Кіріспе
Геоморфологиялық құбылыс
Stream capture, river capture, river piracy or stream piracy is a geomorphological phenomenon occurring when a stream or river drainage system or watershed is diverted from its own bed, and flows instead down the bed of a neighbouring stream. This can happen for several reasons, including:
Tectonic earth movements, where the slope of the land changes, and the stream is tipped out of its former course
Natural damming, such as by a landslide or ice sheet
Erosion, either
Headward erosion of one stream valley upwards into another, or
Lateral erosion of a meander through the higher ground dividing the adjacent streams. Within an area of karst topography, where streams may sink, or flow underground (a sinking or losing stream) and then reappear in a nearby stream valley
Glacier retreat
The additional water flowing down the capturing stream may accelerate erosion and encourage the development of a canyon (gorge). The now dry valley of the original stream is known as a wind gap.
Ағынды суды басып алу, өзенді басып алу, өзен пираттығы немесе ағын пираттығы – өзен немесе ағын су жинау жүйесінің немесе суайдынының өз арнасынан бұрылып, көршілес ағынның арнасымен ағуымен сипатталатын геоморфологиялық құбылыс. Бұл бірнеше себептерге байланысты болуы мүмкін, мысалы:
Stream capture, river capture, river piracy or stream piracy is a geomorphological phenomenon occurring when a stream or river drainage system or watershed is diverted from its own bed, and flows instead down the bed of a neighbouring stream. This can happen for several reasons, including:
Tectonic earth movements, where the slope of the land changes, and the stream is tipped out of its former course
Natural damming, such as by a landslide or ice sheet
Erosion, either
Headward erosion of one stream valley upwards into another, or
Lateral erosion of a meander through the higher ground dividing the adjacent streams. Within an area of karst topography, where streams may sink, or flow underground (a sinking or losing stream) and then reappear in a nearby stream valley
Glacier retreat
The additional water flowing down the capturing stream may accelerate erosion and encourage the development of a canyon (gorge). The now dry valley of the original stream is known as a wind gap.
Тектоникалық жер қозғалыстары, осыдан жердің беткейі өзгереді және ағын бұрынғы бағытынан ауысады;
Табиғи тоғандар, мысалы, көшкін немесе мұздық;
Эрозия, яғни:
Бір ағын аңғарының жоғары қарай эрозиясы екінші ағынға қарай, немесе
Жанама эрозия арқылы көршілес ағындарды бөлетін жотадан өтеді;
Карсттық топография аймағында, онда ағындар суға сіңіп, жер астымен ағып (жоғалып бара жатқан ағын) және жақын маңдағы ағын аңғарында қайта пайда болады;
Мұздықтардың шегінуі.
Stream capture, river capture, river piracy or stream piracy is a geomorphological phenomenon occurring when a stream or river drainage system or watershed is diverted from its own bed, and flows instead down the bed of a neighbouring stream. This can happen for several reasons, including:
Tectonic earth movements, where the slope of the land changes, and the stream is tipped out of its former course
Natural damming, such as by a landslide or ice sheet
Erosion, either
Headward erosion of one stream valley upwards into another, or
Lateral erosion of a meander through the higher ground dividing the adjacent streams. Within an area of karst topography, where streams may sink, or flow underground (a sinking or losing stream) and then reappear in a nearby stream valley
Glacier retreat
The additional water flowing down the capturing stream may accelerate erosion and encourage the development of a canyon (gorge). The now dry valley of the original stream is known as a wind gap.
Басып алған ағынмен ағатын қосымша су эрозияны күшейте алады және каньонның (шатқалдың) пайда болуына ықпал етеді. Алғашқы ағынның құрғаған аңғары жел өткелі деп аталады.
Stream capture, river capture, river piracy or stream piracy is a geomorphological phenomenon occurring when a stream or river drainage system or watershed is diverted from its own bed, and flows instead down the bed of a neighbouring stream. This can happen for several reasons, including:
Tectonic earth movements, where the slope of the land changes, and the stream is tipped out of its former course
Natural damming, such as by a landslide or ice sheet
Erosion, either
Headward erosion of one stream valley upwards into another, or
Lateral erosion of a meander through the higher ground dividing the adjacent streams. Within an area of karst topography, where streams may sink, or flow underground (a sinking or losing stream) and then reappear in a nearby stream valley
Glacier retreat
The additional water flowing down the capturing stream may accelerate erosion and encourage the development of a canyon (gorge). The now dry valley of the original stream is known as a wind gap.
Тектоникалық көтерілу
Барма шоқы: Шамамен 25 000 жыл бұрын Каделл жарылысындағы Моама маңындағы жазықтардың көтерілуі Мюррей өзенін алдымен тоқтатты, содан кейін оны жаңа бағытқа бұруға мәжбүр етті. Жаңа арна Барма шоқы арқылы өте қазылып, Гулберн өзенінің төменгі ағысын Инд, Сатледж, Сарасвати, Ямуна үшін иеленді. Инд, Сатледж, Сарасвати, Ямуна: Ямуна бұрын Гхаггар-Хакра өзеніне (Сарасвати өзенімен сәйкестендірілген) құйылып, кейіннен плиталық тектоника салдарынан бағытын өзгертті. Сатледж өзені 13 ғасырға дейін Гхаггар-Хакра өзенінің қазіргі арнасына құйылды, содан кейін плиталық тектоникаға байланысты Инд өзені оны басып алды. Барьерлік қатар: Мюррей өзенінің бастапқы ағысы Порт Пири маңындағы ауызға дейін болды, онда үлкен дельта Спенсер шығанағының тыныш суларына қарай әлі де көрініп тұр. Жердің көтерілуі Флиндерс тауларының оңтүстік жағында өзенді тоқтатқан, ал өзен Александрина көліне жақын жаңа ауызға жол тапқан деген болжам болды. Бірақ бұл жорамал Бунгунния көлі Сван-Ричте толып, қазіргі ағыстың солтүстікке қарай эрозияның нәтижесінде қалыптасқаны анықталғаннан кейін жоққа шығарылды.
Мұздық бөгеттер
Англияның оңтүстігіндегі Темза өзені бастапқыда Ипсвич маңында Солтүстік теңізіне құятын. Шамамен 450 000 жыл бұрын, солтүстіктен кеңейген мұз қабаты өзеннің бағытын оңтүстікке қарай ықпал етті, Темза өзенін жаңа арна жасауға мәжбүр етті. Бұл арна қазіргі Эссекс округіндегі Блэкуотер өзенінің сағасы орналасқан жерде, Лондонның солтүстігінде пайда болды. Кейіннен, өзен Горинг-он-Темс маңындағы Чилтерн жоталарын кесіп өтуі нәтижесінде оңтүстікке қарай тағы жылжып, қазіргі орнына жетті. Осы оқиға Горинг аңғарының қалыптасуына себеп болды.
Карст
Донубаның сіңіруі (Donauversickerung), қазіргі уақытта Германияда жүріп жатыр, онда Дунай өзенінің үстіңгі бөлігінің көп бөлігі әктас тау жынысына сіңіп, Рейн өзенінің саласы – Аахтоф бұлағында қайтадан пайда болады.
Мұздықтар кетіп жатыр
Слимс өзені бұрын Юкон аймағындағы Сент-Ильяс тауларындағы Каскаульш мұздығының еріген суларымен толысқан, ал оның суы Клуан көліне және Беринг теңізіне ағып түскен. Климаттың өзгеруі салдарынан мұздық қарқынды түрде қысқарып, еріген сулар енді Слимс өзенін толықтырмайды. Енді су Каскаульш өзенін қоректендіреді, ол Алсек өзенінің саласы болып табылады және Аляска шығанағына құйылады.
Тұщы судағы тіршілік иелеріне әсері
Өзен аулау көптеген тұщы су балықтарының биогеографиясы мен таралуын қалыптастыратын күш болып табылады.
Жаңа Зеландиядағы тұщы судағы балықтар
Оңтүстік аралдың оңтүстігіндегі геологиялық көтерілу, өзендердің өздеріне қосылуы нәтижесінде оқшауланған тұщы су галактидаларының популяцияларының айырылуына себеп болды.