Домбей бетегесі (Nothofagus dombeyi): Оңтүстік Чилиде және Аргентина Патагониясында өсетін жылдам өсетін ағаш. Ағашы құнды, көлеңкесі судың температурасын сақтайды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өсімдік түрі
Species of plant
Nothofagus dombeyi, Dombey's beech, coigue, coihue немесе coigüe (Mapudungun koywe) – Чилидің оңтүстігінде және Аргентина Патагониясының Анд таулы бөліктерінде өсетін ағаш түрі. Бұл тез өсетін түр, кең ауқымды климаттық жағдайларда өмір сүре алады және тығыз орманды құрайды. Ол ағаш өндірісі үшін және сәндік өсімдік ретінде өсіріледі. Nothofagus dombeyi ағаштарының құдайтын көлеңкесі өзендер маңындағы ауаны салқын ұстап, күндізгі температураның айырмашылығын салыстырмалы түрде төмен ұстауға көмектесетін маңызды фактор болып табылады.
Nothofagus dombeyi, Dombey's beech, coigue, coihue or coigüe (from Mapudungun koywe) is a tree species native to southern Chile and the Andean parts of Argentine Patagonia. It is a fast growing species that can live in a wide range of climatic conditions, and forms dense forests. It is cultivated for its timber, and as an ornamental subject. The shadow produced by stands of Nothofagus dombeyi is an important factor that keeps the air around streams cool and with relatively low daily temperature variations.
Сипаттама
Ол биіктігіне дейін және диаметрі үлкен ағашқа айналуы мүмкін. 1954 жылы дауылдан құлаған бір ағаштың диаметрі адамның кеудесінің биіктігінде өлшенген және жалпы көлемі, бұтақтарын қоса алғанда, 87 м³ құрады. Коихуе әдетте көлденең жазықталған әдемі бұтақтарға ие. Жапырақтары мәңгі жасыл, кішкентай (ұзындығы 25–40 мм, ені 10–16 мм), қалың, былғары (терідей) және жылтыр, қою жасыл, тісті жиектері мен сүйір ұшы бар; олардың өте кішкентай, дөңгелек және ромб пішіндес сағақтары бар. Ағаш екі жынысты; аталық және аналық гүлдер бір ағашта топталған, ал тозаң жел арқылы таралады. Гүлдері 5 мм-ден кішкентай, көзге түспейді. Жемісі үшбұрышты жаңғақ, шамамен 4–7 мм өлшемде.
It can become a large tree, up to high and in diameter. One tree, felled by a storm in 1954, reportedly measured in diameter at the height of a man's chest and a total volume, including the branches, of 87 m³. The coihue usually has elegant branches which are flattened horizontally. The leaves are evergreen, small (25–40 mm long and 10–16 mm wide), thick, coriaceous (leathery) and lustrous, dark green, with toothed borders and an acute apex; they have a very small, rounded and rhomb shaped petiole. The tree is hermaphroditic; male and female flowers are grouped in the same tree, and pollen is spread by wind action. The flowers, measuring less than 5 mm, are insignificant. The fruit is a triangular nut measuring about 4–7 mm.
Этимология
Ағаштың атауы көбінесе coigüe деп жазылады (бұл испан тіліндегі кең таралған айтылуын, аралық дыбыс қосылып жазылған "g" арқылы көрсетеді). Коихуе деп аталатын осыған ұқсас басқа ағаштар – Магеллан коихуесі (Nothofagus betuloides) және Чилоэ коихуесі (Nothofagus nitida). Латынша есімнің қосымша бөлігі – dombeyi, француз ботанигі Жозеф Домбейдің (1742–1794) құрметіне берілген.
The name of the tree is often spelled coigüe (reflecting the common Spanish pronunciation with an epenthetic g). Other related trees named coihue are the Coihue de Magallanes (Nothofagus betuloides), and the Coihue de Chiloé (Nothofagus nitida). The Latin specific epithet dombeyi honours the French botanist Joseph Dombey (1742 1794).
Таралуы және мекендейтін ортасы
Nothofagus dombeyi 35–45° оңтүстік ендікте, теңіз деңгейінен жоғарыда табылса, тығыз орманды құрайды, мысалы Лос-Алерсес және Нахуэль-Хуапи ұлттық парктеріндегідей. Ол көлбеу төбелерде жақсы өседі, су мен топыраққа өте сезімтал; ең ірі орманды оңтүстікке қарайтын төбелерде кездестіруге болады, ал ең сау үлгілері өзендер мен көлдердің жағасында өседі. Кейде араукария араукана (араукария) ағаштарымен аралас орманды құрайды, мысалы Чилидегі Вилларика ұлттық паркінде.
Nothofagus dombeyi is found from 35 to 45° South latitude between above mean sea level. It forms dense forests such as those found in the Los Alerces and Nahuel Huapi national parks. It thrives in low hills with gentle slopes, being very demanding of water and soil; the largest forests are found on south facing slopes, and the healthier specimens tend to grow on the banks of rivers and lakes. It sometimes forms mixed forests with Araucaria araucana (monkey puzzle) trees, for example in the Villarrica National Park in Chile.
Қолданылуы
Кохиу ағашы өте жақсы саналады. Аргентинада оның пайдалануы ұлттық саябақтардағы ең жақсы орманның болуымен шектеледі. Ағаш жарқыраған сұрғылт ақ түсті; өзегі ақшыл қызғылт түсті, бірақ кесілгеннен кейін қоюланады. Оның құрылымы өте жіңішке, сондықтан оны өңдеу оңай. Онда әдемі өрнек бар, ол жартылай ауыр, қатты, берік және шіруға төзімді. Одан жиһаз, шарап шелектері, еден және құрылыс материалдары жасалады. Nothofagus dombeyi Британ аралдарындағы саябақтар мен үлкен бақтарға декоративтік ағаш ретінде енгізілді, содан кейін Корольдік бау-бақша қоғамының «Бау-бақшаға лайықты» сыйлығымен марапатталды. Ол сондай-ақ АҚШ-тың Тынық мұхитының солтүстік жағалауына да әкелінді. Оған құрғақ емес, ылғалды және қышқылды топырақ қажет. Жас өсімдіктерді суық желден қорғау керек, бірақ толық өскен ағаштар 15 °C (5 °F) температураға дейін шыдай алады.
Coihue timber is considered excellent. In Argentina its exploitation is limited by the presence of the best forests within national parks. The wood is bright grayish white; the heartwood is a pale pink white, which darkens after cut. Its texture is very fine and makes it easy to work with. It has a beautiful engraving, is semi heavy, hard, durable and decay resistant. It is used in furniture, barrels, floors and building. Nothofagus dombeyi has been introduced as an ornamental tree for parks and large gardens in the British Isles where it has gained the Royal Horticultural Society's Award of Garden Merit. It has also been introduced to the North Pacific Coast of the United States. It requires an acid pH soil which is fertile and reliably moist. Young plants need shelter from cold winds; however mature specimens are hardy down to 15 °C (5 °F).