Кіріспе

Мәсіх туралы христиандық ілім

Иса Мәсіхтің үш қызметі (munus triplex) – христиандық ілім, ол Ескі Ұстанымның үйретілімдеріне негізделген, және христиандардың әртүрлі пікірлері бар. Оны Евсевий сипаттаған, ал Джон Кальвин оны толық дамытқан. Бұл ілімде Иса Мәсіх жердегі қызметі барысында үш функцияны (немесе "қызметті") атқарды – пайғамбар, дін қызметшісі және патша. Ескі Ұстанымда осы үш лауазымның кез келгеніне тағайындалған адамды басына май құйып, киелі маймен майлау арқылы бекітілген. Сондықтан "жағылған" деген мағынаны білдіретін "мессия" термині үш қызметтің түсінігімен байланысты. Патшалық қызметі Мәсіхпен ең тығыз байланысты болғанымен, Исаның дін қызметшісі ретіндегі рөлі, яғни Құдай алдында шаفاعат етуі, Жаңа Ұстанымда да маңызды орын алады, бұл Жаңа Ұстанымның Ебрелер кітабының 7-10 тараларында толыққанды түсіндіріледі.

Үш кеңсе

Евсевий бұл үш түрлі жіктемені жасап, былай деп жазды: "Сонымен қатар, пайғамбарлардың кейбіреулері майлау арқылы Мәсіхтің бейнесіне айналғаны туралы да бізге хабар берілді, осылайша олардың барлығы нағыз Мәсіхке, Құдайдан шабыттанған көктегі Сөзге, барлық дін қызметшісінің жалғыз басшысына, барлық жаратылыстың жалғыз Патшасына және Әкенің пайғамбарлардың ең жоғары, жалғыз пайғамбарына сілтеме жасайды." Реформация кезінде бұл ұғым схоластикалық лютерандық Христеологияда және Джон Кальвин мен Джон Уэсли сияқты реформат теологтарының Христеологиясында маңызды рөл атқарды. Евангелиелік теология сөздігінде христиан теологтары Мәсіхтің басқа барлық қызметтерін осы үш ерекшелікке жатқызады делінген.

Діни қызметкер

Мәсіхке сенушілер сеніммен Оған жақындап, Бас діни қызметкер ретінде адамзат үшін құрбандыққа шалынды. Ежелгі Келісімдегі діни қызметкерлер Құдайдың еркін жариялап, бата туралы келісім беріп, құрбандықтарды дайындауды басқарды. Діни қызметкер Құдай алдында адамзаттың өкілі болды. Адамзат діни қызметкерлік міндетін әлсіздігімен атқарса, Иса, Еврейлер кітабында сипатталғандай, адамзаттың әлсіздігін жеңетін өлшеусіз күшпен билік етеді. Мәсіхтің күнәні кешіруші өлімі – Оның Бас діни қызметкер ретіндегі қызметінің мәнін құрайды. Оның айқышқа шегеленген өлімін бейнелеу үшін метафоралар қолданылады, мысалы, “Құдайдың қошысы Мәсіх адамзаттың күнәсі үшін айқышқа шегеленгенде қанын төкті”. Мәсіх Бас діни қызметкер ретінде бір рет күнәні кешіруші құрбандық берді, ал Ежелгі Келісімдегі діни қызметкерлер адамзат үшін үнемі құрбандық шалған. Мәсіх айқышта құрбандық болғандықтан, адамзат Құдаймен тікелей қарым-қатынасқа ие болу мүмкіндігіне қол жеткізеді. Керісінше, Құдайдың ісін мойындамайтындар күнәде өлген, Құдайсыз және үмітсіз жағдайда болады. Дәстүрлі христиандық (Рим-католик, Шығыс православие, Англикан шіркеуі, Шығыс православие және Ассирия шіркеулері) бойынша, діни қызметкер, қол қою арқылы қасиетті міндеттерді алғаннан кейін, Мәсіхтің жалғыз діни қызметкерлігіне ие болады деп есептеледі, сондықтан тек діни қызметкерлер (және олардың қасиетті міндеттердегі жоғары тұрғандары, епископтар) ғана Евхаристия құрбандығын ұсына алады.

Патша

Мәсіх – жоғары дәрежелі Бас діни қызметкер, ол адамзатты Құдаймен арадағы қарым-қатынастан бөліп тұратын күнәні жоюға делдалдық етеді. Оның шіркеу мен әлемге патша ретінде толық билік жүргізуге құқығы бар. Мәсіх Құдайдың оң жағында отыр, даналық пен мәртебемен "патшалардың Патшасы және иелердің Иесі" атанды. "Құдай Оны өлімнен қайта тірілтіп, көктегі оң жағына отырғызғанда, барлық билік, құдірет, күш-қуат және әрбір атаудан жоғарылатты, бұл ғасырда да, болашақ ғасырда да. Барлығын Оның бағынышқа алды және шіркеу үшін барлық нәрсенің Басшысы етіп тағайындады." Осылайша, діни қызметкер, пайғамбар және патша – үштік құрайды.

Лютерандық

а) Пайғамбарлық қызмет (munus немесе officium propheticum) – Мәсіхтің үйретуі мен Ғажайыптарын қамтиды. (b) Діни қызмет (munus sacerdotale) – айқышқа ілініп өлгені арқылы әлемнің күнәсі үшін толық құн төлеу және Көкке көтерілген Құтқарушының халқы үшін үздіксіз шаفاعат етуі (redemptio et intercessio sacerdotalis). (c) Мәсіхтің Патшалық қызметі (munus regium), Оның арқылы Ол Өзінің Патшалығын құрды, шіркеуін барлық жаулардан қорғайды және көкте де, жерде де барлық нәрсеге билік етеді. Ескі теологтар табиғат билігін (regnum naturae sive potentiae) – барлық нәрсені қамтиды; рақым билігін (regnum gratiae) – жер бетіндегі күресіп жатқан шіркеуге қатысты; және даңқ билігін (regnum gloriae) – көктегі жеңіске жеткен шіркеуге жатады деп ажыратады. Лүтер мен Меланхтоннан кейінгі теологтар XVII ғасырдың ортасына дейін Мәсіхтің құтқару жұмысын Патша және Діни қызметкер екі қырынан қарастырды. Кальвиннің «Христиан дінінің негіздері» (1536) атты еңбегінің бірінші басылымында да осылай болды, бірақ үшінші басылымында (1559) және Женева катехизисінде ғана ол үш қызметті толыққанды түрде ұсынды. Осы ыңғайлы үш бөлімді Христің қызметі ретінде XVII ғасырда екі конфессияның теологтары қолданды. Эрнести оған қарсы болды, бірақ Шлейермахер оны қайта жаңғыртты.

Рим католиктік діні

Католик шіркеуінің катехизисі былай дейді: "Иса Исраилдің мессиалық үмітін діни қызметкер, пайғамбар және патша міндеттерінде толыққанды орындады". 5-ші ғасырдағы Августинның "Евангелиелер үйлесімділігі" атты кітабында, Ізгі хабарлардағы айырмашылықтарды авторлардың Исаға назар аударған бағыттарының әртүрлілігімен түсіндірді: Матай патшалыққа, Марк адамгершілікке, Лұқа діни қызметке, ал Жақия – құдайлығына.