Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік Ирландияның саясаткері Жаңа Зеландияның крикетші Иван Аверилл Купер (5 қаңтар 1944 - 26 маусым 2019) Солтүстік Ирландияның ұлттық саясаткері. Ол Солтүстік Ирландия парламенті мүшесі және Социал-демократиялық және Еңбек партиясының (СДЛП) құрылтайшы мүшесі болды. Ол 1972 жылы 30 қаңтарда азаматтық құқықтар науқанын басқарғаны үшін танымал.
Politician from Northern Ireland
the New Zealand cricketer
Ivan Averill Cooper (5 January 1944 – 26 June 2019) was a nationalist politician from Northern Ireland. He was a member of the Parliament of Northern Ireland and a founding member of the Social Democratic and Labour Party (SDLP). He is best known for leading the civil rights march on 30 January 1972 that developed into the Bloody Sunday massacre.
Алғашқы жылдар
Купер Лондондерри графтығының Клауди қаласында Ирландия шіркеуінің мүшелері болған жұмысшы протестант отбасында дүниеге келген. Ол жақын маңдағы Киллалу қаласында өскен, кейін 1956 жылы отбасымен бірге Дерри қаласының "Богсайд" ауданына көшіп барған. Ол қысқа уақытқа дейін Клауди Янг Юнионистік қауымдастығының мүшесі болды 1965 жылдың сәуірінде Солтүстік Ирландияның Еңбек партиясына қосылды. Сол жылы Стормонт жалпы сайлауында лейбористтердің кандидаты ретінде ол қоғамдастықтардың ортақ қолдауына ие болды, бірақ сайланбады. Ол зорлық-зомбылыққа қарсы күреске бел буған, солтүстік Ирландияның азаматтық құқық қауымдастығының маңызды тұлғасына айналды, ол 1960 жылдардың соңында теңдік үшін күресті. 1968 жылы Купер Еңбек партиясынан кетіп, Дерри Азаматтық іс-қимыл комитетінің (DCAC) негізін қалады, келесі жылға дейін оның президенті болып қызмет етеді. 1968 жылдың жазында Гилдхоллдың фойесінде өткен наразылық кездесуінде ол католиктер мен протестанттар да "Америкадағы қара нәсілділер сияқты" өз құқықтары үшін күресу керектігін айтты. Ол діни ағымдар саясатынан жоғары тұруға тырысып, католиктер мен протестанттар, әсіресе екі топтың жұмысшы таптары, олар бірдей үлкен мүдделерді бөліседі деп сенді. Алайда оның ұлтшылдық ұстанымы көптеген протестанттарға оны сатқын деп қарауға түрткі болды. Алайда Купер діни бағытты ұстанып, англикан болып қалды.
Cooper was born in Claudy, County Londonderry, into a working class Protestant family who were members of the Church of Ireland. He was brought up in nearby Killaloo, before he and his family moved in 1956 to the "Bogside" area of Derry city. He was briefly a member of the Claudy Young Unionist Association until April 1965 when he joined the Northern Ireland Labour Party. As the Labour candidate in the Stormont general election that year, he attracted a moderate amount of cross community support, but was not elected. Committed to non violence, he became a major figure in the Northern Ireland Civil Rights Association, which campaigned for equality during the late 1960s. In 1968, Cooper resigned from the Labour Party and founded the Derry Citizens' Action Committee (DCAC), serving as its president until the following year. In the summer of 1968, at a protest meeting in the Guildhall foyer, he suggested that Catholics and Protestants alike should fight for their rights "as the blacks in America were fighting". Attempting to rise above sectarian politics, he remained hopeful that both Catholics and Protestants could work together, particularly the working classes of both groups, who he believed shared the same greater interests. His nationalist stance, however, led many fellow Protestants to view him as a traitor. Cooper nonetheless remained a practicing Anglican.
Азаматтық құқықтар науқаны
Купер азаматтық құқықтар науқанын жалғастырды, 1968 жылы қарашада Дерриде жүріске тыйым салынған бір айлық тыйымды елемей, екі күннен кейін DCAC-пен бірге 15000 адам қатысқан шеру ұйымдастырды. Қаладағы көптеген заңсыз шерулерден туындаған зорлық-зомбылықтан кейін Купер өздігінен шерулерді тоқтатуға шақырды. Жыл басында көшедегі тәртіпсіздіктер күшейгеннен кейін, Халықтық демократия қозғалысының науқанынан кейін, Богсайд тұрғындары аймақтарды импровизациялық бөгеттермен қоршауға алып келді, Купер жергілікті тұрғындарды бөгеттерді алып тастауға көндірді. Алайда Ньюридегі шерудің бақылаудан шығып кеткенінен кейін, залал қалпына келтірілмейтін сияқты болды. Азаматтық құқықтар үшін күресті қолдаған протестанттар мен католиктердің көбісі енді өздерінің қолдауын бұзған.
Cooper continued his civil rights campaigning, ignoring a month long ban imposed on marches in Derry in November 1968 by organising a march two days later with the DCAC in which up to 15,000 people took part. Following violence resulting from numerous illegal marches in the city, Cooper called for a halt to spontaneous marches. After escalation of street disturbances at the start of the year, following a march by the People's Democracy movement, which resulted in residents of the Bogside cordoning off areas with impromptu barricades, Cooper managed to persuade locals to remove the barricades. The damage seemed irreparable, however, after a march in Newry got out of control. Most Protestants and many Catholics who had remained supportive of the civil rights actions now withdrew their support.
SDLP
1970 жылы 21 тамызда Купер Хьюм, Пэдди Девлин, Остин Кьюри, Пэдди ОХенлон және Джерри Фиттпен бірге Социал-демократиялық және еңбек партиясын (СДЛП) құрды. Купер 1972 жылдың 30 қаңтарында азаматтық құқықтар мен интернацияға қарсы науқан ұйымдастырды, ол қанды жексенбіге айналды, содан кейін Дерриде қызмет ететін Парашют полкінің сарбаздары он төрт қарусыз азаматты өлтірді, олар жиналған халыққа оқ ашты.
On 21 August 1970, Cooper co founded the Social Democratic and Labour Party (SDLP) with Hume, Paddy Devlin, Austin Currie, Paddy O’Hanlon and Gerry Fitt. Cooper organised a civil rights and anti internment march for 30 January 1972, which was to develop into Bloody Sunday, whereupon fourteen unarmed civilians were murdered by soldiers from the Parachute Regiment on duty in Derry, who opened fire on the crowd.