Кіріспе

Кескіш аралар тұқымы

Қысқыр құйрық немесе ағаш арасы – Siricidae тұқымына жататын, 150-ге жуық әлеуметтік емес гименоптералардың бір түрі, ағаш жейтін кескіш ара. "Қысқыр құйрық" деген жалпы атау ересек араның құрсағының соңында орналасқан қалың, тікен тәрізді құрылымнан шыққан, ол иесінің қабығын тесіп, жұмыртқаларды ағашқа енгізуге мүмкіндік береді (жұмыртқа салу құралы әдетте ұзын болып, артқа қарай созылады, бірақ атаудың көзі одан емес). Әдеттегі ересек қысқыр құйрық қоңыр, көк немесе қара түсті болып, сары немесе қызыл бөліктерімен кездеседі және ұзындығына жете алады. Көгершін қысқыр құйрығы (Tremex columba) ұзындығына дейін өсе алады (жұмыртқа салу құралын есептемегенде), бұл барлық гименоптералардың арасындағы ең ұзындарының бірі. Бұл тұқым бұрын Сирикоидтар суперотбасының жалғыз тірі өкілі деп саналған, бұл топ палеоген және мезозой дәуірлерінде жақсы танымал болған, бірақ Anaxyelidae тұқымы да осы топқа байланысты. Siricidae тұқымында екі кіші тұқымы бар: Siricinae және Tremecinae. Siricinae ине жапырақты ағаштарға зиян келтіреді. Тұқымға он тірі туыс кіреді, ал тағы үш туыс қазбалардан сипатталған. Аналық қысқыр құйрықтар ағаштарға жұмыртқа салады. Личинкалар ағашқа бұрғыланып, ағашта екі жылға дейін, тіпті одан да көп уақыт өмір сүреді. Олар көбінесе қуыршақтану алдында қабықтың астына көшіп келеді.

Сипаттама

Шыршақұйрықтардың үш туысының өкілдері өлген немесе жақында өлтірілген бальзамдық шырша мен қарағайға шабуыл жасайды. Аналық бір логты немесе дені сау емес ағашты таңдап, қабық арқылы тесік бұрғылап, ағашқа жетеді. Бұрғылау құралы қатаң және тік, бірақ буындық байланысы бар, бұл аналыққа өз дене осіне перпендикуляр бұрғылауға мүмкіндік береді. Жәндік бұрғылау құралын ағашқа итермейді, керісінше, екі бөлік төменде сипатталғандай бір-біріне қарсы жұмыс істейді. Аналық өз дернәсіліне қолайлы деп тапқан ағашқа дейін бірнеше тесік қазып алады. Содан кейін ол жұмыртқа салып, сол логтың немесе ағаштың басқа жерлерінде процесті қайталайды. Жұмыртқадан шыққаннан кейін, алты аяқты, ақшыл дернәсіл жақсырақпен ұзын туннель қазып бастайды, онда толық жетілгенге дейін өмір сүреді, сол кезде оның ұзындығы 215 мм-ге жете алады. Осы кезде дернәсіл жібек кокон тоқып, қуыршаққа айналады, бірақ бұған дейін дернәсіл туннельді ішкі қабыққа жақын жылжыту арқылы сақтық шарасын қолданады, сонда жетілген, қанатты жәндік ағаш арқылы алыс сапарға шықпайды және нәзік қанаттарын зақымдау қаупін азайтады, бірақ Sirex жұқтырған ағаштың шатырларға кесілгені туралы жазба бар, олар төбе салуда қолданылған және қалыңдығы сегізінші дюймге дейін жететін қорғасын парақтармен жабылған. Шатырлардың бірінде Сирекс дернәсіл немесе қуыршақ сатысында болған; ал ересек жәндік бостандық іздеген кезде, ол жолды қорғасынмен бітелгенін байқады. Ол тікелей одан өтіп, қорғасынмен күресудің ағаш қабығынан айырмашылығы жоқ екенін көрсетті.

Технологиялық әсер

Аналық ағаш арасы ағаштардың ішіне жұмыртқа салады, және осы әдісі ғалымдарды жаңа және қауіпсіз хирургиялық зондтар жасауға шабыттандырды, олардың тиімділігі жоғары болады деп күтілуде. Ағаш арасының жұмыртқа салатын мүшесінде екі бірімен байланысқан клапан бар. Әр клапан артқа қарай бағытталған тістермен жабылған, бір клапанның тістері кедергі жасау үшін ағашқа ілініп тұрады, ал екінші клапан алға жылжып, сәл қадам басады. Содан кейін екінші клапан ағашқа ілініп, бірінші клапан алға жылжығанда кедергі жасауды жалғастырады. Осылайша, жылдам қозғалыс арқылы клапандар кезекпен кедергі жасап, алға жылжиды, нәтижесінде жұмыртқа салатын мүше минималды күшпен, ағаштың қабығына шамамен бір дюйм тереңдікке бұрғылайды, сонымен бірге бүгілмейді немесе сынбайды. Осы жүйеден шабыт алған зерттеушілер мен ғалымдар осы принцип бойынша жұмыс істейтін нейрохирургиялық зондтың прототипін жасады. Оның инесі кремнийден жасалған, екі қозғалатын клапаны бар, олар микрондық өлшемдегі тістермен жабылған, бұл тістер де артқа қарай бағытталған. Бұл оған миға терең енуге және аз зақым келтіруге мүмкіндік береді. "New Scientist" журналында айтылғандай: "Қазіргі қатаң хирургиялық зондтардан айырмашылығы, бұл құрылғы операция кезінде мидың қауіпті аймақтарын айналып өтіп, ең қауіпсіз жолмен қозғалуға жеткілікті икемді болады". Мұндай зонд қол жеткізу қиын аймақтарға жету үшін қажетті кесіктердің санын едәуір азайтады.