Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресейдің Калининград облысындағы қала
Town in Kaliningrad Oblast, Russia
Тарих
Пётр Дусбургтік 1254 жылы алғаш рет тіркелген Тапиоу деп аталатын елді мекен туралы және 1265 жылы салынған көрші Сургурби бекінісі туралы жазды. Ежелгі прус тіліндегі атаулар "жылы" дегенді білдіретін "тапе", "теплю", "топлю", "тапи" және "таудың айналасында" дегенді білдіретін "суар гарбис" сөздерімен байланысты. XIII ғасырдағы Пруссиялық крест жорығы кезінде бұл аймақты Тевтон рыцарлары жаулап алды. Самланды надрувтер мен скальвтерден қорғау үшін крестоносцы 1283-1290 жылдары Дейме мен Прегель өзендерінің арасында ағаш қамал салған. Бұл 1351 жылы Тапиау қамалымен алмастырылды. Неміс крест жорықтарының бұл елді мекенін біртіндеп Тапиу деп атады. 1385 жылы Тапиауда Литваның кейінгі Ұлы князі Витаутас шомылдыру рәсімінен өтті. 1454 жылы Тевтонға қарсы Пруссия Конфедерациясының өтініші бойынша Польша королі Казимир IV Ягеллон аймақты және қаланы Польша Корольдігіне қосып, Он үш жылдық соғыс басталды. 1466 жылы Тевтондық рыцарьлар жеңілгеннен кейін қала Польшаның құрамына еніп, Тевтондық рыцарьлар иелігінде болды. Ұлы ұстаздың ордасы Малборктан Кенигсбергке ауыстырылғаннан кейін, Тапиау 1469 жылдан 1722 жылға дейін орденнің мұрағаты мен кітапханасының орны болды. 1525 жылы Тапиау Польшаның вассалы болған Пруссия герцогтігінің құрамына кірді. Тапиау қамалы көбінесе Пруссия герцогтарының екінші резиденциясы ретінде пайдаланылды; Пруссияның Альберт 1568 жылы сол жерде қайтыс болды. Ол 1701 жылы Пруссия Корольдігінің құрамына кірді, 1722 жылы Пруссия королі Фредерик Вильгельм I қала мәртебесін алды. Ол 1773 жылы жаңа құрылған Шығыс Пруссияның Пруссия провинциясының бөлігі болды және Вехлау округінде (1818-1945 жж.) басқарылды. Тапиау 1871 жылы Германияның бірігуі кезінде Германия империясының құрамына кірді. 1939 жылы тамызда немістер Квидзин қаласындағы поляк гимназиясының директоры, мұғалімдері, басқа қызметкерлері мен 162 оқушысын тұтқындады. Олар бұрынғы психиатриялық ауруханада ұсталды. 1939 жылы қыркүйекте Польшаға неміс шабуыл жасағанда, ол поляк тұтқындары үшін әскери лагерьге айналдырылды, ал поляк мұғалімдері мен жастары басқа жаққа айдалды. Қалада әйелдер үшін нацистік түрме жұмыс істеді. Солтүстік Шығыс Пруссиядағы басқа қалалардан айырмашылығы, Тапиау Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көп жағдайда зақымдалмаған. Соғыс аяқталғаннан кейін 1945 жылы оны Кеңес Одағы аннексиялады және 1946 жылы Гвардейск ("күзет қалашығы") деп атады. Қаланың 9 мыңнан астам неміс халқы соғыста қашып кетті немесе қаза тапты, ал соғыстан кейін қалғандар қуылды және біртіндеп кеңес тұрғындарымен алмастырылды.
Peter of Dusburg wrote of a settlement known as Tapiow, first documented in 1254, and the neighboring fort Surgurbi built by 1265. The Old Prussian names were derived from the words tape, teplu, toplu, tapi, meaning 'warm', and sur garbis, meaning 'around the mountain'. During the 13th century Prussian Crusade, the area was conquered by the Teutonic Knights. To protect Samland from the Nadruvians and Scalvians, the crusaders built a wooden fort between the Deime and Pregel Rivers in 1283–1290. This was replaced by Tapiau Castle, a stone Ordensburg, in 1351. The settlement gradually became known by the German crusaders as Tapiau. Vytautas, the later Grand Duke of Lithuania, was baptized in Tapiau in 1385. Upon the request of the anti Teutonic Prussian Confederation in 1454 Polish King Casimir IV Jagiellon incorporated the region and town to the Kingdom of Poland and the Thirteen Years' War broke out. After the defeat of the Teutonic Knights in the war, in 1466, the town became part of Poland as a fief held by the Teutonic Knights. After the transfer of the Grand Master's seat from Malbork to Königsberg, Tapiau became the site of the Order's archives and library from 1469 to 1722. Tapiau became a part of the Duchy of Prussia, a vassal state of Poland, in 1525. The Tapiau Castle was often used as a second residence of the Prussian dukes; Albert of Prussia died there in 1568. It became a part of the Kingdom of Prussia in 1701, receiving town privileges from King Frederick William I of Prussia in 1722. It became a part of the newly established Prussian Province of East Prussia in 1773 and was administered in Landkreis Wehlau (1818–1945). Tapiau became a part of the German Empire during the unification of Germany in 1871. In August 1939, the Germans imprisoned the principal, teachers, other staff and 162 students of the Polish gymnasium in Kwidzyn in the town. They were held in the former psychiatric hospital. In September 1939, during the German invasion of Poland, which started World War II, it was converted into a prisoner of war camp for Polish POWs, and Polish teachers and youth were deported elsewhere. A Nazi prison for women was operated in the town. Unlike most other towns in northern East Prussia, Tapiau was largely undamaged during World War II. Following the war's end in 1945, it was annexed by the Soviet Union and renamed Gvardeysk ('guard town') in 1946. The town's German population of more than 9,000 either fled or were killed during the war, and those remaining after the war were expelled and gradually replaced by Soviet residents.
Әкімшілік және муниципалдық мәртебе
Әкімшілік бөліністер шеңберінде Гвардейск Гвардейский ауданының әкімшілік орталығы болып табылады. Әкімшілік бөлініс ретінде ол бір ауылдық жермен (Пригородное елді мекені) бірге Гвардейский ауданына Гвардейск ауданының маңызы бар қала ретінде енгізілген. Муниципалдық бөлімшелер шеңберінде 2014 жылдың 11 маусымынан бастап Гвардейск аудандық маңызы бар қаланың және Гвардейский ауданының төрт ауылдық округінің аумақтары Гвардейский қалалық округі болып құрылды. Бұған дейін аудандық маңызы бар қала Гвардейский муниципалды округінің құрамына Гвардейское қалалық елді мекені ретінде енгізілген болатын.
Within the framework of administrative divisions, Gvardeysk serves as the administrative center of Gvardeysky District. As an administrative division, it is, together with one rural locality (the settlement of Prigorodnoye), incorporated within Gvardeysky District as the town of district significance of Gvardeysk. Within the framework of municipal divisions, since June 11, 2014, the territories of the town of district significance of Gvardeysk and of four rural okrugs of Gvardeysky District are incorporated as Gvardeysky Urban Okrug. Before that, the town of district significance was incorporated within Gvardeysky Municipal District as Gvardeyskoye Urban Settlement.
Көрікті жерлер
Гвардейсктің көрнекті жерлеріне 1502 жылғы шіркеу және 1879 жылы жетімдер үйіне қайта құрылған Тапиау қамалы кіреді. Ол 1945 жылдан бері түрме ретінде пайдаланылып келеді.
Sights of Gvardeysk include a church from 1502 and the ruined Tapiau Castle, reconstructed into an orphanage in 1879. It has been used as a prison since 1945.
Адамдар
Тапиаудың ең танымал тұрғыны - неміс импрессионист суретшісі Ловис Коринт (1858-1925), ол 1910 жылы қаладағы шіркеудің құрбандық үстеліне Голгата картинасын сыйлады; Сурет Екінші дүниежүзілік соғыстың аяғына таман жоғалып кетті. Гвардейск қаласында әлі күнге дейін Коринфтің туған үйі тұр. Қаламен байланысты басқа да елеулі адамдар арасында Тапиауда қайтыс болған Пруссия герцогы Альберт (1490-1568) бар.
Tapiau's most famous resident was the German Impressionist painter Lovis Corinth (1858–1925), who donated the painting Golgatha for the altar of the town's church in 1910; the painting disappeared near the end of World War II. The house where Corinth was born still stands in Gvardeysk. Other notable people associated with the town include Albert, Duke of Prussia (1490–1568), who died in Tapiau.