Кіріспе

Киім түрі Шатнез (немесе шаатнез,;) - жүн мен зығырдан жасалған мата (линсей woolsey), оны Торадан алынған яһуди заңына сәйкес киюге тыйым салынады. Киелі кітапта бұл туралы айтылған тармақтарда (Леуіліктер 19:19 (HE) және Заңды қайталау 22:11 (HE)) жүн және зығыр маталарды бір киімге киюге, жануарлардың әртүрлі түрлерін араластыруға және тұқымның әртүрлі түрлерін бірге отырғызуға тыйым салынады (жалпы алғанда, килаим деп аталады).

Этимология

Бұл сөз еврейше емес, оның этимологиясы да түсініксіз. Вильгельм Гесениустың еврей сөздігі бұл сөзді семиттік шығу тегіне байланысты деген ұсыныстарды келтіреді, ал басқалары копт шығу тегін көрсетеді, бірақ екеуі де сенімді емес. Септуагинтада бұл сөз "жалған" деген мағынаны білдіретін κίβδηλον деп аударылған. Мишнада Киляим (9:8) трактатында бұл сөзді үш сөздің акростигі ретінде түсіндіреді: שע 'шешелеу', טוה 'жүйру' және נז 'бұраулау'. Қазіргі еврей сөзі שעטנז "қоспа" дегенді білдіреді.

Интерпретация

Маймонид сияқты ертедегі жазушылар бұл тыйым жалпы заңның жағдайы екенін айтады (Леуіліктер 20:23 (HE)) қанахандықтардың әдет-ғұрыптарына еліктеуге қарсы. Маймонид былай деп жазды: "Бұтпарас діни қызметкерлер өздерін өсімдіктер мен жануарлардан жасалған киімдермен әшекейлеп, қолында минералдан жасалған мөр ұстап жүретін. Бұл олардың жазбаларында бар". Қазіргі заманғы Киелі кітап зерттеушілерінің (және Иосиф Флавийдің) айтуынша, бұл қоспаларға қарсы ережелер ежелгі яһуди ғибадатханасының киімдерінің сақталған бөлігі болып табылады және бұл қоспалар қасиетті деп саналды және / немесе киелі орынға тәркіленді. Сондай-ақ, зығыр - өзен жағасындағы ауыл шаруашылығының, мысалы Нил өзенінің аңғарындағы ауыл шаруашылығының, ал жүн - шөл даладағы мал шаруашылығының, мысалы еврей тайпаларының өнімдері екені байқалады. Бұл екі өлкені біріктіру Мысыр мен еврейлерді бейнелейді. Сондай-ақ, бұл Мэри Дуглас сияқты антропологтар ұсынғандай, Левит кітабындағы қасиеттілік кодексінде кездесетін санаттардың араласуына қатысты жалпыға ортақ қарсылықты бұзады. Раввин Абрахам Исак Кук Қаббалистік түсіндіруді ұсынды: қойдан жүнді қырқу "ақыл-ой жағынан ұрлық түрі" болғандықтан, моральдық жағынан зығырдан ерекшеленеді, Тора олардың арасында болашақ жоғары ғаламдағы жоғары мәртебе үшін жануарлардың әл-ауқатына деген сезімталдықты қалыптастыру үшін айырмашылық жасайды.

Шатнез материалдарының анықтамасы

Торада шатназды тек қайырылғаннан, тоқылғаннан және бұрылғаннан кейін киюге тыйым салынған, бірақ раввиндер оны осы операциялардың кез келгеніне ұшыраған жағдайда тыйым салады. Сондықтан жүнмен бірге жүнге қысылған қоспадан жасалған иірімшікті қолдануға тыйым салынады. Жүнге ұқсайтын жібек пен зығырға ұқсайтын қымызға бұрын сыртқы келбеті үшін тыйым салынған, бірақ кейіннен оларды жүнмен немесе зығырмен біріктіруге рұқсат етілді, өйткені олар қазір ажыратылады. Осылайша, қымыз жіптері өндірілді және жүн киім тігуге рұқсат етілді. Басқа жануарлардан алынған талшықтармен (мысалы, мохаир немесе түйе жүндері) араластырылған зығыр штаннез болып табылмайды. Қой жүнін басқа талшықтармен араластырғаннан жасалған жіптердің сипаты көпшілікпен анықталады; егер талшықтың аз бөлігі ғана қой жүнінен болса, ол жүн болып саналмайды. Алайда, раббилер бұл материалдарды зығыр матасымен араластыруға тыйым салады, өйткені бұл әсер етеді.

Кехуна киімдері

Раввиндік иудаизм шатнезге ақ бәтес пен қызыл, көк және қызыл матамен тоғысқан авнет (кохеннің белбеуі) кезінде рұқсат етілді деп санайды. Раввиндердің айтуынша, қызыл, көк және қызыл түсті жүннен тігіліп, ақ бәтеспен тоғызылатын. Караиттік яһуди дініне сай, қызыл, көк және қызыл түсті киімдер ақ бәтес жүннен жасалған болуы керек, өйткені Торада жүн мен ақ бәтес араласқан киім киюге тыйым салынған. Торада қызыл, көк және қызыл жіптердің қандай материалдардан жасалғаны айтылмаған. Садықтың ұлдары "өздерін терлеуге себепші болатын нәрселермен белін бумауға тиіс" деген сөз тіркесі Талмудта "өздерін терлеудің ең көп таралатын дененің бүгілген жеріне белін бумауға тиіс" деген мағынада түсіндіріледі. Яһуда ха Насидің пікірінше, діни қызметкердің белбеуі шатназдан жасалған, ал Елазар бен Шаммуа оның нәзік зығырдан жасалған екенін айтады. Талмудта айтылғандай, бас діни қызметкер Йом Кипур күні зығырдан жасалған белбеуді, ал қалған күндері шатназдан жасалған белбеуді киетін.

Күнделікті цицит

Тора заңына сәйкес киляйм (шатнез) жүн мен зығыр матасын "жұмбастыруға" тыйым салынады, екі ерекшелік - коханим мен цитит киімдері. Цицит туралы хазал тек шынайы техелет болған кезде ғана жүн мен зығыр жіптерін бірге қолдануға рұқсат береді, ал каббалистік көздер оны тағы бір қадамға жылжытып, оны қолдануға шақырады.

Шатнезбен байланысу

Талмудта жүн киімді зығыр киімге жапса да, керісінше де болады, бірақ оларды түйелеп немесе тігіп киюге болмайды деп айтылған. Шатнезге тек денені қорғау немесе пайдасы үшін немесе оның жылы болуы үшін, қарапайым киім ретінде киген кезде тыйым салынады, бірақ егер ол жүкті немесе тауар ретінде арқада болса, тыйым салынады. Сондай-ақ, өкшелі, тұяқты жіптерге рұқсат етіледі. Жалаңаш денеге тиіспейтін жазғыштар, төсеніштер және кеуделер тыйым салуға жатпайды, ал шатнезде жатып қалу техникалық жағынан рұқсат етіледі. Алайда, классикалық раввиндік түсіндірмешілер шатнез матасының кейбір бөліктері дененің бір бөлігіне жанасып, бүгіліп кетуі мүмкін деп қорықты; сондықтан олар 10 диванның ең төменгі бөлігі шатнезден болса да, оған жатпауға болады деп жариялау шектен тыс болды.

Шатнез заңын сақтау және оны орындау

Көптеген адамдар шатназдың бар-жоғын анықтауға арналған арнайы мамандарға киімдерін алып келеді. Киіз матаның қоспасы матаға бояу кезінде байқалған, өйткені жүн матаға қарағанда бояуды тез сіңіреді. Қазіргі кездегі еврейлер де шатнез заңдарын ұстанады, жаңадан сатып алынған киімдерді сарапшылар тыйым салынған қоспалар қолданылмағанын тексеру үшін тексереді. Жоғарыда аталған әдістерден басқа, қазіргі заманғы шатнез мамандары матаның құрамын анықтау үшін микроскопияны қолданады. Көбінесе, талаптарға сай келмейтін киімдерді зығырдан жасалған бөліктерін алып тастау арқылы талаптарға сай жасауға болады. Кейбір компаниялар "Шатнезсіз" деген белгімен сәйкесті өнімдерді таңбалайды.

Қарайлықтар мен шатназдар

Талмудты мойындамайтын караиттер жүннен және зығырдан (және кез келген өсімдіктің және/немесе кез келген жануардың талшықтарынан) жасалған киімдерді киюге тыйым салады. Тіпті, бір-біріне қол тигізуге де тыйым салынған.