Кіріспе
Корпорациядағы ақпаратты өңдеудің жетекші маманы – Бас деректер офицері (CDO) – деректерді өңдеу, талдау, деректерді табу, ақпараттық сауда және басқа да тәсілдер арқылы ақпаратты актив ретінде пайдалану және басқаруға жауапты корпоративтік лауазым иесі. CDO-лар көбінесе бас атқарушы директорға (CEO) есеп береді, бірақ бұл олардың біліктілігіне байланысты өзгеріп қана қоюы мүмкін. CDO – жоғары басқару тобының мүшесі және кәсіпорын деңгейіндегі деректерді өңдеу және деректерді табу процесін басқарады. Соңғы кезде Канада, Эстония, Франция, Испания және АҚШ сияқты елдер Бас деректер офицері лауазымын енгізді. Сондай-ақ, осы лауазымды мемлекеттік органдарда кеңейту және тиісті елдердің дерек стратегиясы мен экожүйесін бақылау мақсатында жұмыстар жүргізілуде.
A chief data officer (CDO) is a corporate officer responsible for enterprise wide governance and utilization of information as an asset, via data processing, analysis, data mining, information trading and other means. CDOs usually report to the chief executive officer (CEO), although depending on the area of expertise this can vary. The CDO is a member of the executive management team and manager of enterprise wide data processing and data mining. Recently, countries like Canada, Estonia, France, Spain and the United States have established this position of Chief Data Officer. There are ongoing efforts advocating for this role to be more prevalent within government structures to oversee the data strategy and ecosystem of the respective nations.
Рөлді анықтау
Бас деректерді басқарушы лауазымы бас цифрлық офицермен бірдей аббревиатураны бөліседі, бірақ екеуі де бір жұмыс емес. Бас деректерді басқарушы кәсіпорын қандай ақпаратты жинау, сақтау және пайдалану керектігін, сондай-ақ қандай мақсатта таңдау керектігін анықтау бойынша маңызды жауапкершілікке ие. Алайда, бас цифрлық офицер немесе бас цифрлық ақпарат офицері көбінесе осы бизнес жауапкершілігін мойындамайды, керісінше деректерді сақтау және өңдеуге арналған ақпараттық жүйелерге жауапты болады. Бас деректерді басқарушының мақсаты – технологиялық нәтижелерді қажетті бизнес нәтижелерімен байланыстыру. Басқа да түрлі лауазымдар бизнес құндылығын түсінуді талап етеді. Бұл деректерді пайдалану арқылы бизнес нәтижелеріне жетуді білдіреді. Оған команда мүшелері мен олардың атқаратын жұмыстарын, мүдделі тараптардың құндылықтарын және клиенттердің қажеттіліктерін білу арқылы қол жеткізіледі. Кейбір жауапкершіліктеріне деректерді басқару, кеңес беру және кәсіпорын деректерін бақылау кіреді. Операциялар тұрғысынан қарағанда, бұл деректерді тиімділік пен қолжетімділікпен бірге пайдалануға мүмкіндік беруді білдіреді. Олар инновация жасауы керек, яғни бизнесті цифрлық трансформацияға, инновацияға, шығындарды азайтуға және кіріс табуға бағыттауы керек. Олардың міндеттеріне өнімдер, клиенттер, операциялар және нарықтар туралы есептермен бірге талдаулық ақпарат беру де кіреді. Олар деректерді қорғауға, деректердің бөлінуіне жол бермеуге, сондай-ақ деректер этикасын қолдауға тиіс.
Тарих және эволюция
Деректерді өңдеу жөніндегі менеджердің рөлі 1980 жылға дейін жоғары басшылық деңгейіне көтерілген жоқ. Ұйымдар ақпараттық технологияның, сондай-ақ бизнес-интеллектінің, деректерді интеграциялаудың, бас деректерді басқарудың және деректерді өңдеудің күнделікті бизнестің негізгі жұмыс істеуі үшін маңызды екенін мойындағаннан кейін, бұл рөл көрінеу және маңыздырақ болды. Бұл рөлге компанияның дерек жүйелері және мүмкіндіктері саласындағы стратегиялық басымдықтарды анықтау, деректерге қатысты жаңа бизнес мүмкіндіктерін табу, деректер арқылы кіріс әкелуді оңтайландыру және жалпы алғанда деректерді стратегиялық бизнес активі ретінде жоғары деңгейде көрсету кіреді. Қызметке бағытталған архитектуралардың (SOA), кең ауқымды жүйелік интеграцияның және әртүрлі деректерді сақтау/алмасу механизмдерінің (деректер базалары, XML, EDI және т.б.) дамуымен, бизнес білімі, техникалық және коммуникациялық дағдыларын үйлестіре білетін жоғары білікті маманның деректер стратегиясын басқаруы қажет. Кіріс мүмкіндіктерінен, сатып алу стратегиясынан және клиенттік деректер саясатынан өзге, басты деректер офицері деректердің стратегиялық құндылығын және оның бизнес активі және кіріс драйвері ретіндегі маңызды рөлін басшыларға, қызметкерлерге және клиенттерге түсіндіруге міндетті. Бұл дерек жүйелерін жай ғана артқы IT-жүйелер ретінде қарастырудан өзгеше. Соңғы кезде дерек ғылымын қабылдаумен, басты деректер офицері кейде стратегиялық жетекші тұлға ретінде қарастырылады, ол басты стратегиялық офицерге есеп береді немесе оның орнына CSO рөлін атқарады. Бұл тұлға әртүрлі бизнес бағыттары бойынша өлшемдерді жүргізуге және осыған сәйкес келесі өсу мүмкіндіктері, өнім ұсыныстары, нарықтарды іздеу, бәсекелестерді талдау және т.б. үшін стратегияны анықтауға жауапты. Мұндай жағдай Chartis, AllState және Fidelity сияқты ұйымдарда байқалады. 2019 жылы CDO рөлі кеңінен қабылдалды, ірі компаниялардың 67,9% CDO тағайындағанын хабарлады, бұл көрсеткіш 2012 жылы 12,0% құраған.
Алдын ала CDO тағайындалуы
Капитал Оне компаниясының Кэтрин Клей Досс 2002 жылы басты деректер бойынша директор болып тағайындалды. Осама Файяд, 2005 жылы Yahoo! компаниясының деректер бойынша директоры және аға вице-президенті болды.
CDO-ның салалық және географиялық дамуы
2008 жылғы несие дағдарысынан кейін көптеген ірі банктер мен сақтандыру компаниялары деректердің сапасы мен ашықтығын қамтамасыз ету үшін, сондай-ақ реттеуші органдарға есеп беру және тәуекелдерді басқару үшін CDO лауазымын құрды. CDO бастапқыда бас ақпараттық офицердің (CIO) дәстүрлі құзыретінен тыс мәселелерге басшылық назарын аудару мақсатымен тағайындалды. COVID-19 пандемиясы кезінде бас деректер офицерлері жағдайдың өзгеруіне бейімделудің маңызды екенін көрсетті. Кәсіпорындар пайда табуды жалғастыру және өмір сүру үшін бейімделіп, инновациялық шешімдерді енгізуі керек. Кез келген дағдарыс жағдайында бизнес-жол картасын жасау қажет, өйткені орта өзгеріп отырады. Қазіргі тренд – бизнес мүмкіндіктерін арттыру және инновацияларды дамыту үшін қолданбалы талдауды оңтайландыру. 2020 жылы бас деректер офицерлері басқа басшылармен тығыз жұмыс істеді және автоматтандыруға көбірек назар аударды. Мақсат – талдау циклының уақытын қысқарту және деректердегі қателер санын азайту. Бұл тәуекелді азайтады, жаңа мүмкіндіктерге орын береді және бәсекелестік артықшылықты құрайды. CDO-лар деректерді басқару ережелерін жаңартуды өте маңызды деп санайды, себебі деректер әртүрлі форматта және әртүрлі жерлерде сақталады. Деректерге қатысты заңнамалар үнемі жаңартылып отырады, сондықтан CDO-лар ұйым жұмыс істейтін және деректер жинайтын нарықтағы заңдармен таныс болуы керек.