Джантерезио Ваттимо: Философ және саясаткердің өмірі мен еңбектері
Gianni Vattimo
Джантерезио Ваттимо (1936-2023) – италиялық философ, саяхатшы. Экзистенциализм, эстетика, герменевтика сабақтарымен аты шықты. Биографиясы туралы толық ақпарат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Итальяндық философ және саясаткер (1936–2023)
Italian philosopher and politician (1936–2023)
Джантерезио Ваттимо (4 қаңтар 1936 – 19 қыркүйек 2023) – итальяндық философ және саясаткер болған.
Gianteresio Vattimo (4 January 1936 – 19 September 2023) was an Italian philosopher and politician.
Өмірбаян
Джантересио Ваттимо Пьемонт аймағының Турин қаласында дүниеге келген. Ол Турин университетінде экзистенциалист Луиджи Парейсонның басшылығымен философияны оқыды және 1959 жылы «лауреа» академиялық дәрежесін алды. 1963 жылы Гейдельбергке көшіп барып, Александр фон Гумбольдт қорының стипендиясымен Карл Лёвитт, Хабермас және Ханс Георг Гадамерден дәріс алды. Содан кейін Ваттимо Туринге оралды, онда 1964 жылы доцент, ал кейін 1969 жылы эстетика профессоры болды. 1982 жылы теориялық философия профессоры болып, Туринда қалған кезінде бірқатар американдық университеттерде арнайы шақырылған профессор болып жұмыс істеді. Оның еңбектері үшін Ла-Плата, Палермо, Мадрид, Гавана және Лимадағы Сан-Маркос университеттерінен құрметті доктор дәрежесін алды. Ваттимо әскери қызметтен босатылғанын мәлімдеді. Радикалдық партияда, қысқа ғұмырлы «Альянса по Торино» және Солшыл демократтарда белсенділік танытқаннан кейін Ваттимо Италия коммунистер партиясына қосылды. Ол алғаш рет 1999 жылы, ал екінші мерзімі 2009 жылы Еуропалық парламент депутаты болып сайланды. Ваттимо өзін ашық гей деп жариялады және Фридрих Ницшенің Құдайдың өлімі туралы идеясын қабылдаған нигилист болды. 2010 жылы Глазго университетінде «Реальностьтың соңы» тақырыбында Гиффорд лекцияларын оқыды. 2012 жылдың наурыз айында Риминиде өткен Италияның Ұлы Шығысы ұлттық конгресінде сөз сөйледі. Ваттимо 2023 жылдың 19 қыркүйегінде Туринде 87 жасында дүние салды.
Gianteresio Vattimo was born in Turin, Piedmont. He studied philosophy under the existentialist Luigi Pareyson at the University of Turin, and graduated with a laurea in 1959. In 1963 he moved to Heidelberg and studied with Karl Löwith, Habermas and Hans Georg Gadamer with a scholarship from the Alexander von Humboldt Foundation. Then, Vattimo returned to Turin where he became assistant professor in 1964, and later full professor of Aesthetics in 1969. While remaining at Turin, becoming Professor of Theoretical Philosophy in 1982, he had been a visiting professor at a number of American Universities. For his works, he received honorary degrees from the universities of La Plata, Palermo, Madrid, Havana, and San Marcos of Lima. Vattimo said he was exempted from military service. After being active in the Radical Party, the short lived Alleanza per Torino, and the Democrats of the Left, Vattimo joined the Party of Italian Communists. He was elected a member of the European Parliament first in 1999 and for a second mandate in 2009. Vattimo was openly gay and a nihilist who embraced Friedrich Nietzsche's idea of God's death. In 2010, he delivered the Gifford Lectures on The End of Reality at the University of Glasgow. In March 2012 he was a speaker at the national congress of the Grand Orient of Italy in Rimini. Vattimo died in Turin on 19 September 2023, at the age of 87.
Философия
Ваттимоның философиясын постмодерн ретінде сипаттауға болады, оның "pensiero debole" (әлсіз ой) тұжырымына ерекше назар аударуы. Бұл, рационалды біртұтас субъектіге негізделген заманауилықтың объективті шындыққа деген сенімділігінен бас тартып, өнерге жақын, көп қырлы ұғымға көшуді талап етеді. Ол Мартин Хайдеггердің негіздерді сынауымен және ұстазы Ханс Георг Гадамердің герменевтикалық философиясымен байланысты. Дегенмен, оның ең үлкен ықпалы Фридрих Ницше ойларынан туындаған болып есептеледі, оның "жалғанды ашуы, "құндылықтар" және метафизикалық құрылымдардың күштердің ойыны екенін аңғартуы" (1993:93) Ваттимоның "әлсіз ой" тұжырымында маңызды рөл атқарады. Ваттимо ақиқаттың немесе ақиқаттың трансценденттік құрылымы туралы кез келген біржолғы түсінікке қарсы тұрды. Бұл шындықты жоғалтуды білдірмейді, бірақ Хайдеггерлік тұрғыдан шындықты көкжиегін ашу ретінде қайта қарастыруды білдіреді. Мұндай шындық, мұндай ашылулардың нәтижесінде туындайтын тұжырымдардан гөрі терең. Осылайша, философиялар әрқашан кездейсоқ сұрақтарға жауап береді, олар "қазіргі онтологиялар" болып табылады, бұл тезис нақты философиялардың тарихи-мәдени байланыстары арқылы растала алады. Герменевтика метафизиканы өзінен бас тартуымен үйлесімді болу үшін, Ваттимоның пікірінше, "бір жағдайдың немесе "эпоханың" ең сенімді философиялық түсіндірмесі" ретінде ұсынуы керек (1997:10). Осы мақсатқа жету үшін Ваттимо герменевтиканы "нигилистік" бағытта қарастыруды ұсынды. Ваттимо үшін герменевтика философиялық мәселелерге айқын мағынасы жоқ, жайсыз және түсініксіз болып кетті. Оның жауабы герменевтиканың нигилистік салдарына баса назар аудару болды. "Факт жоқ, тек интерпретация бар, тіпті бұл да интерпретация" деген тұжырым герменевтиканың адам өмірінің нақты құрылымының тұрақты құрылымын ең дәл/шынайы сипаттау ретінде қарастырылмауына әкеледі. Герменевтика бұл мағынада метафизикалық теория емес, сондықтан оны тек болмыстың тарихына, әлемнің мифологиясына, құрылымдардың әлсіреуіне, яғни нигилизмнің пайда болуына жауап ретінде ұсыну арқылы "дәлелдеуге" болады. Тарихты осылай нигилистік тұрғыдан қарастыру заманауилыққа қатысты белгілі бір көзқарасқа ие болуды білдіреді, онда заманауилық өзінің алғышарттарын бұрмалау арқылы іштен жойылды. Ваттимо Хайдеггердің "Verwindung" терминін қазіргі заманнан кейінгі жаңаруды бейнелеу үшін қолданады. Тарих әлсіреу процесі ретінде (секуляризация және құлдырау – Ваттимо қолданатын басқа терминдер) "бейбітшілікке шешім қабылдау нысанына ие" (1992:95). Юрген Хабермас ұсынған коммуникация этикасы, Ваттимоның пікірінше, формализм мен мәдени релятивизм арасында тербеліп, өзін едәуір тарихи емес жағдайда табады (1992:117). Ваттимо үшін герменевтика ғана өзінің нигилистік тағдырын қабылдағанда "метафизиканы қалпына келтірмей, мәдениеттің релятивистік философиясының бекерлігіне бойын салмай, өзінің этикаға деген бастапқы бейімділігін жүзеге асыруға мүмкіндік беретін бағдарлаушы принципті таба алады" (1992:119). 2004 жылы солшыл демократтар партиясынан шыққаннан кейін ол марксизмді қолдап, оның проекциялық принциптерін оң бағалады және Трир философының ой-пікіріне және бұрмаланған кеңестік дамудан арылған коммунизмге "қайта оралуды" тіледі, оны диалектикалық жолмен жеңу қажет. Ваттимо өзінің жаңа таңдауларының "әлсіз оймен" байланысын растады, осылайша "көптеген идеяларын" өзгертті. Ол коммунизмнің шынайы табиғатын көрсетуге қабілетті идеологиялық негіз ретінде "әлсіз Марксқа" сіңді. Сондықтан жаңа марксистік көзқарас "әлсіз ойдың" саяси перспектива аясындағы практикалық дамуы ретінде пайда болды. Оның келесі саяси кітабы Сантьяго Забаламен бірге жазылған "Герменевтикалық коммунизм: Хайдеггерден Марксқа дейін" (2011). Авторлар "Герменевтикалық коммунизм" кітабын былай түсіндіреді: "Бұл жерде жарияланған материал бұрын ешқашан шығарылмаған болса да, бұл мәтіннің шығарылуын анықтаған екі кітап бар: Джаннидің "Ecce Comu: Come si diventa cio che si era" (2007) және Сантьягоның "Бытудың қалдықтары: метафизикадан кейінгі герменевтикалық онтология" (2009). Біріншісінде Ваттимо коммунизмді қайта бағалаудың саяси қажеттілігін атап көрсетті; екіншісінде Забала герменевтиканың прогрессивті сипатына тоқталды. Герменевтикалық коммунизм екеуінің де радикалды дамуы деп қарастыруға болады".
Vattimo's philosophy can be characterized as postmodern with his emphasis on "pensiero debole" (weak thought). This requires that the foundational certainties of modernity with its emphasis on objective truth founded in a rational unitary subject be relinquished for a more multi faceted conception closer to that of the arts. He draws on the philosophy of Martin Heidegger with his critique of foundations and the hermeneutic philosophy of his teacher Hans Georg Gadamer. Perhaps his greatest influence though is the thought of Friedrich Nietzsche, whose "discovery of the 'lie', the discovery that alleged 'values' and metaphysical structures are just a play of forces" (1993:93), plays an important role in Vattimo's notion of "weak thought". Vattimo rejected any notion of a transcendental structure of reason or reality that would be given once and for all. This does not imply the loss of truth, but a Heideggerean reinterpretation of truth as the opening of horizons. Such truth is deeper than propositions which are made possible by such openings. Philosophies then are always responses to contingent questions, they are 'ontologies of actuality,' a thesis that can be confirmed by the historico cultural links of particular philosophies. For hermeneutics to be consistent with its own rejection of metaphysics, it must present itself, argues Vattimo "as the most persuasive philosophical interpretation of a situation or 'epoch'" (1997:10). To do this, Vattimo proposed a reading of hermeneutics as having a "nihilistic" vocation. To Vattimo, hermeneutics has become boring and vague, lacking any clear significance for philosophical problems. His answer was to insist on the nihilistic consequences of hermeneutics. The claim that "there are no facts only interpretations and this too is an interpretation" amounts to saying that hermeneutics cannot be seen as the most accurate/true description of the permanent structures of the reality of human existence. Hermeneutics is not a metaphysical theory in this sense and so can only be "proved" by being presented as the response to a history of being, a history of the fabling of the world, of the weakening of structures, that is as the occurrence of nihilism. This nihilistic reading of history involves a certain attitude towards modernity, whereby modernity is dissolved from within through a twisting, distorting radicalisation of its premises. Vattimo uses Heidegger's term Verwindung to capture this post modern recovery from modernity. History as a process of weakening (secularisation and disenchantment are other terms Vattimo uses) "assumes the form of a decision for non violence" (1992:95). An ethics of communication along the lines suggested by Jürgen Habermas suffers, according to Vattimo, from finding itself in a substantially ahistorical position, while oscillating between formalism and cultural relativism (1992:117). For Vattimo it is only when hermeneutics accepts its nihilistic destiny that "it can find in 'negativity,' in dissolution as the 'destiny of Being' the orientating principle that enables it to realize its own original inclination for ethics whilst neither restoring metaphysics nor surrendering to the futility of a relativistic philosophy of culture" (1992:119). In 2004, after leaving the party of the Democrats of the Left, he endorsed Marxism, reassessing positively its projection principles and wishing for a "return" to the thought of the Trier philosopher and to a communism, rid of distorted Soviet developments, which have to be dialectically overcome. Vattimo asserted the continuity of his new choices with the "weak thought," thus having changed "many of his ideas." He namely referred to a "weakened Marx," as an ideological basis capable of showing the real nature of communism. The new Marxist approach, therefore, emerged as a practical development of the "weak thought" into the frame of a political perspective. His next political book, co authored with Santiago Zabala, is Hermeneutic Communism: From Heidegger to Marx (2011). The authors explain the book Hermeneutic Communism as follows: "Although the material published here had never been released before, there are two books that have determined the production of this text: Gianni's Ecce Comu: Come si diventa cio che si era (2007) and Santiago's The Remains of Being: Hermeneutic Ontology After Metaphysics (2009). In the former, Vattimo emphasized the political necessity of reevaluating communism; in the latter, Zabala insisted on the progressive nature of hermeneutics. Hermeneutic Communism can be considered a radical development of both."
Палестина мен Израиль
Ваттимо 2009 жылдың 28 ақпанында жарияланған петицияға қолы қойды, онда Еуропалық Одақты ХАМАС-ты террористік ұйымдар тізімінен шығарып, Палестина халқының заңды өкілі ретінде толық мойындауға шақырды. 2014 жылдың 22 шілдесінде Газа секторындағы Израиль армиясының әскери операциясына жауап ретінде Ваттимо жеке өзі "сол сионистерді атып тастағым келеді" деді және еуропалықтардың "ХАМАС-қа тағы зымыран алу үшін" ақша жинауы керек деп санайды.
Vattimo added his name to a petition released on 28 February 2009, calling on the European Union to remove Hamas from its list of terrorist organizations and grant it full recognition as a legitimate voice of the Palestinian people. On 22 July 2014, in response to the IDF military operation on Gaza, Vattimo said he would personally like to "shoot those bastard Zionists" and thinks Europeans should raise money "to buy Hamas some more rockets".
Антисемитизмге қатысты айыптаулар
Ватимо антисионистік көзқарастары үшін антисемитизммен айыпталды. Италиялық еврей қауымдастықтарының президенті Ренцо Гаттегна оны антисемитизммен айыптап, "жаңа ештеңе қоспайтын, жеккөрушілік сөздер және антисемит стереотиптерін қайта ұсынумен бірге келгенін" жазды. Италияның алғашқы әйел раввині Барбара Айелло да Ваттимоны антисемитизммен айыптады. Оның "сионистік ібілістер" деген және осыған ұқсас мәлімдемелеріне жауап ретінде Италия, Франция және Германияның сыртқы істер министрлері мұндай тілді, сондай-ақ Еуропадағы палестиналықтарды қолдау демонстрацияларында болған зорлық-зомбылықты айыптады. Израиль әскерінің Газаны ұзақ бомбалауына наразылық білдірген Ваттимо Израильдің "Хаарец" газетіне кешірім сұрады. "Телефон арқылы берген сұхбатында Джанни Ваттимо мұндай сөздерге "өкініш білдіретінін" және "олардан ұялатынын" айтты, сондай-ақ бұл сөздерге оны сөзбен қоздырғанын" мәлімдеді.
Vattimo had been accused of anti Semitism due to his anti Zionism. Renzo Gattegna, the president of the Union of Italian Jewish Communities, accused him of anti Semitism, writing "words of hatred that don't add anything new and are accompanied by the squalid reproposal of anti Semitic stereotypes". Rabbi Barbara Aiello, Italy's first female rabbi, also accused Vattimo of anti Semitism. Reacting to his "Zionist bastards" statements and to others like it, the foreign ministers for Italy, France and Germany said that they condemn such language as well as violence that has occurred at pro Palestinian demonstrations in Europe. Pronounced in a moment of indignation against the prolonged bombing of Gaza by the Israeli army, Vattimo apologized to an Israeli newspaper (Haaretz). "In a telephone interview [ ], Gianni Vattimo said he “regrets” such words and “feels ashamed” by them", claiming he was "provoked" by the hosts of the show on which he made his comments.