Көне Грецияның музыкалық шығармалары: Дельфилік ғибадаттар
Delphic Hymns
Ежелгі Грек музыкасы: Дельфийлік әндері (128 ж.б.с.) Афиналық Пифиадаларға арналған, сақталып қалған ең көне ноталанған музыка үлгісі. Аполлонға арналған гимндер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі Грекияның музыкалық композициялары
Musical compositions from Ancient Greece
Дельфий гимндері – Ежелгі Грекияның екі музыкалық шығармасы, олар маңызды бөліктері сақталған күйде жетіп келді. Бұрын олар шамамен б.з.д. 138 және 128 жылдарға жатқызылған, бірақ соңғы зерттеулер олардың екеуі де б.з.д. 128 жылы Афинада өткен Пифиадаларда орындау үшін жазылғанын көрсетті. Егер олардың біріншісі екіншісінен он жыл бұрын жазылған болса, онда Бірінші Дельфи гимні – батыс әлемінің кез келген жеріндегі белгілі композиторы бар ең ерте, нақты сақталған музыка үлгісі болып табылады. Жазуларда Бірінші Дельфи гимнін Афинейдің ұлы Афиней жазғаны, ал Екінші Дельфи гимнінің авторы Лимен екені көрсетілген.
The Delphic Hymns are two musical compositions from Ancient Greece, which survive in substantial fragments. They were long regarded as being dated c. 138 BC and 128 BC, respectively, but recent scholarship has shown it likely they were both written for performance at the Athenian Pythaids in 128 BC. If indeed it dates from ten years before the second, the First Delphic Hymn is the earliest unambiguous surviving example of notated music from anywhere in the western world whose composer is known by name. Inscriptions indicate that the First Delphic Hymn was written by Athenaeus, son of Athenaeus, while Limenius is credited the Second Delphic Hymn's composer.
Тарих
Екі Дельфий әнұраны да Аполлонға арналған, олар 1893 жылы француз археологы Теофил Хомоль Дельфидегі Афина қазынасының оңтүстік сыртқы қабырғасындағы тас сынықтарында жазылған деп табылды, ал Генри Вейл грек мәтінін қалпына келтірді және Теодор Рейнах музыканы қазіргі заманғы нотацияға көшірді. Фрагменттерді қайта құруға бірінші әнұранның вокалды нотацияны, ал екіншісінің аспаптық нотацияны пайдалануы көмектесті. Ұзақ уақыт бойы Бірінші әнұранның авторы туралы тек б.з.д. 138 жылы афиналық адам жазған деген болжам болды, өйткені композитордың атын көрсететін жазудың басы бүлінген және оқу қиын. Алайда, осы жазуды мұқият оқығанда, бұл этникалық "Афиналық" (Афинадан) емес, керісінше "Афинайос Афинайостың ұлы" (Афинайос Афинайостың ұлы) деп аталатынын көруге болады. Екінші Дельфий әнұраны дәл б.з.д. 128 жылы жазылған; ол сол жылы алғаш рет орындалған болуы мүмкін. Композитордың аты әнұранның басында және жеке жазуда сақталған: Лимен, Тоиностың ұлы, афиналық. Екі әнұранның орындалуына себеп – пифаид, афиналықтардың Дельфиге белгілі бір жағдайларда, әдетте белгілі бір белгілерден кейін жасаған арнайы діни процессиясы.
Both Delphic Hymns were addressed to Apollo, and were found inscribed on stone fragments from the south outer wall of the Athenian Treasury at Delphi in 1893 by French archaeologist Théophile Homolle, while Henri Weil restored the Greek text and Théodore Reinach transcribed the music to modern notation.) Reconstruction of the fragments was facilitated by the fact that the First Hymn uses vocal notation, and the second one employs instrumental notation. It was long believed that all that could be told of the composer of the First Hymn is that it was written by an Athenian, around 138 BC, since the heading of the inscription giving the name of the composer is damaged and difficult to read. However, careful reading of this inscription shows that it cannot be the ethnic "Athenaîos" (from Athens), but rather names "Athēnaios Athēnaiou" (Athénaios son of Athénaios) as the composer. The Second Delphic hymn has been dated to precisely 128 BC; evidently it was first performed in the same year. The name of the composer has also survived, both in the heading of the hymn and in a separate inscription: Limēnios, son of Thoinos, an Athenian. The occasion of the performance of both hymns was a Pythaid, a special religious procession of the Athenians towards Delphi held on specific occasions, usually after certain omens.
Бірінші дельфий гимні
Екі әнұран да монофоникалық (бір мелодиялық желіден тұрады), бірақ олар нотациясы бойынша ерекшеленеді. Бірінші әнұран деп аталатын дауыстық нотацияда жазылған және тұтас критик (бес буынды) өлшемімен келеді. Бірінші Дельфий әнұраны үш шумақты паеаннан (1–27 жолдар) және гипорхема немесе би (27–34 жолдар) деп аталуы мүмкін екі үлкен бөлікке бөлінеді. Дегенмен, соңғы бөлігінің көбі жоғалып кеткен.
Both hymns are monophonic (consisting of a single melodic line), but are differentiated by their notation. The First Hymn is in so called vocal notation and it is in the cretic (quintuple) meter throughout. The First Delphic Hymn falls into two large parts, a Paean (lines 1–27), in three verses, and what might have been called a Hyporchema or dance (lines 27–34). However, almost all of the last part is lost.
Бірінші тармақ
Төмендегі суретте әннің алғашқы аяты дәстүрлі транскрипцияда көрсетілген. Сөздердің үстіндегі әріптер музыка ноталарын көрсетеді. Музыканың түрлі заманауи жазбаларын сыртқы сілтемелерде табуға болады (төменде қараңыз). Бұл аятында әншілер Музаларды (музыка және бидің қасиетті қыздарын) Хеликон тауындағы үйлерін тастап, Аполлонның құрметіне арналған әнге қосылуға шақырады. Бұл бөлімді Арман д'Ангур былай аударған:
The image below shows the first verse of the hymn in conventional transcription. The letters above the words represent the notes of music. Various modern recordings of the music can be found in External links (see below). In this verse the singers call on the Muses (goddesses of music and dance) to leave their home on Mount Helicon and to join in the song in honour of Apollo. This part has been translated by Armand d'Angour as follows:
Бұл бірінші аятында барлығы он түрлі нота қолданылады. Төменнен төртінші нота (грек алфавиті бойынша Мю, немесе дәстүрлі заманауи транскрипцияда До нотасы) мезе деп аталатын, яғни орталық нота, және музыка көбінесе оған қайта оралады. Бұл мезеге негізделген музыка (грек) фригийлік ладында (қазіргі Дориандық ладында) екені айтылады. Мезеден жоғарыда төменгіге қарағанда көбірек ноталар бар. F және B ноталары мезеден төмен қолданылмайды, ал ең төменгі нота, мұнда Ми, тек әнның бірінші бөлімінде қолданылады. Мезеден жоғары орналасқан Ре нотасы (грек тілінде Ламбда деп жазылады) бірінші бөлімде бір ғана жерде, 24-ші тактта кездеседі, бірақ 2-ші аятында одан да кеңінен қолданылады. Пёльманн мен Уэсттің сөзіне сәйкес, төменгі тетрахордтарда лиханостан аулақ болғандықтан архаикалық пентатоникалық эффект пайда болады, ал мезеден жоғары конъюнктивті хроматикалық тетрахорд (До, Ре, Ре, Фа) мен дизъюнктивті диатоникалық (Ре, Ми, Фа, Соль) арасында модуляция жүзеге асырылады, бұл тағы екі хроматикалық нотамен, Ля және Ля ноталарымен ұзартылады. (Тетрахорд – төртінші аралықты қамтитын төрт нотадан тұратын тізбек, мысалы, До, Си, Ля, Соль; лиханос ("бас бармақ жіп") – тетрахордтың төмен қарай екінші нотасы; "конъюнктивті тетрахорд" – ең төменгі нотасы мезе болып табылатын тетрахорд; ал "дизъюнктивті тетрахорд" – ең төменгі нотасы мезеден жоғары жіп болып табылатын тетрахорд).
Ten different notes in all are used in this first verse. The fourth note from the bottom, written (Mu in the Greek alphabet, or the note C in the conventional modern transcription) is the so called mesē, or central note, to which the music most often returns. Music with this mese was said to be in the (Greek) Phrygian mode (modern Dorian mode). There are more notes above the mese than below it. F and B below the mese are not used, and the lowest note, here E, is used only in the first section of the hymn. The note immediately above the mese D (written Lambda in Greek) occurs only in one place in section one, in bar 24, but is much more extensively used in verse 2. According to Pöhlmann and West, an archaic pentatonic effect is produced in the lowest tetrachords by avoiding the lichanos, while above the mese there is modulation between a conjunct chromatic tetrachord (C D D F) and a disjunct diatonic one (D E F G), extended by two more chromatic notes, A and A. (A tetrachord is a series of four consecutive notes covering the interval of a fourth, e. g. C, B, A, G; the lichanos ("forefinger string") was the second note of a tetrachord going down; the "conjunct tetrachord" is the tetrachord whose lowest note is the mese; and the "disjunct tetrachord" is the one whose lowest note is the string above the mese).
Үшінші тармақ
Үшінші тармақ өте шашыраңқы, сөздері мен музыкасында бірнеше үзілістер бар, бірақ оның мәнін түсіну үшін жеткілікті бөлік сақталған. Осы тармақта әншілер Аполлонға тікелей жүгініп, ол Дельфидегі пайғамбарлық үш аяқтыны күзеткен жыланды өлтіргеннен кейін қалай иеленгенін, сондай-ақ бір кезде шапшын галл әскерін қалай жеңгенін айтады (қараңыз: Бренн, б.з.д. III ғасыр). Бұл тармақ бірінші тармаққа оралғандай келеді. Бірінші тармақтағыдай, mese-дің үстіндегі және астындағы шағын интервалдар қайта қолданылмайды. Октавалық секірістер бар, ал дыбыс "жарық және айқын".
The third verse is rather fragmentary, with several gaps in the words and music, but enough survives to make sense of it. In this verse the singers address Apollo directly, and describe how he took over the prophetic tripod at Delphi after killing the snake that guarded it, and how once he thwarted an army of invading Gauls (see: Brennus (3rd century BC)). This verse returns to the same key as the first. As in the first verse, the small intervals above and below the mese are once again not used. There are some octave leaps, and "the tone is bright and clear".
Музыкалық нота
Әндердегі музыкалық символдарды түсіндіруге 3-шы ғасырдағы (б.з.) ежелгі дәуірдің музыка жазушысы Алипийдің еңбегі көмектеседі. Музыканы жазу үшін екі түрлі белгілеу жүйесі қолданылды: бірі – әрбір дыбысқа (оның ішінде діріл және жарты діріл) сәйкес келетін иония алфавитінің 24 әрпі ғана. Екінші жүйе – қарапайым әріптер, кері немесе төңкерілген әріптер, көне алфавиттерден алынған әріптер, сынған немесе жартылай әріптер сияқты арнайы символдардың күрделі жиынтығынан тұрды; оның ноталар саны артық болғандықтан, дыбық диапазоны да кеңейді. Бірінші әнұран қарапайым әріптер жүйесін пайдаланады, ал екінші әнұран күрделі арнайы символдарды қолданады. Музыкалық шығармада екі жүйені бірдей қолдану қалыпты жағдай еді, олар ән мәтінінің үстінде бөлек жолдармен жазылған. Егер екі жүйе де қолданылса, арнайы символдар аспаптық сүйемелдеуге, ал қарапайым иония алфавиті әншілік бөлімге арналған. Екі әнұранның жазуының әртүрлі болуына себеп – бірінші әнұранның авторы Афинай әнші болса, екінші әнұранның авторы Лимен китарашы болған. Екі белгілеу жүйесінің арасындағы айырмашылық – бірінші әнұрандағы символдар дауысты әріптердің үстіне, ал екінші әнұрандағылар көбінесе буынды бастайтын дауыссыз әріптердің үстіне орналастырылған.
The musical symbols used for the hymns can be interpreted thanks to a treatise by Alypius, a musicographer of late antiquity (3rd century AD). Two different notations of music were used: One notation was simply the 24 letters of the Ionian alphabet, one for each tone (including sharps and half sharps). The other system was a complicated mix of special symbols, including ordinary letters, upside down or backwards letters, letters from archaic alphabets, and broken, half letters; with symbols for more notes it had a much wider tonal range. The first hymn uses the simple letter system; the Second Hymn uses the complicated special symbols. It was normal to use both systems in the same piece of music, both written in separate lines above the lyrics; when both were used, the special symbols were for the instrumental accompaniment, and the plain Ionic alphabet for the vocal part. A suggested reason for the difference in notation in the two hymns is that the author of the first, Athenaios, is listed as a singer, while the author of the second, Limenios, was a kithara player. One difference between the two notations is that the symbols in the first hymn are placed above the vowels, while those in the Second Hymn are mostly placed above the consonants which begin the syllables.
Салдары
Музыка ғалымдары бұл әндерді жан-жақты зерттеді және оларды ежелгі музыкалық аспаптардың көшірмелерімен орындау үшін көптеген әрекеттер жасалды. Бірінші гимннің заманауи қоғамдық тұңғыш орындалуы 1894 жылғы маусымда, оның табылуына бір жыл өткен соң, Париждегі Сорбонна университетінде өткен, қазіргі Олимпиада ойындарын құру мақсатындағы халықаралық спорттық конвенцияда болды.
These hymns were thoroughly examined by musicologists and there have been many efforts to perform them with replicas of ancient musical instruments. The first modern public performance of the First Hymn was in June 1894, only one year after its discovery, during the international athletic convention in the Sorbonne University in Paris for the establishment of the modern Olympic Games.