Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нигерияның Аква Ибом штатындағы қала
Town in Akwa Ibom state, Nigeria
Икот Экпене, сондай-ақ Рафия қаласы деп белгілі, Нигерияның Аква Ибом штатының оңтүстігінде орналасқан тарихи қала. Нигериядағы ананг этносының саяси және мәдени астанасы (Наир, 1972). Қала жағалауға параллель жүретін A342 тас жолында, оңтүстік-шығыста Калабар және батыста Аба қалалары арасында орналасқан. Штаттың орталығы – Уйо қаласы осы жолдың бойында, шығысқа қарай жатыр. Солтүстікке қарай ең жақын ірі қала – Умуахиа. 2022 жылы Икот Экпене жергілікті басқару аймағының халқы 180 500 адамды құрады деп есептелді. Белгілі тарихшы Каннан Наир бұл қаланы анангтар мен ибибиолардың мәдени және саяси астанасы деп сипаттады. Ибибиолар қаланың шығысында, ал анангтардың көп бөлігі оңтүстігінде қоныстанған. Жергілікті басқару аймағындағы ауылдар:
Ikot Ekpene, also known as The Raffia City, is a historic town in south southern state of Akwa Ibom, Nigeria. It is the political and cultural capital of the Annang ethnic group in Nigeria (Nair, 1972). The town is located on the A342 highway that parallels the coast, between Calabar to the southeast and Aba to the west, with the state capital, Uyo, on this road just to the east. Umuahia is the next major town to the north. The population of the Ikot Ekpene Local government area was estimated to be 180,500 in 2022. Kannan Nair, the noted historian described the town as a cultural and political capital of the Annangs and the Ibibios. The Ibibios live to the east and most of the Annangs live to the south of the town. Villages in the local government area include:
Икот Экпене – өңірлік сауда орталығы ретінде танымал, маңызды экспорт тауарларына пальма өнімдері (әсіресе пальма майы, ядролар), рафия өнімдері (рафия талшықтары және шарабы), сондай-ақ ямс, кассава, таро және жүгері егіндері жатады. Халықтың көп бөлігін анангтар құрайды, сонымен қатар аз мөлшерде игбо саудагерлері мен хауса суя сатушылары да бар. Маңызды экспортқа себет тоқу, мүсін жасау және, ең бастысы, рафиядан жасалған жиһаз да кіреді (содан қаланың бұл аты шыққан). Икот Экпене «Рафия Сити Хаб» пайда болғаннан бері технологиялық инновацияларымен де белгілі. «Рафия Сити Хаб» – ынтымақтастыққа, ресурстарды бөлісуге, талант іздеуге және кәсіпкерлерді қолдауға бағытталған, барлық мүшелерін қабылдайтын технологиялық қоғамдастық. Икот Экпене жергілікті басқаруының жаңа басшысы (уақытша төрағасы) Джон Клетон Этим «Рафия қаласының кәсіпкерлер схемасы» комитетін ашты. Сонымен қатар, бұл өңірдегі бірнеше белгілі семинариялар мен католик епархиясының бас кеңсесі де орналасқан. Аква Ибом мемлекеттік политехникалық институты (Икот Осуруа) және Ритман университеті осы қалада орналасқан. Қаланың ішінде GRA көшесіндегі шағын стадион, Nteps Super Market, Four Points by Sheraton қонақүйі, сауда орталықтары және т.б. бар.
Ikot Ekpene is known as a regional centre of commerce, with notable exports of palm products, especially palm oil, kernels, raffia products including raffia fibers and its wine, and ground crops of yams, cassava, taro, and corn. The population is made up primarily of the Annang people with a small number of Igbo traders and Hausa Suya vendors. Significant exports also include basket weaving, sculpture, and, most notably, raffia cane furniture (hence the colloquial name of the town). Ikot Ekpene is also known for its technological innovations due to the emergence of Raffia City Hub. Raffia City Hub is an inclusive technological community that supports collaboration, resource sharing, talent hunting, and entrepreneurs. The new Ikot Ekpene Local Government Boss (Caretaker Chairman Ikot Ekpene) Hon. John Cleton Etim inaugurated the Raffia City Entrepreneurs scheme committee. Also the headquarters of some notable seminaries and The Catholic Diocese in the south south region. The Akwaibom state polytechnic ikot Osurua, Ritman University is situated in the city. The city houses the notable mini stadium at GRA road, Nteps Super markerts, Four point by Sheraton hotels, plaza etc.
Тарих
Ауызша тарих бойынша, Анангтар бұл аймаққа алғаш 16 ғасырда қоныстанған.
Oral history indicated The Annangs first settled the area in the 16th century.
Британдық дәуір
Бұл аймақтың көптеген тұрғындары 20 ғасырдың басына дейін еуропалық саудагерлермен, оларды Mbakara деп атағанмен тікелей байланыста болмағанмен, еуропалық сауда тауарлары 17 ғасырдан бастап халыққа жеткен деп саналады. 1903 жылдың қараша айында британдық әскерлер Калабардан келді, ал келесі жылы, 1904 жылдың қаңтарында, онда гарнизон құрды. Икот Экпенеден әскерлер Уйоға, содан кейін Абак пен Опобоға (қазіргі Икот Абаси) бағытталды. 1904-1910 жылдар аралығында Икот Экпене Еньонг ауданының құрамына кірді. 1914 жылы Еньонг ауданы екіге бөлінді: Еньонг және Икот Экпене аудандары. Жаңа Икот Экпене ауданына Уйо мен Абак кірді, ал штаб-пәтері Икот Экпене қаласында орналасты (Акпан, 1967). 1919 жылға қарай қала әкімшілік орталыққа айналғандықтан еуропалықтармен сауда жасауға мүмкіндік ашылды. Қаланың ішінде келесі компаниялардың өкілдіктері мен дүкендері болды: John Holt's, Cooperative Wholesale Society, Paterson Zochonis (PZ), G. B. Ollivant және Compagnie Francaise de L'Afrique Occidentale. Бұл компаниялардың құрылуы айналасындағы аймақтардан адамдардың қоныс аударуына және Икот Экпенені дамыған қалаға айналдыруға ықпал етті. 1937 жылы отарлық әкімдік басты нарықты салып, импортталған еуропалық тауарларды сатушыларды жергілікті өнімдерді сатушылардан бөліп тастады. Етті тексеру үшін қасапхана салынды (Ette, 2020). 1903 жылы британдықтар әскер жіберіп, қаланың басты кіреберісінде, Бақылау бекеті деп аталатын жерде гарнизон орналастырды. Қала британдықтар үшін соншалықты маңызды болғандықтан, 1920 жылдардың соңында Оверри мен Калабарды байланыстыратын жол қаланы айналып өтуі тиіс болғанда, британдық әкімшілер бұл идеядан бас тартып, қаланы жолға қосу үшін Экет пен Оверриді байланыстыратын балама жолды құруды жөн көрді (Nair, 1972). 1951 жылы қала британдықтардың жергілікті басқарудағы тәжірибесінің орталығы болды. Сондай-ақ, бұл қала әйгілі Ibibio Welfare Union ұйымының туған жері болды, онда Джеймс Удо Эка Икот-Обонг-Эдонгтегі методистік мектепте Удосен Оботпен бірікті. Британдық билік кезінде қала (Ананг) бөлімінің және (Икот Экпене) округтік кеңесінің орталығы болды. Бүгінде ол Аква Ибом штатының муниципалдық орталығы болып табылады.
Though most inhabitants of the area did not have direct contact with European traders who they called Mbakara until early in the twentieth century, it is believed that European articles of trade reached the people beginning in the 17th century. In November 1903, British troops arrived in the area from Calabar and the following year established a garrison there in January 1904, putting Umoren Eyenobong (known as swordwearer by the Europeans) from Ukana in charge of the immediate Annang people. From Ikot Ekpene the troops marched to Uyo and from there to Abak and Opobo (now Ikot Abasi). Between 1904 and 1910, Ikot Ekpene became part of the Enyong District. In 1914 Enyong District was broken up into two: Enyong and Ikot Ekpene Districts. The new Ikot Ekpene District included Uyo and Abak with the headquarters in Ikot Ekpene town (Akpan, 1967). By 1919, trade with Europeans opened up as the town became an administrative center. The following companies had posts and stores in the town: John Holt's, Cooperative Wholesale Society, Paterson Zochonis (PZ), G. B. Ollivant and the Compagnie Francaise de L'Afrique Occidentale. The establishment of these companies resulted in an exodus from the surrounding areas and made Ikot Ekpene a vibrant metropolis. In 1937, the colonial administration built the main market and separated those who sold imported European goods from indigenous articles. A slaughterhouse was added to allow for the inspection of meat (Ette, 2020). In 1903, the British sent in troops and a garrison was stationed there at the main entrance to the town known as Control Post. The town was so important to the British that when a proposed road linking Owerri and Calabar in the late 1920s was to bypass the town, the British administrators abandoned the idea in favor of one linking Eket and Owerri in order to bring the town into the loop (Nair, 1972). It became the site of the experiment in local self governance by the British in 1951. It was also the birthplace of the famous Ibibio Welfare Union when James Udo Eka teamed up with Udosen Obot at Methodist school in Ikot Obong Edong (Noah, 1988). Under the British the town became the seat of both the (Annang) Division and (Ikot Ekpene) County Council. Today it is a municipal center in the state of Akwa Ibom.
Тәуелсіздік дәуірі
Икот Экпень, басқа кез келген қаладан гөрі, Биафра азамат соғысының салдарынан ауыр түрде зардап шекті. Бұл қала биафралықтар мен нигериялықтар үшін стратегиялық маңызы бар әскери және саяси орталық болды. Аталмыш қала мен аймақ осы қанды қақтығыс барысында кем дегенде үш рет қолдан-қолға өтті. Соғыстан кейін жаңа ұйымдастыру және мемлекеттік құрылым қаланың тарихи маңыздылығын мойындамайтын саясатқа алып келді, себебі соғыс кезінде көптеген Аннанг көшбасшылары қаза тапты. Басқа көптеген Аннанг қауымдастықтары сияқты, Икот Экпененің де ұлдары мен қыздары, жақын және алыс елдерде тұрса да, өзін-өзі жетілдіру дәстүрін сақтайды. Бірнеше топ "Рафия қаласы" деп лақап атқан осы жерді қайта жаңғырту және қайта құру үшін бірігіп жұмыс істеп жатыр. Икот Экпененің рафия талшығынан аяқ киім, бас киім, сөмкелер, кілемдер жасап, сондай-ақ ағаштан ерекше мәдени өрнектер ойып жасаудың ұзақ тарихы бар. Бұл бірегей өнер мен қолөнер дәстүрлі егіншілікпен қатар дамып келеді. Аймақта көптеген шетелдік ұйымдар мен шіркеулер жұмыс істейді. Қаланың мәдени байлығын арттырған төрт жоғары оқу орны бар: Аква Ибом мемлекеттік политехникалық институты (Икот Осуруа), Медбикелік колледж, Сент-Джозеф атындағы теологиялық семинария және Ритман университеті.
Ikot Ekpene, probably more than any other town, was seriously impacted in the Biafrian civil war. It had strategic military and political importance to both the Biafrians and Nigerians. The town and the area changed hands at least 3 times in this bitter conflict. Following the war, the new reorganization and state structure led to policies that did not recognize the historic importance of the town as most of the Annang leaders were massacred during the war. Like most Annang communities, Ikot Ekpene has a tradition of self improvement from its sons and daughters, both near and far. Several groups are working together to recapture and rebuild what they fondly call "The Raffia City". Ikot Ekpene has a long history of transforming the raffia fibre into cloth used in shoes, hats, handbags, mats and with distinctive cultural carvings made out of wood. These unique arts and crafts trades have continued alongside traditional agriculture. Many foreign organizations and churches are present in the area. Four institutions of higher learning have added a richness to the town: the Akwa Ibom state polytechnic, Ikot Osurua, the School of Nursing, the St. Joseph Major Theological Seminary and Ritman University.
Спорт
Икот Экпень қалашығының стадионы Икот Экпеньде орналасқан. Бұл футбол клубы Vandrezzer FC-нің үй стадионы, ол 2020 жылы әлеуметтік желілерде Африкадағы ең танымал 37-ші футбол клубы атанды. Икот Экпень стадионы қазір Нигерия Ұлттық лигасының командасы Ibom Youth FC-ге бейімделген. Бұрын бұл стадионда Akwa Starlet, қазір Dakkadda FC командасы ойнаған. Mashal Rock FC, Raffia City FC, Ituen FC, Полиция академиясы, Ibom Stars сияқты бірнеше футбол командалары да осы стадионды пайдаланады. Бұл қаладан Etok Aniekan (Тунис "Esperance" клубы), Isaac George ("Akwa United"), Imoh Obot ("Nassarawa United") және Vincent Eyeama ("Marshall Rock" клубынан Францияның "Lille" клубына, сондай-ақ Нигерияның Ұлттық құрамасына) сияқты танымал футболшылар шыққан.
The Ikot Ekpene Township Stadium is located in Ikot Ekpene. It is the home of football club Vandrezzer FC, the 37th most popular African football club on social media in 2020. The Ikot Ekpene stadium is now the host to The Nigerian National League team Ibom Youth FC. It was also a former ground for Akwa Starlet, now Dakkadda FC. It has several football teams such as Mashal Rock FC, Raffia City FC, Ituen FC, Police Academy, Ibom Stars etc. Great players have come from this city, such as Etok Aniekan (Esperanza of Tunisia), Isaac George (Akwa United), Imoh Obot (Nassarawa United), and Vincent Eyeama (Marshall rock to Lille of France, Super Eagles of Nigeria).