Кіріспе

Көршілес суайдындарды бөліп тұратын көтеріңкі жер бедері. Суайдын, субұрыш, қырқа. Олар жиі "табиғи шекаралар доктринасы" бойынша белгіленген шекара сипаттамаларында қолданылады. Мұздық аймақтарда бұл көбінесе бір өзен жүйесінен екіншісіне каноэмен көтеріп алып өтуге болатын суайдынның ең төменгі нүктесін білдіреді.

Өзендік жер қойнауын бөлу

Аңғар төбесіндегі бөлініс аңғардың түбінде пайда болады және өзен ағыны үздірілгеннен кейін шөгінділердің (мысалы, құмдақтардың) жиналуы нәтижесінде туындайды. Мысалдарға Шығыс Тирольдегі Гейл аңғарындағы Картич сады, ол Драу мен Гейл арасындағы суайырық шекарасын құрайды, сондай-ақ Италиядағы Иннихен мен Тоблах арасындағы Тоблах алабындағы бөліністер жатады, онда Драу Қара теңізге, ал Риенц Адриатика теңізіне құяды. Альп тауларындағы аңғар төбесіндегі бөліністерге елді мекендер жиі салынады. Мысалдарға Эбен-им-Понгау, Кирхберг-ин-Тироль және Вайдринг кіреді (барлық жерлерде ауылдың аты өткелді көрсетеді және суайырық тіпті елтаңбада нақты бейнеленген). Солтүстік Германия жазығында, мысалы, Эберсвальде Урстромталындағы Хавел мен Финов арасында екі метрден төмен биіктігі бар өте төменгі бөліністер кездеседі. Окаванго сияқты батпақты дельталарда, жер бетіндегі ең үлкен су ағызу аймағында немесе Финляндия көлдері сияқты үлкен көлдер аймақтарында суайырықтың мағыналы анықтамасын табу қиын. Суайырықтың екіге бөлінуі – суайырықтың өзен арнасында, ылғалды жерде немесе жер астында орналасуы. Бұл типтегі ең үлкен суайырық – Оңтүстік Американың солтүстігіндегі Ориноконың екіге бөлінуі, оның негізгі арнасы Кариб теңізіне құяды, бірақ Казикиар каналы мен Амазонка арқылы Оңтүстік Атлантикаға да құйылады.

Саяси шекаралар

Кейде қырқалар көруге және олар туралы келісуге оңай болғандықтан, суайдыру шекаралары саяси шекараларды анықтайтын табиғи шекаралар құрауы мүмкін. Мысалы, Британдық Солтүстік Америкадағы 1763 жылғы Корольдік жарлығы Аппалачи тауларының қырқасымен сәйкес келді, ол Шығыс континенттік бөлігін құрады және шығыстағы отарланған жерлерді батыстағы Үнді аумағынан бөліп тұрды. Суайдыруға сәйкес келетін шекараның тағы бір мысалы – 1927 жылы құпия кеңес шешкен Лабрадор мен Квебек арасындағы батыс шекара.

Көлік және каналдар

Су ағызу бөліктері су жолдарымен қарым-қатынасты қиындатады. Индустриялық дәуірге дейін су бөліктері арқылы тасымалдау жасалатын. Кейіннен каналдар жақын жатқан су жиналатын алаптарды байланыстырды; мұндай каналдардағы маңызды мәселе – жеткілікті сумен қамтамасыз ету. Маңызды мысалдардың бірі – Чикаго порты, Чикаго санитарлық және кеме жүзу каналы арқылы Ұлы көлдерді Миссисипимен байланыстырады, сондай-ақ Францияның Атлант мұхиты мен Жерорта теңізін байланыстыратын Canal des Deux Mers каналы. Бұл атау Ұлы көлдерден Атлант мұхитының су жиналатын алабына, ал одан Гадсон шығанағының су жиналатын алабына қарайтын жол бойындағы Жер Портажының биіктігінде сақталған.