Қыш құрылысты жұмысшылар ауылы: Амарнадағы ежелгі Египеттік белемі

Кіріспе

Амарнадағы ежелгі египеттік ауыл

Ежелгі Ахетатон (қазіргі Амарна) қаласының шығысында, шөлде орналасқан Жұмысшылар ауылы, XVIII династияның фараоны Ахенатон тұсында салынған. Онда қала элитасының қабірлерін салған және безендірген жұмысшылар тұрды, бұл оны жақсы зерттелген Дейр-эль-Медина жұмысшылар ауылымен салыстыруға мүмкіндік береді. Амарнаның шалғай орналасқан бөлігі болғанына қарамастан, Жұмысшылар ауылы археологтарға қоғамның қалай жұмыс істегені туралы көптеген мәліметтер жинауға мүмкіндік беретін, жақсы сақталған көптеген артефакттар мен ғимараттарды ұсынады.

Қазба тарихы

Жұмысшылар ауылы Петридің зерттеулерінен бері белгілі, бірақ алғаш рет 1921 жылы Египеттік зерттеулер қоғамы оны қазба жұмыстары арқылы зерттеді. Сол кезде ол Шығыс ауылы деп аталды. Т. Эрик Пит және Леонард Вулли екі маусым бойы қазба жұмыстарын жүргізді; бірінші маусымда ауылдың сипаттамасын беру үшін төрт үй қазылды, ал екінші маусымда ауылдың шамамен жартысы қазылды. Ауылды айналатын кейбір қабірлік шатырлар да қазылды. Египеттік зерттеулер қоғамы 1979 жылы Барри Кемп басшылығымен қазба жұмыстарын қайта бастады және 1986 жылы аяқтады. Бұл қазба жұмыстары қабырғамен қоршалған ауылдың төңірегіндегі аумақтарға бағытталды. Өзінің атын алған қабырғамен қоршалған ауыл шамамен 70 шаршы метрді алып жатыр және қалың сыртқы қабырғамен қоршалған. Оның оңтүстік жағында бір кіреберісі бар және тең емес екі бөлікке бірдей қалыңдығы бар ішкі қабырғамен бөлінген; бұл ішкі қабырға – ауылдың батыс бөлігі кеңейтілгендіктен, бұрынғы сыртқы қабырға. Бұл аумақта бірдей өлшемдегі жетпіс екі үй және ресми қараушыға тиесілі болған бақшасы бар бір үлкен үй орналасқан; әр үй шамамен ені және ұзындығы белгілі бір шамада, қабырғаларының негізі тастан қаланған саз кірпіштен салынған. Есік жақтаулары көбінесе кескен тастан жасалған, бірақ тас қабырғалар табылған жоқ. Ішкі кеңістік төрт негізгі бөлмеге бөлінген: «кіреберіс зал», «қонақ бөлме», «жатын бөлме» және «ас үй». Үйдің алдында немесе артында орналасқан баспалдақтар екінші қабатқа көтеріледі. Кейбір үйлерде қабырғалар терезелердің биіктігіне дейін сақталған, бірақ терезелердің өзі сақталмаған, олардың кішкентай және жоғары орналасқан болуы мүмкін, бұл жарық кіргізуге және шаңды азайтуға мүмкіндік берген. Ішкі кеңістіктер бұрын безендірілген, бірақ көптеген іздер сақталмаған. Кейбір үйлерде еденнен шамамен белгілі бір биіктіктен басталатын түрлі-түсті панельдер табылған. Ең жақсы сақталған безендіруде Бес биінің суреттері Тәурет қасиетті әйелдің суретімен бірге бейнеленген, ал жеке үйде музыкант немесе биші болуы мүмкін әйелдер мен қыздардың суреті салынған. Үйлерден табылған заттар күнделікті өмірмен байланысты: амулеттер, моншақтар, кілемшелердің сынықтары, орағыштар, жүзіктер, бас тіреуіштер және қыш ыдыстар. Адамдардың арасындағы ең ерте кездеген бітелер Жұмысшылар ауылынан табылған. Бұл жерде бітелер мен кереуеттердің көптеп кездесуі байқалды, бұл эктопаразиттердің деңгейі халық арасында жоғары болғанын көрсетеді, ал ауылдың тығыздығы аурудың таралуына ықпал етуі мүмкін. Ауылда құдық болмағандықтан, су, азық-түлік және мал азығы қаладан әкелінген болуы керек. Бұл тауарлардың таралу орталығы қаланың шетіндегі, бақылау бекеті ретінде қызмет еткен ғимаратқа жақын орналасқан болуы мүмкін. Жануарлар ауылдың ішінде де, сыртында да ұсталғанына дәлелдер бар. Бұл дәлелдер ауылдың оңтүстік-батыс бөлігіндегі мал қоралары мен басты көшедегі шөп салатын орындар, сондай-ақ ауылдың тікелей алдындағы және шығысындағы ғимараттар түрінде көрінеді. Қоқыс үйінділерінен сиыр, шошқа және ешкінің сүйектері табылды. Ірі қара малдың сүйектерінің шектеулі саны сиыр етінің рационның бір бөлігі болғанын және олардың ауылда өсірілмегенін көрсетеді. Астықпен қоректенген шошқалар жабық қораларда, ал өсімдіктермен қоректенген ешкілер ауылды қоршаған бөлек аумақтарда өсірілді. Ауыл тұрғындары ауылдың сыртындағы шатырлардың астында және арасында бау-бақшалар жасауға тырысқан. Ауыл тұрғындарының өзін-өзі қамтамасыз етуге тырысуы мемлекеттің халықтың қажеттіліктерін қамтамасыз етуде шектеулі рөл атқаратынын көрсетеді. Ауыл тұрғындары мал өсіру арқылы малға қажетті су мен астықтың қосымша құнын төлеген болуы мүмкін.

The Workmen's Village has been known since the surveys of Petrie, but was first excavated in 1921 by the Egypt Exploration Society. At this time it was known as the Eastern Village. Two seasons of excavation were undertaken by T. Eric Peet and Leonard Woolley; the first season excavated four houses as a test of the site and the second season excavated approximately half of the village. Some of the tomb chapels that surround the village were also excavated. The Egypt Exploration Society resumed excavations in 1979 led by Barry Kemp and concluded in 1986. These excavations focused on the areas immediately surrounding the walled village. The walled village from which the settlement takes its name occupies an area of approximately 70 square meters and is surrounded by an outer wall thick. It has a single entrance on the southern side and is divided into two unequal halves by an equally thick inner wall; this inner wall is the old outer wall as the western portion of the village is an expansion. Seventy two houses of identical size are found inside this area, with one larger house with its own garden that presumably belonged to an official overseer; Each house was wide and long, and constructed of mudbrick with some stone used around the base of the walls. Thresholds were often made of cut stone but no stone walls were found. The interior was divided into four main rooms: the "entrance hall", "living room", "bedroom", and "kitchen". Stairs, located either in front or rear of the house, led up to a second floor. In some houses the walls had been preserved to a height of Windows are not preserved but were likely small and high up to let in light but minimize dust. The interiors were once decorated but little survives. Panels of colour were found to begin about from the floor in some houses. The best preserved decoration depicts dancing figures of Bes along with the goddess Taweret, and in a separate house a scene of women and girls who may be musicians or dancers. Finds from within the houses are consistent with everyday life: amulets, beads, fragments of matting, spindle whorls, rings, headrests, and pottery. The earliest example of human fleas come from the Workmen's Village. High frequencies of both fleas and bed bugs were encountered implying that ectoparasite levels were high in the population, with the cramped conditions of the village serving as a possible breeding ground for disease. The village contains no well so water along with food stuffs and animal fodder must have been brought in from the city. The likely distribution point is close to a building on the edge of town that probably served as a checkpoint. There is evidence that animals were kept both inside and immediately outside the village. This evidence comes in the form of animal pens in the south western part of the village and mangers in the main street, as well as buildings directly in front of the village and to the east. The remains of cow, pig, and goat were found in the rubbish dumps. The limited range of cattle bones recovered indicates that joints of beef were likely part of the rations and that they were not being raised on site. Pigs, fed grain, were raised in covered pens, and goats, fed vegetable material, were raised in separate areas surrounding the village. The inhabitants also made attempts to garden in the areas below and between the chapels outside the village. The fact the villagers were going to such efforts to try to be partially self sufficient indicates that the state had a limited role in providing for the needs of the people. It can be postulated that the villagers used the animals they raised to pay for the extra water and grain needed for the animals.

Тұрғындар

Ауыл Тебалық Дейр-эль-Мединаға ұқсайды, және кем дегенде бір адам Дейр-эль-Медина жұмысшыларының "Орынның [Ақиқаттың] қызметшісі" деген атағын алған. Амарна ауылының тұрғындары шындығында жаңа астанаға көшірілген Дейр-эль-Медина қауымы болған болуы мүмкін. Бұл теория Дейр-эль-Мединада Амарна дәуіріне тән патшалық есімдері жазылған фаянс жүзіктердің көзге түспейтін деңгейде аздығына негізделген; бұл кезеңде ауылда адамдар тұрмаған секілді.

Бас шіркеу

Қабырғалы ауылдың оңтүстік-шығысында орналасқан Бас ғибадатхана 1920 жылдарығы қазбалардан қалған топырақ үйінділерімен қарақшылардан қорғалған, ең үлкен және ең жақсы зерттелгені. Ол ауылды басып алудың соңғы кезеңінде, Тутанхамон тұсында салынған, себебі ол стратиграфиядағы бұрынғы құрылыстың үстіне орналасқан. Ғибадатхананың екі кіреберісі болды: шығысқа қарайғы ресми кіреберіс және күнделікті пайдалануға арналған оңтүстікке қарайғы тағы бір кіреберіс. Ресми кіреберіс пилонды құрылымға ие болған сияқты, ал оңтүстік кіреберіске жерге орнатылған Т пішіндес ойыстар тізбегі арқылы жетілді. Ғибадатханада тамақ дайындау және мал ұстауға арналған бірнеше қосымша бөлмелер болды. Бұл ғибадатхана түрлі-түсті суреттерімен әйгілі, олар фрагменттер түрінде сақталған. Суреттердің көп бөлігі сары фонда жасалған, бірақ кейбіреулері ақ фонда да кездеседі. Қасиетті орынның әшекейлеуіне екі құс, shen сақиналарын және қауырсын желдеткіштерін ұстап тұрған, қанатты күн дискісі және гүл шоқтары кірді, олардың барлығы шығыс қабырғадан, киелі орынның есіктерінен жоғары болған болуы мүмкін. Кем дегенде бір құстың тік, клеткалы жиегі болған. Құстардың үстінде қандай сурет болғаны туралы тікелей дәлел жоқ, бірақ күн дискісімен байланысты көк лотос гүлдерінің жолағының іздері бар; бұл әшекейлеу схемасы құстардың үстінде де болған болуы мүмкін. Сонымен қатар, жолақты кавето еністерінің қалдықтары табылған. Шығыс қабырғадан немесе батыстағы кішкентай пилондардан шыққан ұзын сабақты лотос гүлдері де табылған. Ашық лотостар мен бүршіктердің фриздері де кездеседі, бірақ олардың басқа лотос гүлдері фризімен байланысы белгісіз. Бұл бояулар, сабан қосылған, аллювийлік саздан жасалған гипске жағылған. Ішкі залдағы әшекейлеуге клеткалы және бұралған лотос фриздері, жартылай дөңгелек гүл шоқтары, ер және әйел бейнелері және иероглифтер кірді. Солтүстік қабырғадағы суреттер ең жақсы сақталған. Беттер дәстүрлі Тебан стилінде суреттелген және Амарна кезеңінің өнер стилімен байланысты бұрмалаулар көрсетілмейді. Алайда, бұл Бас ғибадатханаға ғана тән емес, Хуя, Панехеси және Ани қабірлерінің ішкі бөліктерінде дәстүрлі стильдегі әдеттегі құрбандық көріністері табылды. Әйел лотос гүлдері мен жүгері гүлдерінен жасалған филесі бар ұзын шаштық киіп, түтетілген шоқпен әшекейленген, ал ер адам нубиялық стильдегі қысқа шаштық киіп, сондай-ақ хош иісті шоқпен әшекейленген; екеуі де гүл шоқтарын ұстап тұр. Олар құрбандық үстелінің алдында отырған болуы мүмкін, бірақ оның қалдықтары табылған жоқ. Кішкентай мүсіндердің сынықтары басқа тұрған тұлғалар болғанын көрсетеді, мүмкін әнші қыз және тағы бір әйел. Оңтүстік қабырғасы нашар сақталған, бірақ сары фонда боялған қосымша көрініс болған; бұл тұлғалар тірі күйінде бейнеленген деп болжанады. Сыртқы залдағы әшекейленген фрагменттердің көп бөлігі сақталған жоқ, бірақ оның дизайнында гүл шоқтары, фриздер және тұлғалар болған көрінеді. Жақсы жасалған жүзімдіктің және гүл шоқтарының суреттері, сондай-ақ ұшқан үйректердің суреттері жақын ғибадатханада кездеседі. Бас ғибадатхана, әрине, Сеннефер есімді адамды еске алу үшін салынған, оның аты ер адамның басының үстінде бейнеленген. Сынық иероглифтік жазуға сүйене отырып, ол жазушы болған болуы мүмкін.

The Main Chapel, located to the southeast of the walled village, is the largest and best understood, having been protected from robbers by piles of spoil from the excavations in the 1920s. It was built in the last stage of the occupation of the village, during the reign of Tutankhamun given it partly overlies earlier construction in the stratigraphy. The structure had two entrances: a formal one to the east and another further to the south which was probably for everyday use. The formal entrance seems to have had a pylon structure, while the southern entrance was approached by a line of T shaped basins set into the ground. The chapel had several annexes for cooking and for housing animals. This chapel is most well known for its colourful paintings which survive as fragments. The majority of the paintings had a yellow background, although some also occurred on a white ground. Decoration from the Sanctuary included two vultures grasping shen rings and feather fans, and a winged sun disc, and bouquets, all likely from the east wall, above the shrine doorways. At least one vulture had a vertical chequered border. No direct evidence was present for what design occurred above the vultures but evidence of a blue band of lotus petals topped by a chequer pattern is present in association with the sun disc; it is likely this decorative scheme occurred above the vultures as well. The remains of striped cavetto cornices were also found. Long stemmed lotus flowers were also found and again probably originated from the east wall, or perhaps from the small pylons to the west. Friezes of looped open lotuses and buds also occurred but it is uncertain if these connected to the other lotus petal frieze. The paint was applied to plaster made of alluvial mud mixed with chopped straw. The decoration of the Inner Hall featured chequered and looped lotus friezes, semi circular garlands, male and female figures, and hieroglyphs. Paintings from the north wall are the best preserved. The faces are painted in the conventional Theban style and do not show any of the distortions associated with the Amarna Period art style. However, this is not unique to the Main Chapel, as conventional offering scenes in the conventional style are found in the innermost parts of the tomb of Huya, Panehesy, and Any. The woman wears a long wig with a fillet of lotus petals and cornflowers and topped by an incense cone while the man wears a short Nubian style wig likewise topped with a perfume cone; both hold bouquets. They were likely seated before an offering table, of which no trace survives. Fragments of smaller scale figures indicate there were other standing figures, likely a chantress and another woman. The south wall was less well preserved but likely featured a complimentary scene painted on a yellow ground; these figures are presumed to have been depicted standing. Few decorated fragments survived from the Outer Hall but its design appears to have featured garlands, friezes, and figures. Designs of grape trellises and bouquets feature in the Side Chapel, along with a scene of flying ducks. The Main Chapel was likely built to commemorate a man named Sennefer, whose name appears over the head of a male figure; based on the fragmentary hieroglyphic inscription, he may have been a scribe.

Мақсаты

Шәулеттің мақсаты, басқа Жаңа патшалық шәулеттері сияқты, "рухтармен бірлік сезімін бастан өткеру" болды. Уэзерхед пен Кемп былай деп толықтырады: Жұмысшылар ауылының шәулеттері адамдардың рухани қуатталған жерлерде тамақ дайындап, жегенін көрсетеді. Амарна жұмысшылар ауылында (және Дейр-эль-Мединада) үйдің шағын және белгілі бір көлемі мен кең сыртқы кеңістіктің үйлесімі адамдарға кеңірек ойлауға және бөлек орындар – шәулеттерді салуға мүмкіндік берді. Бұл шәулеттер руханилықты білдіруге деген құштарлықты қанағаттандырды және ата-бабаларды қоса алғанда, отбасы басшылығының рухани мәніне құрмет көрсетудің тойлық аспектісіне ыңғайлы жағдай жасады. Осы көзқарас бойынша, Жұмысшылар ауылының шәулеттері жағдайдың нәтижесі болып табылады: ауылдың шалқарулылығы мен тар ішкі кеңістігі, зираттың ерекше жақындығы және көптеген ашық кеңістіктердің болуы ауыл тұрғындары арасында рухани бірлікке толық архитектуралық көрініс беруге, ескерумен бірге тамақтануды біріктіруге мүмкіндік берді, бұл қаладағы ұқсас немесе тіпті жоғары әлеуметтік статустағы адамдарға қол жетімді болмады.

Зират

Пит пен Вуллидің шіркеулердің үстіндегі беткейлердегі қазба жұмыстары тоғыз қабір шахтасын ашқан, оның төртеуі ешқашан аяқталмаған. Екеуінен табыт сынықтары, қыш құмыралары және баланың жерленген жері табылды, ал екіншісінен жануар сүйектері мен қыш құмыралары кездесті. Тас өте нашар сапалы болғандықтан, қабір шахтасын қазып, үстіне шіркеу салу мүмкін болмады; шахталар шіркеулерден біршама қашықтықта, тік беткейде қазылды. Шіркеулер мен қабірлер арасындағы қашықтыққа дейін жететінін ескерсек, нақты шахтаны нақты шіркеумен байланыстыру қиын. Мыңдаған зығыр матасының сынықтары қазылып алынды. Көбісі боялмаған, бірақ кейбіреулері қызыл, көк, күлгін, қызғылт түстерін сақтап қалған. Киімнің бөліктері, тіпті толық жеңдер де сақталған, бұл қысқа жеңді тон мен белдік сияқты киімдерді анықтауға мүмкіндік берді. Ауылда аз мөлшерде зығыр матасы, ықтималда жамылғыдан қалғандары, сондай-ақ жүн маталары да сақталған. Сонымен қатар, үйлердегі иістер туралы ақпарат беретін, құмыра майымен сіңген зығыр жіптер табылды. Ауылдан табылған ерекше сирек зат – үйдің сыртындағы көшеде аударылып жатқан, тоқылған шөптен жасалған толық төсек. Төсектер сирек кездесетін болғандықтан, олардың кеңінен таралу деңгейі белгісіз. Осыған байланысты, Амон есімі Бас шіркеуден және 529-шы шіркеуден алынған боялған сынықтарда кездесетіні қызықты. Бас шіркеуден алынған сынықтар "Htp di nswt" форматында жазылған және Амонды "мәңгілікке жақсы билеуші, аспанның иесі, бүкіл жерді жасаған" деп сипаттайды. Сонымен қатар, ғибадатханада Wepwawet бейнеленген әскери тудың ағаш бөлігі табылды. 525-ші шіркеуден екі стела табылды. Олардың кішісінде "Екі жердің Иесі" деп аталатын Шед құдайы бейнеленген, ал үлкені Атонмен қатар Шед және Изида құдайына арналған жерлеу дұғаларын қамтиды. Бұл үлкен стела "Тірі Атонның мадақталған адамы" Птахмай және оның отбасы үшін жазылған. Пит пен Вулли дәстүрлі құдайларға табыну Ахнатонның билігі кезінде де жалғасқандығын, ал жұмысшылар ауылы мен негізгі қала арасындағы қашықтық оларға осы мәселеде көбірек еркіндік бергендігін болжады. Олар Амон есімінің болуын Тутанхамонның билігінің басындағы әшекейге, православие қайта оралған кездегі уақытқа жатқызады.

Excavation by Peet and Woolley on the slopes above the chapels uncovered nine tomb shafts, of which four had never been completed. Two appear to have contained burials as fragments of a coffin, pottery, and the later interment of a child were encountered in one, and animal remains and pottery in the other. The rock is of such poor quality that sinking a tomb shaft and erecting a chapel over top of it proved impossible; the shafts were sunk at some distance from the chapels, on a ridge. Given that the chapels and tombs can be separated by up to , it is difficult to associate a shaft with a particular chapel. Thousands of fragments of linen were excavated. Most are undyed but some preserve colours such as red, blue, purple, pink. Parts of clothing, such as entire sleeves were also preserved, allowing the identification of clothing items such as short sleeved tunics and loincloths. Small amounts of piled linen textile, probably from blankets, and some woolen fabric are also preserved at the village. Additionally, twisted linen wicks smeared with incense were found, giving a window into the scents present in homes. A particularly rare find from the village was of a whole bed with woven grass base still intact, upturned, in the street outside a house. As beds are a rare find, it is unknown how common they were in the wider society. To this end it is interesting to note that the name of Amun appears in painted fragments from the Main Chapel and another, Chapel 529. The fragments from the Main Chapel are in the "Htp di nswt" format and call Amun the "good ruler eternally, lord of heaven, who made the whole earth." Additionally, a wooden top for a military standard depicting Wepwawet was found in the sanctuary. In Chapel 525 two stelae were found. The smaller of the two depicts the god Shed, who is called "the great god, the Lord of the Two Lands", while the larger one addresses funerary prayers to Shed and the goddess Isis in addition to the Aten. This larger stele is inscribed for a man named Ptah may, who is the "praised one of the Living Aten", and his family. Peet and Woolley suggested that the worship of the traditional gods continued throughout the reign of Akhenaten, and that the distance separating the Workmen's Village from the main city afforded it more freedom in this regard. They also interpret the presence of the name of Amun as an indication that the decoration dates to the early reign of Tutankhamun, when orthodoxy was returning.