Кіріспе
Ларунг Гар (Ларунг Гар, ལྷ་རུང་དགར་) – Қытайдың Сычуань провинциясы, Гарзэ Тибет Автономдық Префектурасы, Сэртар уезінде орналасқан ауыл, оны Кхам деп те атайды. Ларунг Гар – 1980 жылы Кябже Кхенчен Джигме Пунтсок құрған Серта Ларунг Бес Ғылым Буддистік Академиясының айналасында өскен, негізінен тибет және ханьқытай студенттерінен құралған қауымдастықтың жергілікті атауы. Тұрғындары – монахтар, монахтар, уәде бергендер және қара халық. Ларунг Гар 2016 жылдың шілдесінде Қытай үкіметінің бұзуды қайта бастағанға дейін ең ірі буддалық монастырлық орталық болып саналды. Ларунг Гар оннан аз студентпен Кенчен Джигме Пунтсоқтың уединение орнына жақын жерде өздерінің үйлерін салудан бастады, содан кейін Тибет таулы аймағынан келген тибет буддасының монахтары мен студенттерінің саны арта келе кеңейді. Серта Ларунг Бес Ғылым Буддистік Академиясының беделі мен көлемі артқан сайын, қытай және халықаралық студенттер көбейіп, Ньингма Тертон Кхенчен Джигме Пунтсоктан дәріс алу үшін тұрғын үйлер салды. Бұл орын қасиетті саналады және Академия алғашқы Додрупчен Ринпоче айтқан ежелгі болжамды орындады. Бірнеше дереккөздерге сәйкес, Кенчен Джигме Пунтсок студенттер санын азайту туралы бұйрықты орындамағандықтан бір жылға жуық уақыт бойы байланыссыз қамауда ұсталды, бұл туралы 2017 жылғы Tibet Watch және Free Tibet ұйымдарының бірлескен баяндамасында да айтылған. Монахтар мен монахтар Ларунг Гарға оқу үшін келуін жалғастырды, ал Тибет, Қытай, Моңғолия және Азияның басқа елдерінен келген халықаралық тұрғындардың саны ресми түрде 10 000 адамды құрады. 2016 жылдың маусым айына қарай Қытай билігі тұрғындар санын жартысына дейін қысқартып, 5000-ға дейін азайтуды бұйырды, оның ішінде 3500-ге жуық монах және 1500 монахтан аспауы керек еді, себебі өздігінен салынған тұрғын үйлерде тұратын адамдардың көптігі қауіпсіздік және өрт қаупін тудырып отырды. "Тибетті азат ету" ұйымының директоры: "Ларунг Гардағы бұзушылықтардың көпшілікке толы болуымен ешқандай қатысы жоқ, бұл Қытайдың Тибеттегі буддизмнің ықпалын жоюға бағытталған тағы бір тактикасы" деді. Қытайдың Ларунг Гардағы бұзушылықтарын 2016 жылы Еуропалық Парламент, ал 2017 жылы БҰҰ адам құқықтары жөніндегі сарапшылары айыптады. 2018 жылы АҚШ Мемлекеттік департаменті Ларунг Гар және Ярчен Гардың жойылуына қатысты алаңдаушылық білдірді. 2020 жылдың қазан айында Біріккен Ұлттар Ұйымының адам құқықтары жөніндегі Бас ассамблеясында 39 елдің бірлескен мәлімдемесі оқылды, онда Тибеттегі адам құқықтарының бұзылуы Синьцзяндағылармен салыстырылды.
Larung Gar (, , luoruoxiang) in the Larung Valley is a community in Sêrtar County of Garzê Tibetan Autonomous Prefecture, in Sichuan, China, known as Kham. Larung Gar is the local name for the community of mostly Tibetan and Han Chinese students which grew around the Serta Larung Five Science Buddhist Academy, founded in 1980 by Kyabje Khenchen Jigme Phuntsok. The residents are monks, nuns, vow holders and lay people. Larung Gar was considered the largest Buddhist monastic center until demolitions by the Chinese government recommenced in July 2016. Larung Gar began with less than a dozen students building their residences near Khenchen Jigme Phuntsok's retreat residence, then grew as more Tibetan Buddhist monastic and lay students from the Tibetan plateau arrived. As the Serta Larung Five Science Buddhist Academy grew in reputation and size, more Chinese and international students arrived and built residences to receive teachings from Nyingma Terton Khenchen Jigme Phuntsok. The site is considered sacred and the Academy fulfilled an ancient prophecy by the first Dodrupchen Rinpoche. after Khenchen Jigme Phuntsok refused orders to reduce the number of students, a decision for which he was detained incommunicado for a year according to several sources and to the 2017 joint report by Tibet Watch and Free Tibet. Monks and nuns continued to move to Larung Gar to study, and the international population from Tibet, China, Mongolia, and from other Asian countries was said to officially be 10,000 people. By June 2016, Chinese authorities ordered a cut in the number residents by half to 5000, with no more than 3,500 nuns and 1,500 monks, as the huge influx of people living in DIY housing was becoming a safety and fire hazard. The director of Free Tibet stated, "The demolition at Larung Gar is clearly nothing to do with overcrowding – it is just another tactic in China's attempt to subvert the influence of Buddhism in Tibet." Condemnation of China's demolitions at Larung Gar has been made by the European Parliament in 2016, and by United Nations human rights experts in 2017. By 2018, concern with the ongoing destruction of Larung Gar and Yarchen Gar was expressed by the United States Department of State. In October 2020, a joint statement by 39 countries was read at the United Nations general assembly on human rights, which compares human rights abuses in Tibet to those in Xinjiang.
Саяси қайта тәрбиелеу
Қытайдың "патриоттық қайта тәрбиелеу" бағдарламасы 2001 жылдың сәуір айында Ларунг Гардағы монахтар мен монахтар үшін басталды. Тағы 500 монах әйел аймақтан алып, патриоттық тәрбиелеу лагеріне жіберілді, онда монах әйелдерді коммунизмге адалдық серттерін айтуға мәжбүрлеген кезде бейнежазба түсірілді. 2016 жылдың қарашасында Human Rights Watch (HRW) ұйымының осыған байланысты баяндамасында билік өкілдері Ларунг Гардан немесе жақын маңдағы Ярчен Гардағы діни қауымнан келген монахтар мен монахтар тобының кем дегенде біреуін Нингчиде саяси қайта тәрбиелеуге және "көзге түсетін қоғамдық қорлауға" мәжбүр еткені хабарланды. Баяндама сондай-ақ, діни киім киген 12 тибет монахының би сахнасында, көрінетін шенеуніктер алдында билеп жүрген бейнежазбасына сілтеме жасайды. HRW видеоның уақыты мен жағдайы әйелдердің 2016 жылы Ларунг Гар немесе Ярчен Гардан қуылған тибет монахтары екенін көрсетеді. Бейнежазбаны жариялаған Free Tibet ұйымы, тибет буддизм нанымдарына сәйкес, монахтар мен монахтарға киімдерінде ойын-сауық үшін билеуге немесе ән айтуға рұқсат етілмейтінін ескере отырып, олардың өнерге қатысуға мәжбүр болғандай көрінетінін мәлімдеді. Желтоқсанның басында Карзе префектурасының Сертар қаласындағы жақын орналасқан қайта тәрбиелеу лагерінің 800-ден астам монах әйелді қабылдауға дайын екені хабарланды. Бұл баяндаманы Колорадо штатының Боулдер қаласында орналасқан Apollo Mapping компаниясы ұсынған спутниктік суреттер де растайды. Сонымен қатар, бірлескен баяндамада тағы 2000 монах әйелге 23 қыркүйекте "Сертар округіндегі басқа да мекемелерде" және басқа округтерде, егер олар өз еріктерімен бес күн ішінде кетсе, тұру мүмкіндігі ұсынылғаны айтылған. 2020 жылдың қазан айында Біріккен Ұлттар Ұйымының адам құқықтары жөніндегі Бас ассамблеясында 39 елдің бірлескен мәлімдемесі оқылды, онда Тибеттегі адам құқықтары бұзушылықтары Синьцзяндағылармен салыстырылды. Associated Press басылымы елдердің "Қытайдың азшылық топтарына, әсіресе Синьцзян мен Тибетке қатысты қатынасын сынағанын" және оның 39 қол қоюшысының БҰҰ-ның адам құқықтары жөніндегі 50 тәуелсіз сарапшысының маусым айындағы "ерекше хатында" білдірген алаңдаушылықтарын бөліскенін хабарлады, онда олар халықаралық қауымдастықты Қытайды бақылау үшін "барлық қажетті шараларды қабылдауға" және оның үкіметі адам құқықтарын сақтауын қамтамасыз ету үшін "бірлесіп және шешімді әрекет етуге" шақырды. Foreign Policy басылымындағы Kelsang Dolma баяндамасында Тибеттің адам құқықтарын бұзудың зертханасы болғаны айтылған, бұл тәжірибені Чэнь Квангуо Синьцзянға әкелген. Мәдени антрополог Carole McGranahan тибеттік азаптау журналын растады, ол Синьцзяндағы ұйғырларға қолданылған қытайлық азаптау тактикаларымен де сәйкес келеді.