Кіріспе
Гастон Бачелардтың 1958 жылғы кітабы «Ғарыш поэтикасы» – француз философы Гастон Бачелардтың 1958 жылғы архитектура туралы кітабы. Бұл кітап өнер саласындағы маңызды туынды саналады. Зерттеушілер Бачелардтың пікірлерін философ Мартин Хайдеггердің ойларымен салыстырып қарастырады.
The Poetics of Space is a 1958 book about architecture by the French philosopher Gaston Bachelard. The book is considered an important work about art. Commentators have compared Bachelard's views to those of the philosopher Martin Heidegger.
Қорытынды
Бачелард феноменология әдісін сәулет өнеріне қолданады, талдауын архитектураның шартты бастауларына емес (архитектура туралы ағартушылық ой-пікірдегідей), сәулеттік кеңістіктегі өмірлік тәжірибеге және табиғаттағы олардың байланысына негіздейді. Ол ерекше назарды ғимараттарға деген жеке, эмоционалдық сезімдерге – өмірде де, әдеби шығармаларда да, прозада да, поэзияда да – аударады. Осылайша ол шатыр, жертөле, жәшіктер сияқты кеңістіктік типтерді қарастырады. Бачелард сәулетшілерді абстрактілі ұғымдарға, көрермендер мен пайдаланушыларға әсер ететін немесе етпеуі мүмкін рационализмге емес, олардың тудыратын тәжірибелеріне негізделген жұмыс жасауға итермелейді. Бачелард сондай-ақ психоанализ және психиатр Карл Юнгтың еңбектері туралы да сөз етеді. Өзінің тақырыбын зерттеуде психоанализдік және феноменологиялық тәсілдерді салыстыра отырып, ол екеуінің де пайдалы екенін мойындайды, бірақ феноменологиялық тәсілді басым деп санайды.
Жариялану тарихы
"Ғарыш поэтикасы" тұңғыш рет 1958 жылы Presses Universitaires de France баспасында жарық көрді. 1964 жылы Orion Press, Inc. кітапты философ Этьен Гилсонның алғы сөзі және жазушы Мария Жоластың ағылшын тіліне аудармасымен басып шығарды. Beacon Press осы еңбекті 1969 жылы ағылшын тілінде қайта басылымға шығарды. 1994 жылы тарихшы Джон Р. Стилгоудің қосымша алғы сөзімен жаңа редакцияда қайта басылды. 2014 жылы Penguin Books романшы Марк З. Данилевскидің алғы сөзімен және философ Ричард Кернидің кіріспесімен жарыққа шықты.
Қабылдау
"Ғарыш поэтикасы" философтар Пол Рикоур мен Эдвард С. Кейсиге, сондай-ақ сыншы Камиль Паглиаға әсер етті. Рикоурға Башелардтың қиял туралы түсінігі ықпал етті. Кейси "Ғарыш поэтикасы" өзінің "Орнына оралу" (1993) еңбегіне әсер еткенін айтты. Ол Башелардтың Хайдеггердің "тұрғын орындардың маңыздылығына назар аударғанын" атап өтті. Бірақ, Хайдеггер де, Башелар да "маңызды орындарды қабылдауда адам денесінің қандай рөл атқаратынын толық бағаламағанын" қосты. Паглиа "Ғарыш поэтикасының" өзінің әдеби сын еңбегі "Сексуалдық тұлға" (1990) кітабына әсер еткенін мойындады. Ол Башелардтың "қадірлі, бірақ ағылшын феноменологиялық сипаттамалық әдісінің" "өнер үшін өте қолайлы көрінетінін" айтты және Башелардты "мен қастер тұтқан соңғы француз жазушысы" деп сипаттады. Джоан Окман "Ғарыш поэтикасына" Гарвард дизайн журналында жағымды баға берді. Ол Башелардтың көзқарастарын Хайдеггермен салыстырып, Хайдеггердің "Бытылу және уақыт" (1927) және "Тұрғын орын, құрылыс, ойлау" атты мақалаларымен қатар, "Ғарыш поэтикасының" сәулетші Кристиан Норберг Шульц үшін маңызды мәтін болғанын жазды. Ол сондай-ақ Башелардтың эпистемологиялық көзқарастарын философ Томас Кунның пікірлерімен салыстырып, оның философ Мишель Фукоға әсер еткенін көрсетті, бұл Фуконың "Білім археологиясы" (1969) еңбегінде көрінеді. Данилевски "Ғарыш поэтикасын" сыншы Гарольд Блумның "Әсердің алаңдаушылығы" (1973), эссеші Льюис Хайдтың "Сый: қиял және мүліктің эротикалық өмірі" (1983), Стив Эриксонның "Станциялар арасындағы күндер" (1985) романымен және Томас Пиншонның "Күнге қарсы" (2003) романымен салыстырды. "Ғарыш поэтикасын" жоғары бағалаған авторлардың қатарында Гилсон, Стилго, Керни және философ Гэри Гаттинг бар. Гилсон Башелардты "өнер философиясына қазіргі заманғы маңызды үлес қосқандардың бірі" деп атады. Стилгоу "тұрмыстық кеңістіктің мағынасы" туралы оның талқылауын мақтады. Керни "Ғарыш поэтикасын" Башелардтың қиял философиясының "ең айқын және толыққанды көрінісі" деп сипаттады. Гаттинг Башелардты архетиптік бейнелердің мағынасын нәзік түрде түсіндіргені үшін құрметтеді.