Кіріспе
Орду қаласы немесе Алтынорду - Түркияның Қара теңіз жағалауындағы порт қаласы, тарихи түрде Котьёра немесе Котьёра деп те аталады, және Орду провинциясының астанасы. Қала 2023 жылы 235 096 тұрғыны бар Алтынорду ауданының қалалық бөлігін құрайды. Бұл тұжырым аймақтағы басқа да бірнеше Картвелиялық жер атауларымен, сондай-ақ аймақтың өзі тарихи түрде Джаник деп аталуымен (Джани Лаздың басқа аты) расталады. Ордуның қазіргі атауы Осман түрік тілінде "әскер лагері" дегенді білдіреді, ол Осман империясы кезінде қазіргі қала маңында орналасқан әскердің аванпостынан пайда болды.
Ordu or Altınordu is a port city on the Black Sea coast of Turkey, historically also known as Cotyora or Kotyora , and the capital of Ordu Province. The city forms the urban part of the Altınordu district, with a population of 235,096 in 2023. This point is supported with several other Kartvelian place names existing in the region as well as the region itself historically being known as Djanik (Djani being another name for Laz). The contemporary name of Ordu meaning 'army camp' in Ottoman Turkish was adopted during the Ottoman Empire because of an army outpost being located near the present day city.
Тарих
Біздің заманымыздан бұрынғы VIII ғасырда Котиораны (Κοτύωρα) Милетиялықтар Қара теңіз жағалауындағы отарлардың бірі ретінде құрды. Диодор Сицилий бұл Синопияның колониясы деп жазды. Ксенофонттың "Анабазис" еңбегінде он мың адам үйлеріне қайту алдында 45 күн бойы сол жерде тынығып, демалды деп жазылған. Стребон да бұл туралы айтады. Понт патшасы Фарнакс I кезінде Котиора Сирасуспен синоикисмоспен бірікті. Судада оның Ситора (Κύτωρα) деп те аталғаны айтылған. Бұл аймақ Данишмендтердің, содан кейін 1214 және 1228 жылдары Сельджук түркілерінің, ал 1346 жылы Хачиэмироғуллары Бейліктерінің бақылауына түсті. Кейін ол 1461 жылы Трабзон империясымен бірге Осман империясының билігіне өтті. Қазіргі заманғы қаланы Осман империясы Эскипазар маңындағы Байрамлы деп Ордудан батысқа қарай әскери форпост ретінде құрған. 1869 жылы қаланың атауы Орду болып өзгертілді және ол Боламан, Першембе, Улубей, Хансамана (Голкой) және Айбасты аудандарымен біріктірілді. ХХ ғасырдың басында қаланың жартысынан көбі христиандық (грек және армян) болды және грек мектептерімен танымал болды.
Археология
2016 жылы археологтар Кибеланың мәрмәр мүсіні табылды. 2018 жылы сол жерде Пан мен Дионис мүсіндері табылды. 2021 жылы археологтар шағымданды, өйткені тас карьерінде динамит қолданылып, кейбір тас қабірлер қиратылды. 2021 жылдың желтоқсан айында археологтар Орданың Куртулус ауданында 1600 жыл бұрынғы сегіз қабірдің табылғанын жариялады. Сондай-ақ, зерттеушілер адам мен жануарлардың сүйектерін, алтыннан, сардиннен, күміс, шыны және қоладан жасалған көптеген зергерлік бұйымдарды, шыны бөтелке мен буынды тапты. Сол жерде зерттеушілер Византиядағы монастырь шіркеуін тауып, оны император Константин мен оның анасы Еленаға арнаған деп анықтады.
Орду қазіргі кезде
Сагра фабрикасы көптеген шоколадпен қапталған жаңғақтарды сататын дүкен - қаланың көрікті жерлерінің бірі. Бозтепе әуе трамвай жолы - бұл қаланың қазіргі заманғы символына айналатын тағы бір танымал жер. Жергілікті музыка Қара теңіз аймағына тән, соның ішінде kemençe. Асхананың негізгі тағамдары жергілікті көкөністерден тұрады және түрік тағамдарынан - пиде мен кебаб сияқты тағамдар мен қарапайым немесе карамельді "жанар мұздық" сияқты қызықты тағамдар бар.
Экономика
Орду - Түркияда қара жаңғақ өсірілетін аймақтардың бірі. Орду жаңғақ өсірумен танымал, ол бүкіл әлемдегі өнімнің 25 пайызын құрайды. Облыс экономикасының 80%-ға жуығын осы дақылға байланысты атқарады. Түркияда әлемдегі қара жаңғақтың 75 пайызы өсіріледі. 1920 жылы Орду Еуропаға экспортталатын ақ жасыл бұршақ өсірушілердің бірі болды. Ордада сірі өсіру үшін шөптесін ағаштары да егілген. Бүгінде қала ішінара индустрияландырылған және 7 компаниясы бар Анатолия жолбарыстарының мүшесі.
Спорт
Қала "Ордуспор" футбол клубының үйі болып табылады. Оның базасы қаланың жүрегіндегі 19 Eylül стадионы болып табылады. "Ордуспор" футбол командасы бірнеше маусым Түркияның Суперлигасында ойнады. Клубтың баскетбол командасы да бар.
Климат
Ордуда Түркияның Шығыс Қара теңіз жағалауының көп бөлігі сияқты ылғалды субтропиктік климат (Köppen: Cfa, Trewartha: Cf) бар. Бұл елде жаз жылы, қыста салқын болады және жыл бойы жауын-шашын мол болады, ал күз бен қыста жауын-шашын ең көп болады. Желтоқсан мен наурыз айлары аралығында қар жаууы мүмкін, ол бір-екі апта бойы қар жауады, ал қар жауған кезде ол қатты болуы мүмкін. Түркияның Қара теңіз жағалауындағы басқа жерлердегідей, су температурасы әрқашан салқын және жыл бойы ауытқуы мүмкін.