Кіріспе
Эустон аркасы, 1837 жылы салынған (және 1962 жылы бұзылған), Лондонның Драммонд көшесіне қарап тұрған Эустон станциясының бастапқы кіреберісі болды. Арка 1960 жылдары станция қайта жаңартылғанда бұзылды, бірақ бастапқы тастың көп бөлігі кейін табылған – негізінен Прескотт каналында толтыру материалы ретінде пайдаланылды. Станцияны қайта дамыту аясында, оның ішінде стансаны High Speed 2 желісінің лондондық аялдамасы ретінде пайдалану жоспарымен, оны қайта құру ұсыныстары жасалды. Саяхатшы аркадан өтіп, солтүстіктен оңтүстікке қарай созылған, шамамен 152 метр (500 фут) ұзын және 30 метр (100 фут) ені бар тіктөртбұрышты алаңға кіретін. Шығыс жағында (келіп жеткен саяхатшының оң жағында) бағаналар қатарының артында кеңселер орналасқан. Арканың алғашқы жылдарында оған барлығы риза болған жоқ. 1851 жылғы Ұлы көрменің кезінде жарық көрген Лондон жөніндегі нұсқаулықта ол «үлкен және абсурдты» деп сипатталған және «оған алып келетін алаңға ешқандай сілтемесіз» орналасқан деп жазылған. 1839 жылғы Британдық альманах оның стилінің тазалығын атап, оны «асыл» деп сипаттаған, бірақ «ауылдық үйлердің көптеген портиктеріндегідей, дориялық бағаналар арасында терезелердің болуы қажет емес еді; стильдің кемелділігі сақталуы керек және бағалануы тиіс» деген пікір білдірген. Станция атын қосу 1869-1874 жылдарғы станцияны жақсарту жұмыстарының бір бөлігі болды, сонымен қатар Эустон жолынан портикке дейін кіреберіс жолы салынды. Алайда 1881 жылы арканың батыс жағындағы тірегі мен күзетші үйі кеңселер салу үшін бұзылды, ал көп ұзамай қонақүйдің кеңейтілуі Эустон жолынан көріністі жапты. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін LNWR аркамен және күзетші үйлерімен бір қатарда орналасқан обелиск пішіндес соғыс ескерткішін кіреберіс жолына орнатты. Соғыс ескерткіші 1960 жылдарғы жаңартудан аман қалды және қазіргі тарих мұрасы ескерткіші болып табылады.
The Euston Arch, built in 1837 (and demolished in 1962), was the original entrance to Euston station, facing onto Drummond Street, London. The arch was demolished when the station was rebuilt in the 1960s, but much of the original stone was later located—principally used as fill in the Prescott Channel—and proposals have been formulated to reconstruct it as part of the planned redevelopment of the station, including the station's use as the London terminus of the High Speed 2 line. The traveller would drive through the arch into an oblong courtyard running north to south and enclosed by a brick wall nearly 500 feet (152 m) and 100 feet (30 m). On the eastern side (the arriving traveller's right) was a range of offices behind a colonnade of pillars. The arch was not admired by everyone in its early years. A guide to London published at the time of the Great Exhibition in 1851 described it as "gigantic and very absurd" and placed "without reference to the courtyard it leads to". The British Almanac for 1839 remarked that it was "noble", emphasising the purity of its style, but stated that "it was not necessary, as in the case of many porticoes to country houses, to have sash windows peeping out between Doric columns; the perfection of the style could be maintained and should be appreciated." The addition of the station name was part of station improvements in 1869–74 which also saw the creation of an entrance drive from the Euston Road to the portico. In 1881, however, the westernmost pier and lodge of the arch structure were demolished to make way for offices, and soon afterwards a hotel extension blocked the view from Euston Road. Following the First World War, the LNWR built a war memorial in the form of an obelisk on the entrance drive, designed to be in alignment with the arch and lodges. The war memorial survived the 1960s redevelopment and is a listed building.
1938 жылғы ұсыныс
1938 жылы Лондон Мидленд және Шотландия темір жолы (LMS) қақпаны жылжыту туралы ұсыныс жасады. Олар үкіметтен алынған қарыздың көмегімен жалдаған құрметті сәулетші Пэрси Томас жасаған, американдық үлгідегі жоба бойынша Эустон станциясын қайта құруды ұсынды. Америка Құрама Штаттарындағы заманауи станцияларға сапардан оралғаннан кейін Томас қанаттары бар, ірі, әшекейсіз классикалық ғимаратты ұсынды, онда қонақ үй, кеңселер және станция орналасатын болды. Бұл жоспарға Эустон қақпасын бұзу кірді. «Георгиан тобы» ұйымының мүшелері Джеральд Уэлсли мен Альберт Ричардсон, LMS төрағасы Лорд Стампты, Томас оны жылжыту мүмкін емес десе де, қақпаны Эустон жолына орналастыруға көндірді. Алайда, келесі жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғандықтан, бұл қайта құру жоспарлары ешқашан іске аспады.
1960 жылғы ұсыныс
1960 жылдың қаңтар айында Ұлыбританиялық көлік комиссиясы Лондон округтік кеңесіне (ЛКК) (жергілікті жоспарлау органы) Эустон станциясын бұзу ниеті туралы хабарлады. Бұл ұсыныс Эустон мен Шотландия арасындағы басты магистральды жаңарту және электрлендіру жоспарларының аясындағы Модернизация бағдарламасының нәтижесінде туындады. Жобада станцияның барлық бөлігін, соның ішінде ІІ санаттағы ескерткіштер тізіміне енген арка мен Ұлы залды бұзу көзделген. Ағымдағы станция ыңғайсыз жерде орналасқан және тым кішкентай деп есептелді. 1960 жылдың қаңтар айының соңында өткен жоспарлау тыңдауында ЛКК өзінің қала құрылысы комитетінің баяндамасын қабылдады, онда арка мен оған ілесіп жатқан шағын ғимараттарды "басқа лайықты және кең жайда қайта орнату" шартымен алып тастауға рұқсат берілді. ЛКК-ге берген куәлігінде БТК арканы қайта орнату құны шамамен 180 000 фунт стерлинг болатынын бағалады. Комиссия бұл жұмысты қаржыландыру туралы кез келген ұсыныстан бас тартты. Парламентте депутат Вудроу Уайат станциядағы арканы, Ұлы залды және Акционерлер залын сақтауды талап ететін ұсыныс енгізді. Жоспарлау рәсімін реттейтін заңнамаға сәйкес, БТК-нің бұзу туралы хабарламасы 1960 жылдың 17 сәуірінде күшінен шыққаннан кейін, ғимараттарды сақтау бұйрығын беру арқылы оларды құтқара алатын жалғыз орган – Тұрғын үй және жергілікті басқару министрі болатын. Егер министр шара қолданбаса, станция бұзылар еді.
Корольдік көркемсурет комиссиясы
1960 жылы "қоғамдық ыңғайлылық немесе көркемдік маңызы бар" мәселелер бойынша кеңес беруге жауапты Корольдік Көркем Өнер Комиссиясы БТК және LCC-ге кеңес беруді сұрады. Жергілікті жоспарлау органдары ұлттық немесе маңызды аймақтық мәні бар жобалар бойынша комиссиядан кеңес алуға "ұсынылады", ал комиссия жергілікті ортаға тигізетін әсері және жобалау сапасы тұрғысынан ұсынылып отырған дамуға қатысты міндетті емес ұсынымдар береді. БТК комиссияны LCC-ге жолдады, ал LCC мәселені шешуден жалтарды, Тұрғын үй және жергілікті басқару министрлігіне жоспарлау өтінімін қарауға жіберу керектігін мәлімдеді. Министрлік әрекеттен бас тартып, өтінішті қарау LCC-ге жүктеліп отырғанын айтты. 1960 жылдың мамырында консерватор Тұрғын үй және жергілікті басқару министрі Генри Бруктан 1947 жылғы қала және елді мекендерді жоспарлау заңының 29-бабына сәйкес арканы сақтау жөнінде бұйрық беру сұранысы түсті. Бұл LCC-нің рұқсатынсыз ешқандай жұмыс жүргізуге жол бермес еді. Ол бұл сұранысты қабылдамады, себебі LCC арканың болашағы туралы БТК-мен келіссөздер жүргізіп жатқандықтан, бұйрық қажет емес деп есептеді. Корольдік Көркем Өнер Комиссиясы 1960 жылдың маусымында министрмен хабарласып, аркаға қатысты алаңдаушылығын білдірді және станция аумағын қайта дамыту жобалары бойынша кеңес беруді қайтадан сұрады. Министр бұл хатқа жауап берген жоқ.
Шешім
1961 жылдың 12 шілдесінде сэр Фрэнк Маркхамның парламенттік сауалына жазбаша жауапта, Көлік министрі Эрнест Марплз Эустон станциясын мерзімінен бұрын қайта жаңартуға рұқсат бергенін растады. Оның пікірінше, бұл электрлендіру бағдарламасының ғана емес, сонымен қатар 50 жылдық үш метро лифтісінің қызмет ету мерзімі таусылуға жақын болғандықтан, өте маңызды шара еді. Лифттерді ауыстыруға 700 000 фунт стерлинг жұмсалады. Оның сөзіне сәйкес:
Оның ойынша, арка мұндай шығындарға татымайтындықтан, ерте теміржол дәуірінің маңызды ескерткішінің жоғалуына өкініш білдіргенімен, оның пайымдауы бойынша, басқа амал жоқ еді.
Реакция және соңғы минуттағы лоббилік
Арканың сөйлеуге айналған қирауы Вудроу Уайатт, Джон Бетджеман және Николас Певснердің басшылық еткен сақтаушылық наразылығын тудырды, сондай-ақ Лондонның орталық бөлігін жаңғырту туралы кең пікірталасқа жол ашты. Архитектура және қала құрылысы саласында жақсы нәтижелерге қол жеткізген LCC сияқты жергілікті билік пен маңызды мемлекеттік қызмет операторы BTC осындай маңызды ескерткіштің бұзылуына қалай келісім бергені туралы халық арасында алаңдаушылық болды. Корольдік академияның президенті сэр Чарльз Уилер сияқты тұлғалар 1961 жылдың қазан айында арканың қақпалары сақталып, теміржол желісінің басқа бөлігіне көшірілетіні туралы уәде алғанын хабарлады. 1961 жылдың 24 қазанында «Архитектуралық шолу» журналының редакторы Дж.М. Ричардс сияқты белсенділер тобы консервативті премьер-министр Харольд Макмилланмен кездесіп, арканы сақтауды өтінді. Дж.М. Ричардс еске алғандай, «Макмиллан тыңдады – немесе менің ойымша, ол тыңдады [ ] ол көзін жапқандай, қозғалмай отырды. Ол ешқандай сұрақ қоймады, тіпті «мәселені қарастырамын» дегеннен басқа ештеңе демеді». Екі аптадан кейін Макмиллан ұсыныстарға жауабын берді. Ол ұсынылған сақтау стратегиясын қабылдамауға шешім қабылдағанын және BTC арканы сақтаудың «барлық мүмкін жолдарын» зерттегенін, бірақ жеткілікті жердің болмауы, станцияның операциялық талаптары және оны алып тастауға кеткен шығындар жобаны мүмкінсіз ететінін түсіндірді. Ол арканы «ұқсассыз» көрінбейтін жалғыз орынның Юстон жолындағы айналма жол екенін, бірақ LCC бұл мүмкіндікті жарамсыз деп санағанын айтты. Ол станцияның реконструкциясын кешіктіретін және қосымша 100,000 фунт стерлинг шығынға түсетін болғандықтан, одан әрі кешіктіруге немесе Викториялық қоғамға қаражат жинау үшін уақыт беруге рұқсат бермеді.
Қайта құру жоспарлары
1996 жылы Дэн Крюкшенк арканы қайта құруға бағытталған Euston Arch Trust ұйымын құрды, оның құрамында модернист архитекторлар Питер Смитсон (әйелі Элисонмен бірге арканың тарихын жазған) және Пирс Гоф болды. Траст мүшелері тарихи қателікті түзету мүмкіндігін көріп, сонымен қатар Эустон айналасындағы фрагментті қалалық пейзажды жақсартуды, оның ішінде 19 ғасырдың басында салынған, бірақ 1968 жылы Эустон станциясын қайта құру барысында қиратылған Эустон алаңын қалпына келтіруді қарастырды. Railtrack компаниясы арканы қайта құру идеясына ынталы болғандығы хабарланды, ал Лондонның Камден округінде «қайта жаңғыртуға қарсы аргументтер жоқ» делінді. 1996 жылы арканы қайта құруға кеткен шығын 5 миллион фунт стерлинг деп бағаланды. 2007 жылдың 6 қарашасында тарихшы Тристрем Хант The Guardian газетінде хабарлағандай, Эустон станциясын қайта құру аясында арканы қайта құру жобасын Сент-Панкрас станциясын қайта құрудың жетекші архитекторы Аластер Лэнсли басқаруы мүмкін. 2008 жылдың 18 ақпанында Маркус Бинни The Times газетінде 2009 жылдан бастап Эустон станциясын қайта құру барысында арка қайта салынуы мүмкін екенін жазды. 2009 жылдың қыркүйегінде Euston Arch Trust Эустон станциясының алдындағы арканы қайта құрудың толық жоспарларын жариялады, арка Эустон жолындағы екі қолданыстағы ғимараттың арасында орналасады. Аркадағы жалдауға берілетін кеңістік құрылыс құнының өтелуіне көмектеседі, ол қазір 10 миллион фунт стерлингке бағаланған. Жобада арканың үстінде «банкет залы», ал ішінде «түнгі клуб» ашу мүмкіндігі қарастырылған. 2014 жылдың наурыз айында Лондонның Эустон станциясын қайта құруға бағытталған 1,2 миллиард фунт стерлингтік жоба қайта жаңартылғаны хабарланды. Көлік министрі Патрик Маклауглин: «Мен HS2 Ltd және Network Rail компанияларынан теміржол саласымен және жергілікті қауымдастықпен бірлесіп, Эустонды қайта дамыту бойынша толыққанды ұсыныстарды әзірлеуді сұраймын. Бұл жұмысқа Еустон аркасының жобалары да енуі керек, оны бұрын бұрған дұрыс емес еді және мен оны қайта тұрғызуды қалаймын» деді. 2016 жылдың қарашасында сол кездегі мемлекеттік көлік министрі Джон Хейс Еустон аркасын қайта құруды қолдап, «Біз Эустонға келтірілген зор зиянды арканы қайта тірілту арқылы жоямыз» деді. Дегенмен, HS2 жобасының болашағына қатысты белгісіздік арканы қайта құруға күмән тудырды. Жоспар бойынша, желі Эустонға дейін созылуы керек еді, бірақ станцияны қайта жаңарту 2023 жылдың қазанында кейінге шегерілді.
Мұра
Қақпаның бұзылуы суретші Том Эккерслиге шабыт берді, ол 1968 жылы ашылған жаңа Виктория желісі үшін Эустон метро станциясында қақпаның суретін бейнелейтін плитка мотивін жасады. Мотивте қақпа қызыл фонда қара және қызыл түстерде бейнеленген.