Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Францияда 20 ғасырдағы әдебиетке қатысты оқиғалар
Literature related events in France during the 20th century
20 ғасырдағы француз әдебиеті – 1900 жылдан 1999 жылға дейін француз тілінде жазылған әдебиет. 1999 жылдан кейінгі әдебиет туралы ақпарат алу үшін «Заманауи француз әдебиеті» мақаласына жүгініңіз. Осы кезеңде француз әдебиетінде болған көптеген өзгерістер, көркем өнердегі өзгерістермен қатар жүрді. Бұл туралы толығырақ білу үшін 20 ғасырдағы француз өнерін қараңыз.
20th century French literature is literature written in French from 1900 to 1999. For literature made after 1999, see the article Contemporary French literature. Many of the developments in French literature in this period parallel changes in the visual arts. For more on this, see French art of the 20th century.
Шолу
Француз әдебиеті ғасырдың тарихи оқиғаларымен тығыз байланысты болды және ғасырдың саяси, философиялық, моральдық және көркемдік дағдарыстарын қалыптастырды, сонымен қатар оларға үлес қосты. Бұл кезең Үшінші Республиканың (1871–1940 жж.) соңғы онжылдықтарын (бірінші дүниежүзілік соғыс қоса алғанда), екінші дүниежүзілік соғыс кезеңін (неміс оккупациясы және Виши режимі – 1944 жж.), Уақытша француз үкіметін (1944–1946 жж.), Төртінші Республиканы (1946–1958 жж.) және Бесінші Республиканы (1959 жж.) қамтиды. Француз әдебиеті үшін маңызды тарихи оқиғалар: Дрейфус ісі; Африкадағы француз отаршылдығы мен империализмі, Қиыр Шығыс (Француз Индокитайы) және Тынық мұхиты; Алжирдің тәуелсіздік соғысы (1954–1962 жж.); Француз Коммунистік партиясының маңызды өсуі; Еуропада фашизмнің көтерілуі; 1968 жылдың мамыр оқиғалары. Франция тарихы туралы толық мәліметтер үшін «Франция тарихы» деген бетке жүгініңіз. ХХ ғасыр француз әдебиеті жеке дамыған жоқ және әлемнің әртүрлі жазушылары мен жанрларының ықпалын көрсетеді, олардың ішінде Уолт Уитман, Федор Достоевский, Франц Кафка, Джон Дос Пассос, Эрнест Хемингуэй, Уильям Фолкнер, Луиджи Пиранделло, британдық және американдық детективтік роман, Джеймс Джойс, Хорхе Луис Борхес, Бертольд Брехт және тағы да көптеген авторлар бар. Француз әдебиеті де өз кезегінде әлемдік әдебиетке елеулі әсер етті. Француз әдебиеті мен өнерінің шығармашылық рухының арқасында ғасыр басында Франция жазушылар мен суретшілер үшін қажетті орынға айналды. ХХ ғасырда Францияда (әсіресе Парижде) өмір сүрген және жұмыс істеген маңызды шетелдік жазушылар: Оскар Уайльд, Гертруда Штайн, Эрнест Хемингуэй, Уильям С. Берроуз, Генри Миллер, Анаис Нин, Джеймс Джойс, Сэмюэл Беккет, Хулио Кортасар, Владимир Набоков, Эдит Уортон және Евгений Ионеско. Француз тіліндегі ғасырдың ең маңызды туындыларының бір бөлігін шетелдік авторлар жазды (Евгений Ионеско, Сэмюэл Беккет). 1920-1930 жылдардағы американдықтар үшін («Жоғалған ұрпақ» деп аталған) Францияға деген қызығушылықтың бір бөлігі тыйым салудан азат болумен байланысты болды. ХХ ғасырдың афроамерикандықтары үшін (мысалы, Джеймс Болдуин) Франция расалық мәселелерге көбірек төзеристікпен қарады және үлкен еркіндікке мүмкіндік берді (осыған ұқсас, джазды француздар Американың кейбір аймақтарына қарағанда жылдам қабылдады). Саяси қуғын-сүргіннен немесе төзімсіздіктен (мысалы, гомосексуализмге қарсы дискриминациядан) азат болу ниеті басқа авторлар мен жазушыларды Францияға тартты. Франция цензураға қатысты да көбірек икемділік танытты, соның салдарынан көптеген маңызды шетелдік романдар алғаш рет Францияда жарық көрді, ал Америкада тыйым салынды: Джойстің «Улисс» (Парижде Сильвия Бич басылымы, 1922 ж.), Владимир Набоковтың «Лолита» және Уильям С. Берроуздың «Жылаңаш түскі ас» (екеуі де «Олимпиа Пресс» баспасынан шықты) және Генри Миллердің «Рак тропигі» («Обелиск Пресс» баспасынан шықты).
French literature was profoundly shaped by the historical events of the century and was also shaped by—and a contributor to—the century's political, philosophical, moral, and artistic crises. This period spans the last decades of the Third Republic (1871–1940) (including World War I), the period of World War II (the German occupation and the Vichy–1944), the provisional French government (1944–1946) the Fourth Republic (1946–1958) and the Fifth Republic (1959–). Important historical events for French literature include: the Dreyfus Affair; French colonialism and imperialism in Africa, the Far East (French Indochina) and the Pacific; the Algerian War of Independence (1954–1962); the important growth of the French Communist Party; the rise of Fascism in Europe; the events of May 1968. For more on French history, see History of France. Twentieth century French literature did not undergo an isolated development and reveals the influence of writers and genres from around the world, including Walt Whitman, Fyodor Dostoyevsky, Franz Kafka, John Dos Passos, Ernest Hemingway, William Faulkner, Luigi Pirandello, the British and American detective novel, James Joyce, Jorge Luis Borges, Bertolt Brecht and many others. In turn, French literature has also had a radical impact on world literature. Because of the creative spirit of the French literary and artistic movements at the beginning of the century, France gained the reputation as being the necessary destination for writers and artists. Important foreign writers who have lived and worked in France (especially Paris) in the twentieth century include: Oscar Wilde, Gertrude Stein, Ernest Hemingway, William S. Burroughs, Henry Miller, Anaïs Nin, James Joyce, Samuel Beckett, Julio Cortázar, Vladimir Nabokov, Edith Wharton and Eugène Ionesco. Some of the most important works of the century in French were written by foreign authors (Eugène Ionesco, Samuel Beckett). For Americans in the 1920s and 1930s (including the so called "Lost Generation"), part of the fascination with France was also linked to freedom from Prohibition. For African Americans in the twentieth century (such as James Baldwin), France was also more accepting of race and permitted greater freedom (in a similar way, Jazz was embraced by the French faster than in some areas in America). A similar sense of freedom from political oppression or from intolerance (such as anti homosexual discrimination) has drawn other authors and writers to France. France has also been more permissive in terms of censorship, and many important foreign language novels were originally published in France while being banned in America: Joyce's Ulysses (published by Sylvia Beach in Paris, 1922), Vladimir Nabokov's Lolita and William S. Burroughs's Naked Lunch (both published by Olympia Press), and Henry Miller's Tropic of Cancer (published by Obelisk Press).
1895 жылдан 1914 жылға дейін
Ғасырдың алғашқы жылдары (көбінесе "Belle époque" деп аталады) барлық жанрларда радикалды тәжірибелер жүргізілді, ал Символизм мен Натурализм терең өзгерістерге ұшырады. Альфред Жарри символизмді қуыршақ театрының элементтерімен және прото-сюрреализммен біріктірді. Сахна экспрессионизм ("Театр де Льовр", Аурелиен Луга По) және гиперреализм ("Андре Антуан театры") бағытында одан әрі радикалданды. Театр режиссері Жак Копо актерді жан-жақты дамыған тұлғаға айналдыруға баса назар аударды және итальяндық сахнаны Елизавета дәуірінің үлгісіне жақын нәрсемен алмастырды, ал оның көзқарасы 1920 және 1930 жылдардың "Картеліне" зор әсер етті (төменде қараңыз). Гийом Аполлинер Бодлердің қазіргі заманғы өмірді поэтикалық зерттеуін ұшақтар, Эйфель мұнарасы және қалалық қиралалар арқылы радикалды етті, сондай-ақ "Каллиграммалар" арқылы поэзияны кубизммен байланыстырды – бұл визуалды поэзияның бір түрі. Римбодан шабыттанған Пол Клодель католицизмге мистикалық бетбұрысын зерттеу үшін еркін өлең түрін қолданды. Бұл кезеңдегі басқа ақындар: Пол Валери, Макс Якоб (Аполлинердің айналасындағы топтың маңызды мүшесі), Пьер Жан Жув (Ромен Ролланның "Унанизмі"нің ізбасары), Валери Ларбо (Уитманның аудармашысы және Джойстың досы), Виктор Сегален (Хюйсманс пен Клодельдің досы), Леон Поль Фарг (Стефан Маллармемен бірге оқыған және Валери мен Ларбоға жақын болған). Романда Андре Жидтің ерте туындылары, әсіресе "Имморалист" (1902), Символизмнің тудырған бостандық және сезімталдық мәселелерін зерттейді; Ален Фурньедің "Le Grand Meaulnes" романы – ностальгиялық өткеннің терең сезімтал портреті. Бірақ 20 ғасырдың басында радикалды тәжірибелерді барлық әдеби және өнерлік айналымдар бағаламады. Халықтық және буржуазиялық талғамдар салыстырмалы түрде консервативті болды. Эдмонд Ростанның поэтикалық драмалары, әсіресе 1897 жылы жарық көрген "Сирано де Бержерак", Жорж Федоның "жақсы жасалған" пьесалары мен буржуазиялық фарстары сияқты 20 ғасырдың басында үлкен танымалдылыққа ие болды. Анатоль Франс, Морис Баррес, Пол Бурже – бұл кезеңнің жетекші авторлары, олар адамдар мен нәрселер туралы идеяларды жеткізу үшін көркем әдебиетті ыңғайлы құрал ретінде пайдаланды. Бальзак пен Золаның шабыттандырған "роман-өзен" дәстүрі Ромен Ролланның "Жан Кристоф" (1906–1912) романы сияқты зор тартымдылықты сақтап қалды. Пол Леото (1872–1956) – 20 ғасырдың бірінші жартысындағы париждік әдеби ортаның өмірін баяндайтын өте ерекше жеке күнделік авторы. Оның 13 томдық "Журнал Литераир" атты монументалды еңбегі Мэвис Галлант жазғандай, "кейіпкерді зерттеудің ең ұлы еңбегі" және оның биографы Джеймс Хардинг айтқандай, "Руссоның мойындауынан да шыншылдығымен көзге түседі". 20 ғасырдың басындағы танымал көркем әдебиет пен жанрлық әдебиетке детективтік әдебиет кірді, мысалы, автор және журналист Гастон Лерудың құпиялары, ол алғашқы "жабық бөлме жұмбағы" – "Сары бөлме құпиясы" ("The Mystery of the Yellow Room") романымен танымал болды, сондай-ақ өте танымал "Опера призрағы" (1910). Морис Лебланк та Арсен Люпинның оқиғаларымен көзге түсті, ол ағылшын тілді әлемде Шерлок Холмс сияқты танымалдылыққа ие болды.
The early years of the century (often called the "Belle époque") saw radical experiments in all genres and Symbolism and Naturalism underwent profound changes. Alfred Jarry united symbolism with elements from marionette theater and a kind of proto surrealism. The stage was further radicalised both in the direction of expressionism (the "théâtre de l'oeuvre" of Aurélien Lugné Poe) and hyper realism (the theater of André Antoine). The theater director Jacques Copeau emphasized training an actor to be a complete person and rejected the Italian stage for something closer to the Elizabethan model, and his vision would have a profound impact on the "Cartel" of the 1920s and 1930s (see below). Guillaume Apollinaire radicalized the Baudelairian poetic exploration of modern life in evoking planes, the Eiffel Tower and urban wastelands, and he brought poetry into contact with cubism through his Calligrammes, a form of visual poetry. Inspired by Rimbaud, Paul Claudel used a form of free verse to explore his mystical conversion to Catholicism. Other poets from this period include: Paul Valéry, Max Jacob (a key member of the group around Apollinaire), Pierre Jean Jouve (a follower of Romain Rolland's "Unanism"), Valery Larbaud (a translator of Whitman and friend to Joyce), Victor Segalen (friend to Huysmans and Claudel), Léon Paul Fargue (who studied with Stéphane Mallarmé and was close to Valéry and Larbaud). In the novel, André Gide's early works, especially L'Immoraliste (1902), pursue the problems of freedom and sensuality that symbolism had posed; Alain Fournier's novel Le Grand Meaulnes is a deeply felt portrait of a nostalgic past. But radical experimentation was not appreciated by all literary and artistic circles in the early 20th century. Popular and bourgeois tastes were relatively conservative. The poetic dramas of Edmond Rostand, especially Cyrano de Bergerac in 1897, were immensely popular at the start of the 20th century, as too the "well made" plays and bourgeois farces of Georges Feydeau. Anatole France, Maurice Barrès, Paul Bourget were leading authors of the period who employed fiction as a convenient vehicle for ideas about men and things. The tradition of the Balzac and Zola inspired roman fleuve continued to exert a profound attraction, as in Romain Rolland's Jean Christophe (1906–1912). Paul Léautaud (1872–1956) was the author of a highly original personal diary chronicling the life of the Parisian literary world in the first half of the 20th century in his monumental 13 volume "Journal Littéraire", considered to be "the greatest study of character ever written" by Mavis Gallant, and "more devastating in its truthfulness than the Confessions of Rousseau" by his biographer James Harding. Popular fiction and genre fiction at the start of the 20th century also included detective fiction, like the mysteries of the author and journalist Gaston Leroux who is credited with the first "locked room puzzle" The Mystery of the Yellow Room, featuring the amateur detective Joseph Rouletabille (1908) and the immensely popular The Phantom of the Opera (1910). Maurice Leblanc also rose to prominence with the adventures of gentleman thief Arsene Lupin, who has gained a popularity akin to Sherlock Holmes in the Anglophone world.
Дада және сюрреализм
Бірінші дүниежүзілік соғыс одан да радикалды үрдістерді тудырды. 1916 жылы Швейцариядағы кафеде басталған Дада қозғалысы 1920 жылы Парижге келді, бірақ 1924 жылы Поль Элуард, Андре Бретон, Луи Арагон және Роберт Деснос айналасындағы жазушылар Зигмунд Фрейдтің санадан тыс туралы түсінігіне күшті әсер етті және даданың провокациясын сюрреализмге айналдырды. Жазу және бейнелеу өнерінде, сондай-ақ автоматты жазу, шығармашылық ойындар (мысалы, "өлген эксквизит") және өзгертілген сана жағдайларын (алкоголь мен есірткілер арқылы қолдану арқылы) пайдалана отырып, сюрреалистер санасыз ойдың жұмысын ашуға тырысты. Бұл топ бұрынғы радикал жазушыларды (Артур Рембо, граф де Лотремон, Бодлер, Рэймонд Руссель) жоғары бағалады және антибуржуазиялық философияны (әсіресе сексуалдық және саяси мәселелерде) насихаттады, бұл олардың көпшілігін коммунистік партияға қосылуға итермеледі. Сюрреализммен байланысты басқа жазушылар: Жан Кокто, Рене Кревель, Жак Превер, Жюль Супервиелл, Бенжамин Перет, Филипп Супо, Пьер Реверди, Антонен Арто (театрды революциялаған), Анри Мишо және Рене Шар. Сюрреалистік қозғалыс Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін тәжірибелік жазу және халықаралық өнер әлемінде маңызды күш болып қала берді. Сюрреалистік әдіс әсіресе поэзия мен театр үшін өте қолайлы болды, бірақ Бретон, Арагон және Кокто Бретонның "Наджа" романы сияқты ұзын прозалық туындылар да жазды.
The First World War generated even more radical tendencies. The Dada movement—which began in a café in Switzerland in 1916—came to Paris in 1920, but by 1924 the writers around Paul Éluard, André Breton, Louis Aragon and Robert Desnos—heavily influenced by Sigmund Freud's notion of the unconscious—had modified dada provocation into Surrealism. In writing and in the visual arts, and by using automatic writing, creative games (like the cadavre exquis) and altered states (through alcohol and narcotics), the surrealists tried to reveal the workings of the unconscious mind. The group championed previous writers they saw as radical (Arthur Rimbaud, the Comte de Lautréamont, Baudelaire, Raymond Roussel) and promoted an anti bourgeois philosophy (particularly with regards to sex and politics) which would later lead most of them to join the communist party. Other writers associated with surrealism include: Jean Cocteau, René Crevel, Jacques Prévert, Jules Supervielle, Benjamin Péret, Philippe Soupault, Pierre Reverdy, Antonin Artaud (who revolutionized theater), Henri Michaux and René Char. The surrealist movement would continue to be a major force in experimental writing and the international art world until the Second World War. The surrealists technique was particularly well suited for poetry and theater, although Breton, Aragon and Cocteau wrote longer prose works as well, such as Breton's novel Nadja.
ықпал ету және қарсылық
Сюрреализмнің ықпалы, мысалы, Сент-Джон Перс немесе Эдмонд Жабес сияқты ақындар үшін зор маңызға ие болды. Ал Жорж Батай сияқтылар, оған қарсылық ретінде өз қозғалыстарын мен топтарын құрды. Швейцариялық жазушы Блез Сендрас Аполлинар, Пьер Реверди, Макс Якоб және суретшілер Шагал мен Легермен тығыз байланыста болды, ал оның туындылары сюрреализм мен кубизмге ұқсас келеді.
The influence of surrealism will be of great importance on poets like Saint John Perse or Edmond Jabès, for example. Others, such as Georges Bataille, created their own movement and group in reaction. The Swiss writer Blaise Cendrars was close to Apollinaire, Pierre Reverdy, Max Jacob and the artists Chagall and Léger, and his work has similarities with both surrealism and cubism.
Роман
ХХ ғасырдың бірінші жартысында роман жанры да одан әрі өзгеріске ұшырады. Луи Фердинанд Селиннің "Түннің соңына саяхат" (Voyage au bout de la nuit) романдары эллипстік, ауызша және жаргондық стильді пайдаланып, өз буынының екіжүзділігі мен моральдық кемшіліктеріне қарсы шықты (оның 1940 жылдардағы антисемиттік трактаттары оны ынтымақтастық үшін айыптауға себеп болды). Жорж Бернанос романдары психологиялық зерттеулерді одан әрі тереңдету үшін басқа формальды тәсілдерді (мысалы, "күнделік түрі") қолданды. Франсуа Мориактың романдарында да психологиялық талдау орталық орын алды, бірақ Сартр оны ескірген фатализмнің көрінісі деп санады. Жюль Романның 27 томдық "Жақсы ниетті адамдар" (Les Hommes de bonne volonté, 1932–1946) романы, Роджер Мартин дю Гардтың сегіз бөлімді "Тиболар" (The Thibaults, 1922–1940) роман циклы және Марсель Прусттың жеті бөлімді шедеврі "Жоғалған уақытты іздеу" (À la recherche du temps perdu, 1913–1927) роман-өзен моделін кеңейтті. Андре Жид романмен тәжірибе жасауды жалғастырды, ал дәстүрлі романның шектерін зерттеудің ең күрделі мысалы "Қалтагерлер" романында кездеседі – бұл роман жазушының роман жазуға тырысатын өзі туралы повесть.
In the first half of the century the genre of the novel also went through further changes. Louis Ferdinand Céline's novels—such as Voyage au bout de la nuit (Journey to the End of Night) used an elliptical, oral, and slang derived style to rail against the hypocrisies and moral lapses of his generation (his anti semitic tracts in the 1940s, however, led to his condemnation for collaboration). Georges Bernanos's novels used other formal techniques (like the "journal form") to further psychological exploration. Psychological analysis was also central to François Mauriac's novels, although he would come to be seen by Sartre as representative of an outdated fatalism. Jules Romains's 27 volume novel Les Hommes de bonne volonté (1932–1946), Roger Martin du Gard's eight part novel cycle The Thibaults (1922–1940), and Marcel Proust's seven part masterpiece À la recherche du temps perdu (In Search of Lost Time, 1913–1927) expanded on the roman fleuve model. André Gide continued to experiment with the novel, and his most sophisticated exploration of the limits of the traditional novel is found in The Counterfeiters, a novel ostensibly about a writer trying to write a novel.
Театр
1920-1930 жылдардағы театр Луи Жувет, Чарльз Дуллин, Гастон Бати және Людмила мен Жорж Питоевтердің айналасындағы театрлардың еркін бірлестігі ("Картель" деп аталады) шеңберінде одан әрі өзгерістерге ұшырады. Олар француз жазушылары Жан Жиродукс, Жюль Роман, Жан Ануил, Альберт Камю және Жан-Поль Сартрдың, сондай-ақ грек және Шекспир театрының, Луиджи Пиранделло, Антон Чехов пен Джордж Бернард Шоудың туындыларын қойды. Антонин Арто 1896-1948 жылдары ақын және драматург ретінде тіл туралы ұғымды революциялап, театр тарихы мен тәжірибесін өзгертті.
Theater in the 1920s and 1930s went through further changes in a loose association of theaters (called the "Cartel") around the directors and producers Louis Jouvet, Charles Dullin, Gaston Baty and Ludmila and Georges Pitoëff. They produced works by the French writers Jean Giraudoux, Jules Romains, Jean Anouilh, Albert Camus and Jean Paul Sartre, and also of Greek and Shakespearean theater, and works by Luigi Pirandello, Anton Chekhov and George Bernard Shaw. Antonin Artaud 1896 1948 as a poet and playwright revolutions the concept of language, and changes the history and practice of theater.
Экзистенциализм
1930 жылдардың аяғында Хемингуэй, Фолкнер және Дос Пассоның шығармалары француз тіліне аударылды, ал олардың прозалық стилі Жан-Поль Сартр, Андре Мальро және Альберт Камю сияқты жазушылардың шығармашылығына терең ықпал етті. Сартр, Камю, Мальро және Симон де Бовуар (феминистік жазудың алға басушыларының бірі ретінде де белгілі) көбінесе Сартрдың Экзистенциализм философиясына сілтеме жасай отырып, "экзистенциалистік жазушылар" деп аталады (дегенмен Камю өзін "экзистенциалист" деп атаудан бас тартты). Сартрдың пьесалары, романдары мен әңгімелерінде көбінесе өз еркіндігімен бетпе-бет келетін немесе әрекет етуден жалтарғандықтары үшін жазаға тартылған тұлғалар бейнеленеді. Мальроның азамат соғысы кезіндегі Испания мен Қытай туралы романдары жеке бастаманы тарихи күштермен қақтығыстырады. Ұқсас тақырыптар Анри Тройяның романдарынан да табылады.
In the late 1930s, the works of Hemingway, Faulkner and Dos Passos came to be translated into French, and their prose style had a profound impact on the work of writers like Jean Paul Sartre, André Malraux and Albert Camus. Sartre, Camus, Malraux and Simone de Beauvoir (who is also famous as one of the forerunners of Feminist writing) are often called "existentialist writers", a reference to Sartre's philosophy of Existentialism (although Camus refused the title "existentialist"). Sartre's theater, novels and short stories often show individuals forced to confront their freedom or doomed for their refusal to act. Malraux's novels of Spain and China during the civil wars confront individual action with historical forces. Similar issues appear in the novels of Henri Troyat.
Француз отарларында
1930 және 1940 жылдары француз колонияларының азаматтары, Альберт Камю сияқты немесе Аймэ Сезер сияқты тұлғалар маңызды үлес қосты, соңғысы Леопольд Седар Сенгор және Леон Дамаспен бірге «L'Étudiant Noir» әдеби журналын құрды, ол Негритуд қозғалысының алға басушысы болды.
The 1930s and 1940s saw significant contributions by citizens of French colonies, as Albert Camus or Aimé Césaire, the latter whom created, along with Léopold Sédar Senghor and Léon Damas the literary review L'Étudiant Noir, which was a forerunner of the Négritude movement.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі әдебиет
1950 және 1960 жылдар Францияда өте күрделі кезең болды: динамикалық экономикаға қарамастан («30 даңқты жыл» деп аталатын кезең), ел өте ауыр колониялық мұрасымен (Вьетнам және Индокитай, Алжир), Виши режимінен туған ұжымдық кінә сезімімен, жаңа ұлттық беделге ұмтылысымен (голлизм) және білім беру мен өнеркәсіптегі консервативті әлеуметтік тенденциялармен күресті. Альберт Камюдің еңбектері, ұстанымдары мен ой-пікірлері Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі француз зиялыларының қатарында коммунизмнен алыстаудың моральдық қажеттілігін білдіретін белгілі бір көрсеткіш болды. Ғасырдың бірінші жартысындағы театрлық тәжірибелер мен соғыстың қасіреттерінен шабыт алған париждік авангардтық театр, «Жаңа театр» немесе «Абсурд театры» (Эжен Ионеско, Сэмюэл Беккет, Жан Жене, Артур Адамов, Фернандо Аррабал сияқты жазушылардың төңірегінде қалыптасқан) қарапайым түсіндірмелерден бас тартып, дәстүрлі кейіпкерлерді, сюжеттерді және сахналық шешімдерді жоққа шығарды. Театр саласындағы басқа тәжірибелер децентрализацияны, аймақтық театрды, жұмысшы табын театрға тартуға бағытталған «халық театрын» және 1954 жылға дейін Францияда көп танылмаған Бертольд Брехттің ықпалын, сондай-ақ Артур Адамов пен Роджер Планшонның туындыларын қамтыды. Авиньон фестивалі 1947 жылы Жан Вилардың бастамасымен құрылды, ол сонымен қатар «Халық ұлттық театры» (T.N.P.) құруда да маңызды рөл атқарды. 1950 жылдардан бастап француз романы «Les Éditions de Minuit» француз баспасынан шыққан жазушылар тобында ұқсас тәжірибелерден өтті; Ален Роб-Грийе, Маргарита Дюрас, Роберт Пинге, Мишель Бутор, Сэмюэл Беккет, Натали Саррот, Клод Симонмен байланысты «Жаңа роман» дәстүрлі сюжеттен, дауыстан, кейіпкерлерден және психологиядан бас тартты. Бұл өзгерістер белгілі бір дәрежеде сол кезеңдегі кинодағы өзгерістермен (Жаңа толқын) тығыз байланысты. Сонымен қатар, француз жазушыларының соңғы дүниежүзілік соғыс туралы шығармалары көп болды, мысалы, Луи Мальдің «Au Revoir Les Enfants» шығармасы кеңінен танылды және танымал болды.
The 1950s and 1960s were highly turbulent times in France: despite a dynamic economy ("les trente glorieuses" or "30 Glorious Years"), the country was torn by their colonial heritage (Vietnam and Indochina, Algeria), by their collective sense of guilt from the Vichy Regime, by their desire for renewed national prestige (Gaullism), and by conservative social tendencies in education and industry. The works, positions and thinking of Albert Camus are also emblematic of a reckoning in the French intellectual circles of post World War II, signaling the moral imperative to distance from Communism. Inspired by the theatrical experiments in the early half of the century and by the horrors of the war, the so called avant garde Parisian theater, "New Theater" or "Theatre of the Absurd" around the writers Eugène Ionesco, Samuel Beckett, Jean Genet, Arthur Adamov, Fernando Arrabal refused simple explanations and abandoned traditional characters, plots and staging. Other experiments in theatre involved decentralisation, regional theater, "popular theater" (designed to bring working classes to the theater), and theater heavily influenced by Bertolt Brecht (largely unknown in France before 1954), and the productions of Arthur Adamov and Roger Planchon. The Avignon festival was started in 1947 by Jean Vilar who was also important in the creation of the T. N. P. or "Théâtre National Populaire." The French novel from the 1950s on went through a similar experimentation in the group of writers published by "Les Éditions de Minuit", a French publisher; this "Nouveau roman" ("new novel"), associated with Alain Robbe Grillet, Marguerite Duras, Robert Pinget, Michel Butor, Samuel Beckett, Nathalie Sarraute, Claude Simon, also abandoned traditional plot, voice, characters and psychology. To a certain degree, these developments closely paralleled changes in cinema in the same period (the Nouvelle Vague). Furthermore, French writing's about the course of the recent world war were plentiful, with many works, such as Au Revoir Les Enfants by Louis Malle becomg widespread and popular
Жорж Перек, Раймон Кену, Жак Рубо сияқты жазушылар 1960 жылы құрылған Oulipo шығармашылық қозғалысымен байланысты, ол идеяларды және шабытты ояту құралы ретінде күрделі математикалық стратегиялар мен шектеулерді (мысалы, липограммалар мен палиндромдар) пайдаланды. Соғыстан кейінгі кезеңдегі поэзия сюрреализмнен (Рене Шардың ерте туындылары сияқты) немесе Хайдеггер, Фридрих Хёльдерлин, экзистенциализм, поэзия мен бейнелеу өнері арасындағы қарым-қатынас, сондай-ақ Стефан Малларме тілінің шектері туралы түсініктерден туындаған философиялық және феноменологиялық мәселелерден бастау алды. Неміс ақыны Пол Целан да маңызды ықпал етті. «L'Ephémère» журналы төңірегінде шоғырланған бұл философиялық/тілдік мәселелерде жұмыс істейтін ақындарға Ив Боннефой, Андре дю Буше, Жак Дюпен, Клод Эстебан, Роджер Жиру және Филипп Жактот кірді. Осы идеялардың көбі Морис Бланшоның шығармаларында да көрінеді. Франсис Понждің бірегей поэзиясы әртүрлі жазушыларға (феноменологтарға да, «Tel Quel» тобының мүшелеріне де) күшті әсер етті. Кейінгі ақындар Клод Ройе Журнуд, Энн-Мари Альбиах, Эммануэль Хоккард және белгілі бір дәрежеде Жан Дайв Хайдеггерден Людвиг Витгенштейнге ауысуды және Малларме көркем әдебиеті мен театрлықтық туралы түсінігін қайта бағалауды сипаттайды; бұл ақындарға сонымен қатар белгілі бір ағылшын тіліндегі заманауи ақындар (Эзра Паунд, Луи Зукофский, Уильям Карлос Уильямс және Джордж Оппен) және тілдік поэзия қозғалысының айналасында біріккен американдық постмодернистер мен авангардистер (Михаэль Палмер, Кит Валдроп және Сьюзан Хауэ сияқты) әсер етті (оны күйеуі Кит Валдроппен бірге Эдмонд Жабестің және Пол Целанның прозасын ағылшын тіліне аударғандықтан Розмари Валдроптың осы ақындармен тығыз байланысы бар). 1968 жылғы мамыр оқиғалары білім беру, сынып, отбасы және әдебиетте революциялық өзгерістердің радикалды идеологиясының дамуындағы шешуші кезең болды. Театрда Ариан Мнушкиннің «Théâtre du Soleil» ұжымы жасаған «ұжымдық шығармашылық» тұжырымы жазушылар, актерлер мен продюсерлерге бөлінуден бас тартты: мақсат – толық ынтымақтастық, көптеген көзқарас, актерлер мен көрермендер арасындағы шекараны жою және көрермендердің өзіндік шындықты іздеуі. 1968 жылдан кейінгі кезеңнің ең маңызды журналы «Tel Quel» Филипп Соллерс, Джулия Кристева, Жорж Батай, ақындар Марселин Плейне және Дени Рош, сыншылар Ролан Барт, Жерар Женетт және философтар Жак Деррида, Жак Лаканмен байланысты. 1968 жылдан кейінгі тағы бір өзгеріс – феминистік «Écriture féminine» тууы, оны «Editions des Femmes» баспасы насихаттады, жаңа әйел жазушылар Шанталь Чаваф, Хелен Сиксус, Люс Иригарей пайда болды.
The writers Georges Perec, Raymond Queneau, Jacques Roubaud are associated with the creative movement Oulipo (founded in 1960) which uses elaborate mathematical strategies and constraints (such as lipograms and palindromes) as a means of triggering ideas and inspiration. Poetry in the post war period followed a number of interlinked paths, most notably deriving from surrealism (such as with the early work of René Char), or from philosophical and phenomenological concerns stemming from Heidegger, Friedrich Hölderlin, existentialism, the relationship between poetry and the visual arts, and Stéphane Mallarmé's notions of the limits of language. Another important influence was the German poet Paul Celan. Poets working within these philosophical/language concerns—especially concentrated around the review "L'Ephémère"—include Yves Bonnefoy, André du Bouchet, Jacques Dupin, Claude Esteban, Roger Giroux and Philippe Jaccottet. Many of these ideas were also key to the works of Maurice Blanchot. The unique poetry of Francis Ponge exerted a strong influence on a variety of writers (both phenomenologists and those from the group "Tel Quel"). The later poets Claude Royet Journoud, Anne Marie Albiach, Emmanuel Hocquard, and to a degree Jean Daive, describe a shift from Heidegger to Ludwig Wittgenstein and a reevaluation of Mallarmé's notion of fiction and theatricality; these poets were also influenced by certain English language modern poets (such as Ezra Pound, Louis Zukofsky, William Carlos Williams, and George Oppen) along with certain American postmodern and avant garde poets loosely grouped around the language poetry movement (such as Michael Palmer, Keith Waldrop and Susan Howe; with her husband Keith Waldrop, Rosmarie Waldrop has a profound association with these poets, due in no small measure to her translations of Edmond Jabès and the prose of Paul Celan into English). The events of May 1968 marked a watershed in the development of a radical ideology of revolutionary change in education, class, family and literature. In theater, the conception of "création collective" developed by Ariane Mnouchkine's Théâtre du Soleil refused division into writers, actors and producers: the goal was for total collaboration, for multiple points of view, for an elimination of separation between actors and the public, and for the audience to seek out their own truth. The most important review of the post 1968 period Tel Quel—is associated with the writers Philippe Sollers, Julia Kristeva, Georges Bataille, the poets Marcelin Pleynet and Denis Roche, the critics Roland Barthes, Gérard Genette and the philosophers Jacques Derrida, Jacques Lacan. Another post 1968 change was the birth of "Écriture féminine" promoted by the feminist Editions des Femmes, with new women writers as Chantal Chawaf, Hélène Cixous, Luce Irigaray
1960 жылдардан бастап француз әдебиетіндегі ең батыл тәжірибелердің көбі Францияның теңіз жағалаундағы департаменттерінде немесе бұрынғы отарларында туған жазушылардан келді. Франкофон әдебиетіне Тахар бен Желлун (Марокко), Патрик Шамузо (Мартиника), Амин Маалуф (Ливан) және Ассия Джебар (Алжир) сияқты жүлделі романдардың авторлары кіреді.
From the 1960s on, many of the most daring experiments in French literature have come from writers born in French overseas departments or former colonies. This Francophone literature includes the prize winning novels of Tahar ben Jelloun (Morocco), Patrick Chamoiseau (Martinique), Amin Maalouf (Lebanon) and Assia Djebar (Algeria).