Кіріспе

Бенджамин Франклин құрған Пенсильвания штатындағы кітапхана Филадельфия кітапхана компаниясы (LCP) – Филадельфия қаласының орталық бөлігіндегі Локуст көшесінде орналасқан коммерциялық емес ұйым. 1731 жылы Бенджамин Франклин кітапхана ретінде құрған Филадельфия кітапхана компаниясы АҚШ-тағы ең маңызды тарихи құнды қолжазбалар мен баспа материалдарының біріне айналды. Қазіргі жинақтың көлемі шамамен 500 000 кітап және 70 000 басқа да заттарды құрайды, соның ішінде бір кезде Франклинге тиесілі болған 2150 зат, «Мейфлауэр келісімі», 17 ғасыр мен революция дәуірінен бастау алатын маңызды памфлеттер мен эфемералар, карталар және 18 және 19 ғасырларда жиналған толық кітапханалар бар. Сондай-ақ, жинаққа «Моби Дик» және «Жапырақтар» кітаптарының тұңғыш басылымдары да кіреді.

18-19 ғасырлар

Кітапхана компаниясы Бенджамин Франклиннің айналасында қалыптасқан, колониялық Филадельфиядағы «Джунто» талқылау тобының бір тармағы болды. 1731 жылдың 1 шілдесінде Франклин және оның бірнеше серіктері кітапхана құру туралы келісімге келді, себебі олардың зияткерлік және саяси тақырыптардағы кең әңгімелері кейде жақсы кітапханада таба алатын фактіге келіп тіреліп қалатын. Ол кезде колониялық Пенсильванияда кітаптар көп емес еді; Лондондық кітап сатушылардан кітаптар алу қымбатқа түсетін және келуіне көп уақыт кететін. Франклин мен оның достарының көпшілігі орташа қалпындағы жағдайда болды, сондықтан ешқайсысы да демалыспен айналысатын мырзаларға тән кітапхананы сатып ала алмады. Кітапхана компаниясының тарихшысы жазғандай, «прагматикалық Франклин стилінде ресурстарды біріктіру арқасында әрбір кірген үлес барлығы үшін кітап капиталын құрды». Жинақтың алғашқы кітаптарының көпшілігі дін мен білімге арналған. Жинақтың алғашқы мәтіндері ағылшын тілінде жазылған, ал сол кезде академиялық және жеке кітапханалардағы кітаптардың көп бөлігі латын тілінде болды. Олар Америкадағы тұңғыш кітапханашы Луис Тимотеді жұмысқа алды. Ол бұл лауазымды қысқа ғана уақытқа ие болды. Оның орнына басқа кітапханашы табылғанға дейін Бенджамин Франклин оның міндеттерін өзі атқарды. Франклиннің кітапханашы ретіндегі қызметі 1734 жылы аяқталды, оның орнына келесі 12 жыл бойы кітапханашы болған Уильям Парсонс келді. Роберт Гринвей төртінші кітапханашы болды, оның қызметі 1763 жылға дейін жалғасты. Джозеф Стреч пен оның бауырлары Бенджамин Франклиннің тағы бір жобасы – Пенсильвания ауруханасын салу үшін бастапқы капиталдың жартысын берді. Уақыт өте келе, елу абонент әрқайсысы 40 шиллингтен салып, кітаптар сатып алу және акционерлік кітапхананы күтіп ұстау үшін жыл сайын он шиллинг төлеуге уәде берді. Осылайша, «барлық американдық абоненттік кітапханалардың анасы» құрылды, ал Джеймс Логан жасаған қажетті кітаптар тізімі, «осы аймақтағы кітаптардың ең жақсы сарапшысы», күзде Лондонға жіберілді. Алдыңғы он үш колониядағы кітапханалар көбінесе мырзаларға, дін қызметкерлеріне және колледждерге тиесілі болды. Кітапхана компаниясының мүшелері көп ұзамай өздерінің кітап баспаларын ашып, сыйлықтар берді: Джон Локктың бірнеше шығармаларының жинағы; Логика: немесе, Порт-Рояльдік Антуан Арнольд пен Пьер Никольдің ойлау өнері, Франклин өзінің автобиографиясында 16 жасында оқығанын айтты; Плутархтың Филемон Холланд аударған «Моралиясы»; Льюис Робертстің «Сауда картасы» және тағы басқалары. Біраз уақыттан кейін Уильям Роул жинаққа Спенсердің шығармаларының жиынтығын қосты, ал Фрэнсис Ричардсон бірнеше том берді, олардың ішінде Фрэнсис Бэконның «Силва Сильварум» кітабы болды, бірақ латын тіліндегі кітаптар азырақ болды. Пенсильванияның иесі Джон Пеннге Пенсберидегі алғашқы сұраныстар тек әдепті жауаптан басқа ештеңе бермеді, бірақ 1738 жылдың жазында Антигуаның шотланд туған дәрігері және плантаторы Уолтер Сидсерфтен 34 фунт стерлингтің сұралмаған сыйы келді. 1741 жылы басылып шыққан ең көне каталог оқырмандардың талғамын көрсетті, себебі мүшелердің талаптары жинақты қалыптастырды. 375 кітаптың үштен бірі тарихи еңбектер, географиялық деректер және саяхаттар туралы мәліметтерден тұрды. Атаулардың бестен бірі әдебиет, көбінесе поэзия мен пьеса түрінде болды, өйткені прозалық роман әлі де даму сатысында еді: 1783 жылы соғыстан кейінгі Лондоннан алғашқы тапсырыстарда директорлар «біз қазіргі қорға жаңа үлгідегі ештеңе қосуды жөн деп санамаймыз» деп ойлады. Атаулардың бестен бірі ғылыми еңбектерге арналды. Алайда теология мен уағыздар атаулардың тек оныншы бөлігін ғана құрады, бұл тегін кітапхананы Гарвард пен Йельдегі колледж кітапханаларынан ерекшелендірді. Тағы бір ондық философиялық еңбектерді құрады, ал қалғаны (жинақтың шамамен 1/15 бөлігі) «экономика және әлеуметтік ғылымдар, өнер, лингвистика және анықталмайтын» салаларды қамтыды. Компанияның Лондондағы өкілі – Питер Коллинсон, Корольдік қоғамның мүшесі, Лондонның квакерлік мерсер табиғаттанушысы, Джон Бартраммен хат алмасып тұрды. Кітапхана компаниясының үлгісі көп ұзамай Атлантика жағалауындағы Салемнен Чарльстонға дейінгі басқа қалаларда да қолданылды. Кітапхана көп ұзамай басқа да қызығушылықтардың қоймасына айналды: көне монеталар, соның ішінде тори парламентінің мүшесінен алынған рим монеталарының сыйы, окаменекілер, табиғи тарих үлгілері, минералдар. Джон Пенн 1739 жылы баяу бастаған кезде, білімді қоғамға ауа сорғысын жібергенде, директорлар оны орналастыру үшін әйнектелген шкаф жасады, бұл американдық палладиандық архитектуралық жиһаздың ең ерте сақталған мысалы болды. Кітапхана мен оның жинақтары Мемлекеттік үйдің (қазіргі Тәуелсіздік залы) жаңадан салынған батыс қанатының екінші қабатында орналасты: осы жерде Франклин мен оның серіктері 1740 жылдары электрмен алғашқы тәжірибелерін жүргізді. Кейінірек Бенджамин Уэст египеттік ханшайымның мумияланған қолын жіберді. Компанияға 1742 жылдың 24 наурызында Пенн иелерінен жарғы берілді, онда жер учаскесі, губернатор Джордж Томас атынан берілген. Коллинсон, компанияның кітаптарға қатысты өтініштерін жылдар бойы адал орындаған, 1755 және 1758 жылдары өзінің 17 ғасырға тән британдық колониялар туралы еңбектерінің қораптарын сыйлық ретінде жіберді, олардың ішінде Страхидің заңдары, Мурттың қарым-қатынасы және Джон Смиттың Вирджиния тарихы сияқты классикалық шығармалар бар еді. Кітапхана компаниясының микроскопы мен телескопы жиі алынып, кейде жөндеуге мұқтаж болды. Сондай-ақ кітапхананың көптеген қызығушылықтарын директорлардың кез келген екеуінің рұқсатымен алуға болатынына дәлелдер бар. 1769 жылы Оуэн Биддл Кейп Хенлопеннен Венераның транзитін байқау үшін телескопты пайдаланды. Осы жылдың 9 мамырында Сара Уистар кітапхана үлесіне дауыс берген тұңғыш әйел болды. Кітапхана кішігірім кітапханаларды сіңіріп алып, бөлмелерінен шығып, 1773 жылы жаңа Эштер компаниясының екінші қабатында кеңірек жайғасты. «Кітаптар (сым торлармен қоршалған) бір үлкен бөлмеде сақталады», - деп хабарлады Франклинге Лондонда, «ал екінші әдемі бөлмеде [ғылыми] аппараттар орналасқан және директорлар жиналады». 1774 жылдың 5 қыркүйегінде Бірінші Континенталдық Конгресс Эштер залының бірінші қабатында өтті, ал Кітапхана компаниясы барлық делегаттарға мүшелік құқығын ұсынды. Осы ұсыныс келесі көктемде өткен Екінші Континенталдық Конгресте де, 1787 жылы Конституциялық конвенцияға қатысушылар жиналғанда да қайталанды. Декларацияға қол қойған тоғыз адам – Бенджамин Франклин, Бенджамин Раш, Фрэнсис Хопкинсон, Роберт Моррис, Джордж Клаймер, Джон Мортон, Джеймс Уилсон, Томас Маккин және Джордж Росс – үлестердің иегерлері болды, олардың кейбіреулері директорлар болып тағайындалды. Кітапхана компаниясы 1800 жылға дейін ұлттық астана құрылғанға дейін Конгресс кітапханасының орнына келді. Саяси теория, тарих, құқық және мемлекеттік басқару (сондай-ақ тағы көптеген салалар) бойынша барлық маңызды еңбектерді Кітапхана компаниясының сөрелерінен табуға болар еді, сонымен қатар американдық және еуропалық авторлардың көптеген трактаттары мен polemik жазбалары да болды. Және ұлтты құрушылардың ойын қалыптастыруға ықпал еткен осы еңбектердің барлығы дерлік бүгін де Кітапхана компаниясының сөрелерінде сақтаулы. 1785 жылы компания Пьер Эжен Дю Симитьер жинаған, басқа даналары сақталмаған революциялық парақтар, памфлеттер және басқа да эфемерлік заттар жинағын сатып алды. Кітапхана компаниясы үшін тұрақты орын 1789 жылы Мемлекеттік үйдің (қазіргі Тәуелсіздік залы) жанындағы Каштан көшесіндегі жер учаскесін сатып алу арқылы белгіленді. Ғимараттың дизайны бойынша конкурсқа сәулет өнеріне әуес доктор Уилли... жеңіп шықты.

20 ғасыр

Кітапхана компаниясы Ұлы депрессия кезінде қаржылық қиындықтарға ұшырады және Locust Street ғимаратын сатуға, ал коллекцияларын South Broad Street-тегі Ridgway кітапханасында біріктіруге мәжбүр болды. Соғыстан кейін жағдайы жақсарғаннан кейін, мекеме ғылыми-зерттеу кітапханасы ретіндегі миссиясына көшті. 20-шы ғасырдың екінші жартысында Эдвин Вольфтың басшылығымен жаңартудың қарқынды бағдарламасы Кітапхана компаниясын қайтадан зерттеу және білім беру саласындағы ұлттық маңызы бар, белсенді және маңызды орталыққа айналдырды. Кітапхана компаниясы 1965 жылы Locust көшесінде жаңа ғимаратты аяқтады, оған да Ridgway кітапханасы деген ат берді және 1966 жылдың сәуірінде көпшілікке ашты.