Кіріспе
Кулешов эффекті - 1910-1920 жылдары орыс кинорежиссері Лев Кулешов көрсеткен кинорежиссерлік (монтаждау) эффект. Бұл - көрермендер бір-бірінен бөлек түсірілген суреттен гөрі, екі рет түсірілген суреттің өзара әрекеттесуінен көбірек мағына ала алатын психикалық құбылыс.
The Kuleshov effect is a film editing (montage) effect demonstrated by Russian film maker Lev Kuleshov in the 1910s and 1920s. It is a mental phenomenon by which viewers derive more meaning from the interaction of two sequential shots than from a single shot in isolation.
Ерекшеліктер
Кулешов қысқа фильмді монтаждады, онда патшалық матрицаның идолы Иван Мосжукиннің сөзсіз бет-әлпеті басқа түрлі кадрлармен (шұбақ, табуттағы қыз, диванда отырған әйел) ауыстырылды. Фильмді көрермендер Mosjoukine-дің әр кездегі пішіні әртүрлі екеніне сенді, ол ыдысқа, табындағы қызға немесе дивандағы әйелге "көзімен қараған" болса, сәйкесінше, аштық, қайғы немесе құмарлық көрінісі. Можукиннің бейнесі әрдайым бірдей түсірілді. В. Пудовкин (кейіннен эксперименттің авторларының бірі болғанын мәлімдеген) 1929 жылы көрермендердің "актердің көңіл-күйінің ауыр ойлануын ұмытылған шұбаға қалай ұнатып, оның өлі баланы қараған терең қайғысына әсер еткенін және қозғалғандығын және әйелді бақылаған құмарлығын атап өтті. Бірақ біз бұл үш жағдайда да адамның бет-әлпеті бірдей екенін білдік". Кулешов эксперимент арқылы фильмді монтаждаудың тиімділігін көрсетті. Бұл көріністерге өздерінің эмоциялық реакцияларын келтірген көрермендер, содан кейін актердің эмоциялық реакциясын актерге жатқызған, оның сезімсіз бет-әлпетіне өздерінің сезімдерін енгізген. Кулешов монтажмен бірге бұл тәуелсіз өнер түрі ретінде киноның негізі болуы керек деп сенді. Эксперименттің өзі жаңа материалсыз патшалық кино индустриясының бұрыннан бар фильмдерінің фрагменттерін біріктіру арқылы жасалды. Мосюкин патшалық киноның әйгілі романтикалық "жұлдызы" және көрерменге таныс болған. Кулешов монтажды киноның негізгі құралы ретінде қарастыру қажеттігін көрсетті. Кулешовтың пікірінше, кино фрагменттерден және осы фрагменттердің құрастырылуынан, шын мәнінде бөлек элементтердің құрастырылуынан тұрады. Сондықтан фильмдегі суреттердің мазмұны емес, олардың бірігуі маңызды. Мұндай өнер туындысының шикізаты түпнұсқа болуы шарт емес, бірақ ол көркемөнерпаздың бөлшектеуі және қайта құрастыруы мүмкін алдын ала жасалған элементтер. Кулешовтың 1910-шы жылдардың аяғы мен 1920-шы жылдардың басында жүргізген монтаждық тәжірибелері совет монтаж киносының теориялық негізін құрды, оның басына 1920-шы жылдардың аяғындағы Сергей Эйзенштейн, Всеволод Пудовкин және Дзига Вертов сияқты режиссерлердің танымал фильмдері шықты. Бұл фильмдерге "Потёмкин" соғыс кемесі, "Октябрь", "Ана", "Санкт-Петербургтің соңы" және "Кинокамерасы бар адам" кіреді. Бұл әсерді психологтар да зерттеді және қазіргі заманғы кино түсірушілер арасында жақсы танымал. Альфред Хичкок Франсуа Труфомен сөйлескенде актер Джеймс Стюартты мысал ретінде қолданып, осы әсерді айтады. CBC телескопының бағдарламасының бір бөлігі болған әйгілі "Бақыт анықтамасы" сұхбатында Хичкок Флетчер Марклға редакциялаудың көптеген түрлерін егжей-тегжейлі түсіндірді. Соңғы форма, ол "таза редакциялау" деп атайды, Кулешов эффектісін қолдану арқылы визуалды түрде түсіндіріледі. Мысалдың бірінші нұсқасында Хичкок көзін жұмып тұр, көрермендер сәбиі бар әйелді көреді. Экраннан Хичкоктың күлімсіреп тұрған бет-әлпеті көрінеді. Ол шын мәнінде мейірімді қарт адам. Екінші мысалда әйел мен сәбидің орнына бикини киген әйелді көрсетті, Хитчкок былай деп түсіндіреді: "Ол енді кім? Ол - қарт кісінің өзі".
Зерттеу
Психологтар Кулешов эффектісін тек соңғы жылдары ғана зерттеді. Принс пен Хенсли (1992) бастапқы зерттеуді қайта жасады, бірақ болжамды әсерді таппады. Зерттеуге 137 қатысушы қатысты, бірақ бұл деректе шуға бейім субъектілер арасындағы бір ғана тәжірибе болды. Диан Моббс және басқалар. 2006 жылы fMRI зерттеуінде тестілеуге қатысқандар теріс, оң немесе бейтарап валенттілік әсерін тапты. Өкінішті оқиғаның артында бейтарап адамның беті болса, ол қайғылы көрінді, ал қуанышты оқиғаның артында бейтарап адамның беті болса, ол қуанышты көрінді. 2016 жылы Дэниел Барратт және басқалар. Бұл зерттеуге қатысушылар бақыттылық, қайғы, аштық, қорқыныш және құмарлық сезімдерін көрсететін 24 фильмді қолданған. Олар бейтарап беттерді стимул материалдарына сәйкес бағалайтынын көрсетті, бұл Mobbs және басқалардың 2006 жылғы қорытындыларын растады. Осылайша, Кулешов әсерін тәжірибе жүзінде сынауда бастапқы қиындықтарға қарамастан, зерттеушілер қазір бет көрсетілетін контексттің бет қалай қабылданатынына айтарлықтай әсер ететіндігіне келіседі. Кулешов эффектісін аудитория арқылы да жасауға болатынын анықтау үшін Андреас М. Барановски мен Хайко Хехт әртүрлі бейнелерді бейтарап көріністермен, қуанышты музыкамен, қайғылы музыкамен немесе музыкасыз араластырды. Олар музыка қатысушылардың эмоциялық үкімдерін беткей көрінісіне айтарлықтай әсер еткенін анықтады.