірибелі технократтар тобы Эфиопиядағы аштыққа қатысты жоғары бағаланған талдаулар жасады және аштыққа қарсы шараларды тиімді жүзеге асырды. Алайда, 1980 жылдары «Дерг» оның міндетін орындай алмады. ҚХК мемлекеттік шаруашылықта жұмыссыздардың ауылдық жұмыс күшін құрудың зиянсыз жобасымен және мемлекеттік ауыл шаруашылығы бағдарламаларымен басталды, бірақ қарсы көтеріліс күшейген сайын ҚХК-ға мәжбүрлі қоныс аудару және ауылды шоғырландыру бағдарламасына жауапкершілік берілді. Халықаралық көмек ұйымдары мен шетелдік донор үкіметтері арасындағы делдал ретінде ҚХК азық-түлікті үкіметтік милицияға, әсіресе Эритрея мен Тиграйға қайта бағыттады. Сондай-ақ, ол халықаралық агенттіктерді астықтың артық өндірісі бар аймақтарда көмек көрсету бағдарламаларын құруға ынталандырды, бұл АШМК-ге артық азық-түлікті жинауға мүмкіндік берді. Соңында, ҚХК 1980 жылдардағы аштық кезінде дезинформациялық науқан жүргізді, онда ол аштықтың себебін тек құрғақшылық пен халық санының артуы деп көрсетті және аштыққа ұшыраған аймақтарда орын алған қарулы қақтығыстың бар екенін жоққа шығаруға тырысты. ҚХК сонымен қатар өзі және оның халықаралық серіктес агенттіктер берген көмек барлық аштық құрбандарына жетіп жатыр деп мәлімдеді. Менгисту Хайле Мариам басқарған әскери диктатура («Дерг») Тиграй халықтық азаттық майданы партизандарының қарсы көтерілісіне қарсы стратегия үшін және көтерілісші емес аймақтарда (Тиграй провинциясының, Велло провинциясының және басқа да аймақтардағы адамдарға қарсы) «әлеуметтік трансформация» үшін Эфиопиядағы 1983–1985 жылдардағы аштықты үкіметтік әскери саясат ретінде пайдаланды, азық-түлікпен қамтамасыз етуді шектеу арқылы. Аштықтың салдарын әдейі көбейткен ұйымдасқан үкіметтік саясаттың нәтижесінде Эфиопияда 1,2 миллионға жуық адам аштықтан қайтыс болды, ал өлім-жітімнің басым бөлігі қазіргі Тиграй аймағы мен Амхара аймағынан және Эфиопияның солтүстігіндегі басқа да аймақтардан болды.

Throughout the feudal era, famines were common in Ethiopia, especially in the north. In 1958, famine killed 100,000 people. Then in 1974, a group of military officers known as the Derg overthrew Haile Selassie. The Derg addressed the Wollo famine by creating the Relief and Rehabilitation Commission (RRC) to examine the causes of the famine and prevent its recurrence, and then abolishing feudal tenure in March 1975. The RRC initially enjoyed more independence from the Derg than any other ministry, largely due to its close ties to foreign donors and the quality of some of its senior staff. As a result, insurgencies began to spread into the country's administrative regions. By late 1976 insurgencies existed in all of the country's fourteen administrative regions. The Red Terror (1976–1978) marked the beginning of a steady deterioration in the economic state of the nation, coupled with extractive policies targeting rural areas. The reforms of 1975 were revoked and the Agricultural Marketing Corporation (AMC) was tasked with extracting food from rural peasantry at low rates to placate the urban populations. The very low fixed price of grain served as a disincentive to production, and some peasants had to buy grain on the open market in order to meet their AMC quota. Citizens in Wollo, which continued to be stricken with drought, were required to provide a "famine relief tax" to the AMC until 1984. The Derg also imposed a system of travel permits to restrict peasants from engaging in non agricultural activities, such as petty trading and migrant labor, a major form of income supplementation. However, the collapse of the system of State Farms, a large employer of seasonal laborers, resulted in an estimated 500,000 farmers in northern Ethiopia losing a component of their income. Grain wholesaling was declared illegal in much of the country, resulting in the number of grain dealers falling from between 20,000 and 30,000 to 4,942 in the decade after the revolution. The nature of the RRC changed as the government became increasingly authoritarian. Immediately after its creation, its experienced core of technocrats produced highly regarded analyses of Ethiopian famine and ably carried out famine relief efforts. However, by the 1980s, the Derg had compromised its mission. The RRC began with the innocuous scheme of creating village workforces from the unemployed in state farms, and government agricultural schemes but, as the counter insurgency intensified, the RRC was given responsibility for a program of forced resettlement and villagization. As the go between for international aid organizations and foreign donor governments, the RRC redirected food to government militias, in particular in Eritrea and Tigray. It also encouraged international agencies to set up relief programs in regions with surplus grain production, which allowed the AMC to collect the excess food. Finally, the RRC carried out a disinformation campaign during the 1980s famine, in which it portrayed the famine as being solely the result of drought and overpopulation and tried to deny the existence of the armed conflict that was occurring precisely in the famine affected regions. The RRC also claimed that the aid being given by it and its international agency partners were reaching all of the famine victims. The Mengistu Haile Mariam led military dictatorship (Derg) used this 1983–1985 famine in Ethiopia as government military policy by restricting food supplies for strategy against the counter insurgency of the Tigray People's Liberation Front's guerrilla soldiers, and for "social transformation" in non insurgent areas (against people of Tigray province, Welo province and such). Due to organized government policies that deliberately multiplied the effects of the famine, around 1.2 million people died in Ethiopia from the famine where the majority of the death tolls were from the present day Tigray Region and Amhara Region and other parts of northern Ethiopia.

Аштық

Эфиопияның төрт провинциясы – Годжам, Харарга, Тигрэй және Воло – 1980-ші жылдардың ортасында рекордтық төмен жауын-шашын мөлшерін алды. Оңтүстікте Оромо Азаттық Фронтының (ОАФ) көтерілісіне үкіметтің жауабы жеке және бір уақытта болды. 1984 жылы Менгисту Хайле Мариам Эфиопияның жалпы ұлттық өнімінің 46%-ы әскери шығындарға бөлінетінін, Сахарадан оңтүстік Африкадағы ең ірі тұрақты армия құрылатынын жариялады; мемлекеттік бюджетте денсаулық сақтауға бөлінетін қаражат 1973–1974 жылдары 6%-дан 1990–1991 жылдары 3%-ға дейін төмендеді. БҰҰ-ның 1983–1985 жылдардағы ашаршылықта бір миллион адам қаза тапқаны туралы бағасы жиі айтылса да, бұл санды ашаршылық зерттеушісі Алекс де Ваал сынға алды. Ірі зерттеуде де Ваал Біріккен Ұлттар Ұйымын өлген адамдардың санына қатысты "өте бейжай" болғаны үшін сынады, БҰҰ-ның бір миллиондық көрсеткіші "ешқандай ғылыми негіздемесіз" екенін, бұл "адам қайғысын елеусіздендіру және адамгершілікке сыймас іс" екенін айтты. Де Ваалдың бағалауынша, ашаршылықтан 400 000-нан 500 000-ға дейін адам қаза тапты. Дегенмен, апаттың ауқымы жақсы құжатталған: жүздеген мың адамның қаза болуынан басқа, миллиондаған адам мүсірленді. Батыстағы БАҚ белсенділігі және дағдарыстың ауқымы "Олар Рождество екенін біледі ме?" атты қайырымдылық әні мен 1985 жылғы шілдеде өткен Live Aid концертіне әкелді, бұл ашаршылықтың халықаралық беделін көтеріп, халықаралық көмек алуға көмектесті. 1980-ші жылдардың басында және ортасында елдің екі бөлек аймағында ашаршылық болды, нәтижесінде бір ашаршылықты зерттеулер басқа аймаққа немесе одан да сақтықсыз жазушыларға сілтеме жасауға тырысты. Елдің оңтүстік-шығысындағы ашаршылық Дергтің ОАФ-қа қарсы күресінің нәтижесі болды. Алайда, 1980-ші жылдардағы "Эфиопиядағы ашаршылық" туралы ақпарат құралдарының көпшілігі 1983–85 жылдардағы Тигрэй және Солтүстік Волоға бағытталған, сондай-ақ Эритрея, Бегемдер және Солтүстік Шеуадағы ауыр ашаршылықты көрсетті. Өмір деңгейі бұл үкімет бақылауындағы аймақтарда 1977 жылдан бері төмендеп келеді, бұл Дергтің ауыл шаруашылығы саясатының "тікелей салдары" болды. Ашаршылыққа ықпал еткен тағы бір фактор – эфиопиялық үкіметтің қарсы көтеріліс науқанының бөлігі ретінде қолданылған мәжбүрлі қоныс аудару бағдарламалары. Солтүстік Эфиопиядағы астық бағасының орташа көрсеткіші (birr per quintal, 100 кг): E. Тигрэй N. Wollo N. Begemder қараша/желтоқсан 1981 100 50 40 қараша/желтоқсан 1982 165 65 55 қараша/желтоқсан 1983 225 90 45 қараша/желтоқсан 1984 300 160 70 маусым/шілде 1985 380 235 165 Ашаршылықты болжағандарына қарамастан, 1984 жылдың басындағы азық-түлік тапшылығын ерекше ауыр көрсететін деректер аз болды. 1970-ші жылдардың соңындағы екі үлкен құрғақшылықтан кейін 1980 және 1981 жылдары ҚХР "қалыпты" және "қалыптыдан жоғары" деп бағаланды. 1982 жылғы егін жиналымы Тигрэйдің орталық және шығыс бөлігін қоспағанда, бұрынғыдан да көп болды. 1982 жылы 2,8 миллионнан 1983 жылы 3,9 миллионға дейін аштық қаупі бар адамдар туралы ҚХР-дың бағалауы 1981 жылғы 4,5 миллионнан төмен болды. 1983 жылдың ақпан және наурыз айларында ашаршылықтың алғашқы белгілері байқалды, кедей фермерлер тамақтандыру орталықтарына келе бастады, бұл халықаралық көмек агенттіктерін көмек сұрауға және ҚХР-ға аштық туралы бағалауды қайта қарауға итермеледі. 1983 жылғы негізгі (мехер) егіннен кейінгі егін жиналымы тарихтағы үшінші үлкен болды, тек Тигрэйде ғана үлкен тапшылық тіркелді. Осыған байланысты екі солтүстік аймақта – Бегемдер мен Годжамда астық бағасы төмендеді. Алайда, Тигрэйде аштық қайтадан басталды. 1984 жылдың мамыр айында ҚХР қысқа жаңбырдың (белг) болмауын апатты құрғақшылық деп атады, бірақ белг жаңбыры түсетін жерлерде белг өнімдерінің жалпы өнімнің төрттен бірін құрайтынын, ал Тигрэйдің көп бөлігінде мүлдем жоқ екенін айтуды ұмытты. Аштықтың сандық өлшемі – астық бағасы, ол Тигрэйдің шығыс және орталық бөлігінде жоғары болды және 1984 жылғы егін нашарлағаннан кейін сыртқа тарады. Эфиопия экономикасына үлкен зиян келтірген азамат соғысы болды, ол Кеңес және Куба қолдауымен Дерг үкіметіне қарсы көтеріліс қозғалыстарын тудырды. Бұл елдің экономикасын одан әрі құлдыратты және үкіметтің дағдарысты басқару қабілетінің жоқтығына себеп болды. 1984 жылдың ортасында тағы бір құрғақшылық пен одан туындаған аштық Солтүстік Эфиопияның үлкен бөлігіне әсер еткені анық болды. Үкіметтің көмек көрсетуге қабілетсіздігі де айқын болды. Солтүстіктегі егіннің дерлік толық құлауы Эритреядағы және оның маңындағы шайқастармен күштелді, бұл көмек жеткізілуіне кедерілді. Халықаралық көмек ұйымдары зардап шеккен аймақтарға азық-түлік жеткізуге үлкен күш жұмсады, бірақ Солтүстіктегі құрғақшылықтың жалғасуы және нашар қауіпсіздік жағдайы көмекке мұқтаж адамдардың санының артуына және ашаршылықтан зардап шеккендер үшін қауіпті жағдайларға әкелді. 1985 жылдың соңында тағы бір жылдық құрғақшылық болжалды, ал 1986 жылдың басында ашаршылық Солтүстік Эфиопияның оңтүстік жоталарына тарады, шамамен 5,8 миллион адам көмек азығына тәуелді болды. 1986 жылы маса шабуы мәселені ушықтырды.

Four Ethiopian provinces — Gojjam, Hararghe, Tigray and Wollo — all received record low rainfalls in the mid 1980s. In the south, a separate and simultaneous cause was the government's response to Oromo Liberation Front (OLF) insurgency. In 1984, Mengistu Haile Mariam announced that 46% of the Ethiopian Gross National Product would be allocated to military spending, creating the largest standing army in sub Saharan Africa; the allocation for health in the government budget fell from 6% in 1973–1974 to 3% by 1990–1991. Although a UN estimate of one million deaths is often quoted for the 1983–1985 famine, this figure has been challenged by famine scholar Alex de Waal. In a major study, de Waal criticized the United Nations for being "remarkably cavalier" about the numbers of people who died, with the UN's one million figure having "absolutely no scientific basis whatsoever," a fact which represents "a trivialization and dehumanization of human misery". De Waal estimates that 400,000 to 500,000 died in the famine. Nevertheless, the magnitude of the disaster has been well documented: in addition to hundreds of thousands of deaths, millions were made destitute. Media activity in the West, along with the size of the crisis, led to the "Do They Know It's Christmas?" charity single and the July 1985 concert Live Aid, which elevated the international profile of the famine and helped secure international aid. In the early to mid 1980s there were famines in two distinct regions of the country, resulting in several studies of one famine that try to extrapolate to the other or less cautious writers referring to a single widespread famine. The famine in the southeast of the country was brought about by the Derg's counterinsurgency efforts against the OLF. However, most media referring to "the Ethiopian famine" of the 1980s refers to the severe famine in 1983 85 centered on Tigray and northern Wollo, which further affected Eritrea, Begemder and northern Shewa. Living standards had been declining in these government held regions since 1977, a "direct consequence" of the Derg's agricultural policies. A further major contributing factor to the famine were the Ethiopian government's enforced resettlement programs, utilized as part of its counter insurgency campaign. +Average grain prices in Northern Ethiopia(birr per quintal, 100 kg) E. Tigray N. Wollo N. Begemder November/December 1981 100 50 40 November/December 1982 165 65 55 November/December 1983 225 90 45 November/December 1984 300 160 70 June/July 1985 380 235 165

Despite RRC claims to have predicted the famine, there was little data as late as early 1984 indicating an unusually severe food shortage. Following two major droughts in the late 1970s, 1980 and 1981 were rated by the RRC as "normal" and "above normal". The 1982 harvest was the largest ever, with the exception of central and eastern Tigray. RRC estimates for people "at risk" of famine rose to 3.9 million in 1983 from 2.8 million in 1982, which was less than the 1981 estimate of 4.5 million. In February and March 1983, the first signs of famine were recognized as poverty stricken farmers began to appear at feeding centers, prompting international aid agencies to appeal for aid and the RRC to revise its famine assessment. The harvest after the main (meher) harvest in 1983 was the third largest on record, with the only serious shortfall again being recorded in Tigray. In response, grain prices in the two northern regions of Begemder and Gojjam fell. However, famine recurred in Tigray. The RRC claimed in May 1984 that the failure of the short rains (belg) constituted a catastrophic drought while neglecting to state that the belg crops form a fourth of crop yields where the belg falls, but none at all in the majority of Tigray. A quantitative measure of the famine are grain prices, which show high prices in eastern and central Tigray, spreading outward after the 1984 crop failure. A major drain on Ethiopia's economy was the ongoing civil war, which pitched rebel movements against the Soviet and Cuban backed Derg government. This crippled the country's economy further and contributed to the government's lack of ability to handle the crisis to come. By mid 1984, it was evident that another drought and resulting famine of major proportions had begun to affect large parts of northern Ethiopia. Just as evident was the government's inability to provide relief. The almost total failure of crops in the north was compounded by fighting in and around Eritrea, which hindered the passage of relief supplies. Although international relief organizations made a major effort to provide food to the affected areas, the persistence of drought and poor security conditions in the north resulted in continuing need as well as hazards for famine relief workers. In late 1985, another year of drought was forecast, and by early 1986 the famine had spread to parts of the southern highlands, with an estimated 5.8 million people dependent on relief food. In 1986, locust plagues exacerbated the problem.

Аштыққа қарсы шаралар

Солтүстік аймақтағы ашаршылықтан зардап шеккен халықтың аз бөлігіне ғана үкімет қол жеткізгеніне қарамастан, көмектің басым бөлігі үкімет тарапынан бағытталды, бұл соғысты ұзартты. Эфиопия үкіметінің ашаршылық мәселесіне немқұрайлы қарауы халықаралық қауымдастықтың жалпы айыптауына әкелді. Тіпті эфиопиялық режимді қолдаған көптеген адамдар да бүлікші аймақтарға азық-түлік жеткізуді тоқтату саясатына қарсы шықты. Аштық пен ішкі соғыстың бірлескен салдары ел экономикасын құлдыраудың алдына жеткізді. Үкіметтің құрғақшылық пен ашаршылыққа жауап ретінде алғашқы қадамы – солтүстіктегі зардап шеккен аймақтарда тұратын шаруаларды көптеп көшіріп, елдің батыс және оңтүстік бөліктеріне қоныстандыру болды. 1985 және 1986 жылдары шамамен 600 000 адам өз үйлері мен шаруашылықтарынан әскерлер тарапынан күштеп көшіріліп, оңтүстіктегі түрлі аймақтарға тасымалданды. Көптеген шаруалар қоныс аударудың орнына қашып кетті, ал қоныс аударғандардың көпшілігі кейін туған жерлеріне оралуға тырысты. Бірнеше адам құқығын қорғайтын ұйымдар ондаған мың шаруаның мәжбүрлі қоныс аудару салдарынан қаза тапқанын мәлімдеді. Human Rights Watch ұйымының мәліметінше, кем дегенде 50 000 адам мерт болды. Үкіметтің тағы бір жоспары – ауылдарды біріктіру болды, бұл аштыққа ғана емес, сонымен қатар нашар қауіпсіздік жағдайларына да жауап ретінде жасалды. 1985 жылдан бастап шаруалар өздерінің үйлерін су, мектептер, медициналық қызметтер және коммуналдық қызметтерді таратуды жеңілдету үшін олардың маңында орналасқан жоспарланған ауылдарға көшіруге мәжбүр болды. Көптеген шаруалар көшіруге келіспей, қашып кетті, бұл жалпы алғанда өте жағымсыз болды. Бұған қоса, үкімет көп жағдайда уәде етілген қызметтерді ұсына алмады. Бұл бағдарлама ауыл шаруашылығының өнімділігін арттырмады, керісінше, азық-түлік өндірісін төмендетті. 1986 жылы уақытша тоқтатылған, бірақ кейіннен ауылдарды біріктіру қайта жаңғыртылды.

Халықаралық көзқарас

1984 жылы құрғақшылық кезінде 8 миллионға жуық адам аштықтан зардап шекті, ал 1 миллионнан астам адам қаза болды. Сол жылы (23 қазан) BBC жаңалық тобы аштықты алғаш рет тіркеп, Майкл Бюрк оны "20 ғасырдағы киелі кітаптағыдай аштық" және "Жер бетіндегі тозаққа ең жақын нәрсе" деп сипаттады. Бұл хабар Ұлыбританияны тебірентіп, азаматтарын "Балаларды құтқару" сияқты қайырымдылық ұйымдарына көмектеп, Эфиопиядағы апатқа әлемнің назарын аударуға жетеледі. 1984 жылдың қараша айында Ұлыбритания Корольдік әуе күштері аштықтан азап шегушілерге азық-түлік жеткізу үшін Hercules C 130 ұшақтарынан алғашқы әуеден тастау операциясын жүзеге асырды. Швеция, Шығыс және Батыс Германия, Польша, Канада, АҚШ, КСРО және Югославия сияқты басқа да елдер халықаралық көмекке қатысты.

Қайырымдылық

Бьюрктің BBC-дегі хабарын ирланд әншісі Боб Гелдоф көріп, дереу Band Aid атты қайырымдылық супертобын ұйымдастырды, ол негізінен сол дәуірдегі ең танымал британдық және ирланд суретшілерінен құралды. Олардың "Do They Know It's Christmas?" әні 1984 жылдың 3 желтоқсанында жарық көрді және бірнеше апта ішінде Ұлыбританиядағы ең көп сатылатын сингл атанды, соңында ел ішінде 3,69 миллион дана сатылды. Ол шыққаннан кейін 12 ай ішінде аштықтан зардап шеккендерге көмек көрсету үшін 8 миллион фунт стерлинг жинады. Көп ұзамай басқа да қайырымдылық синглдері жарық көрді; 1985 жылдың наурыз айында шыққан USA for Africa тобының "We Are the World" әні олардың арасында ең табыстысы болды, ол бүкіл әлем бойынша 20 миллион дана сатылды. 1985 жылы Гелдоф басқарып өткізген Live Aid акциясы батыстың миллиондаған адамдарын ақшалай көмек беруге және үкіметтерін Эфиопияға көмек көрсетуге шақыруға ықпал етті. Бұл іс-шарадан 145 миллион фунт стерлинг жиналды. Францияда Chanteurs sans frontières супертобы "SOS Éthiopie" әнін шығарды, ол 1 миллион дана сатылып, 10 миллион франк (шамамен 1,2 миллион доллар) жинады. Канадада Northern Lights супертобы, құрамында Брайан Адамс, The Guess Who, Rush, Энн Мюррей, Джон Кенди, Нил Янг және тағы басқалар бар, Дэвид Фостер өндірген "Tears Are Not Enough" әнін орындады. Югославияда YU Rock Misija супертобы "Za milion godina" атты қайырымдылық әнін жазып, оған сәйкес қайырымдылық концерт ұйымдастырды, осы арқылы 426 000 АҚШ доллары жиналды. Басқа да қайырымдылық шаралары Эфиопияға ақша жинады. 1985 жылдың 27 қаңтарында Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиетті шіркеуінің мүшелері арнайы ораза ұстады, оның барысында мүшелер екі рет тамақ ішпеді және тамаққа жұмсалатын ақшаны қайырымдылыққа берді. Ораза кезінде Эфиопиядағы аштықтан зардап шеккендерге 6 миллион доллар жиналды.

Көмек саясатына әсер ету

Халықаралық көмектің Ұлттық қайта орталықтау арқылы бағытталуы сынға ұшырады, бұл үкіметтер мен үкіметтік емес ұйымдардың қақтығыс жағдайындағы халықаралық төтенше жағдайларға жауап беру жолдарын түбірінен өзгертті. Үкіметке және үкіметпен бірлесе жұмыс істейтін көмек көрсету ұйымдарына жеткізілген халықаралық көмек, үкіметтің бүлікке қарсы стратегиясының бір бөлігіне айналды. Осылайша, бұл шұғыл және нақты қажеттілікті қанағаттандырды, бірақ сонымен қатар Менгисту үкіметінің өмір сүру мерзімін ұзартты. Төтенше жағдайға жауап беру, гуманитарлық агенттіктер мен қабылдаушы үкіметтер арасындағы қарым-қатынас туралы мазасыз сұрақтар тудырды. Алайда, Питер Гиллдің 2010 жылы жарық көрген «Шетелдіктер мен ашаршылық: Live Aid-ден кейінгі Эфиопия» атты кітабында 1984 жылы 7,9 миллион адам аштыққа ұшырап, 600 мыңнан астам адам қаза тапты; ал 2003 жылы 13,2 миллион адам «аштыққа тап болу мүмкіндігімен жүзбе-жүз болды және тек 300 адам қайтыс болды».

Көмек ақшасы және бүлікші топтар

2010 жылдың 3 наурызында BBC журналисі Мартин Плаут эфиопиялық ашаршылыққа бөлінген миллиондаған долларлық көмек сол кездегі эфиопиялық коммунистік үкіметті құлатуға тырысқан Тигрян халықтық азаттық фронтының қару-жарақ сатып алуға жұмсалғаны туралы деректер жариялады. Көтерілісшілердің сөзіне қарағанда, олар "ҮЕҰ үшін хитролық" ретінде саудагерлер болып көрінген. Бұл есепте ЦРУ құжатынан да цитата келтірілген, онда көмек "әскери мақсаттарға бағытталғаны сөзсіз" делінген. Бір көтерілісші басшысы 95 миллион доллар (63 миллион фунт стерлинг) шамасында екенін бағалады. Плаут сондай-ақ, басқа да ҮЕҰ-лар Дерг әскери хунтасының ықпалында немесе бақылауында болғанын айтты. Кейбір журналистер Derg Live Aid және Oxfam ақшасын мәжбүрлі қоныс аудару және "ауылдандыру" бағдарламаларын қаржыландыру үшін пайдаланғанын болжады, оның салдарынан кем дегенде 3 миллион адам қоныс аударып, 50 000 мен 100 000 аралығында адам қаза тапқан. Бұл хабарламалар кейіннен Band Aid қоры тарапынан жоққа шығарылды, ал жеті айлық тергеуден кейін BBC өз есептері Band Aid қаражатына қатысты бұрмалаушылық болғанын және көптеген фактілік қателіктер мен дәлелдерді дұрыс емес көрсеткенін мойындады.