Норвегиядағы Гол ағаш шіркеуі – 12 ғ. салынған, қазір Ослодағы мәдени тарих мұражайында сақталған. Деректерге сәйкес, 1157-1216 ж. аралығында салынған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гол Став шіркеуі (Gol stavkyrkje) – 12 ғасырда салынған, Норвегияның Бускеруд округіндегі Халлингдал дәстүрлі аймағындағы Гол жерінен бастау алған ағаш шіркеу. Қайта құрастырылған шіркеу қазір мұражай болып табылады және Норвегияның Осло қаласындағы Бигдойдағы Норвегия мәдени тарих мұражайында орналасқан.
Gol Stave Church (Gol stavkyrkje) is a 12th century stave church originally from Gol in the traditional region of Hallingdal in Buskerud county, Norway. The reconstructed church is now a museum and is now located in the Norwegian Museum of Cultural History at Bygdøy in Oslo, Norway.
Сипаттама
Дендрохронологиялық зерттеулер бойынша, шіркеу 1157 жылдан 1216 жылға дейін салынған. 1880 жылы қала жаңа шіркеу салғанда, ескі ағаш шіркеуді бұзу туралы шешім қабылданды. Норвегияның ежелгі ескерткіштерін сақтау қоғамы (Fortidsminneforeningen) шіркеуді құтқарып қалды, ол шіркеуді басқа жерде қайта тұрғызу үшін материалдарды сатып алды. Көшіру алдында ортағасырлық құрылыстың қалдықтары құжатталды. Алғашқы қабырға суреттері мен ортағасырлық заттар сақталды. Басты құрылыстың көп бөлігі бұрынғы түрінде сақталды, бірақ сыртқы жағының көп бөлігі 1884–1885 жылдарғы қалпына келтіру жұмыстарынан кейін өзгерді. Оны Оскар II патша сатып алып, Осло маңындағы жеке ашық аспан астындағы мұражайдың орталық ғимараты ретінде оның көшірілуіне және қалпына келтіруіне қаржы бөлді. Архитектор Вальдемар Ханстин сақталған бөліктердің жағдайын бағалап, қалпына келтіру жоспарын жасады. Вальдемар Ханстин қалпына келтіру жұмыстарын басқарды, ол 1885 жылы аяқталды. 1907 жылы әлемдегі алғашқы ашық аспан астындағы мұражай Норвегияның мәдени тарих мұражайымен біріктірілді, ол қазір ағаш шіркеуді басқарады. Бірақ шіркеу формальды түрде биліктегі монархтың меншігі болып табылады. 1980 жылдары Гол қаласының орталығындағы ойын-сауық паркінде туристік мақсатта шіркеудің заманауи көшірмесі орнатылды. Бұл көшірме ортағасырлық шіркеудің бастапқы орнынан шалқары орналасқан. Скандинавия мұрасы паркінде (Солтүстік Дакота штаты, Минот қаласы) және Флоридадағы Уолт Дисней әлеміндегі Эпкот орталығында да осы шіркеудің көшірмелері бар.
The church has been dendrochronologically dated to from 1157 to 1216. When the city built a new church around 1880, it was decided to demolish the old stave church. It was saved from destruction by the Society for the Preservation of Ancient Norwegian Monuments (Fortidsminneforeningen), which bought the materials in order to re erect the church elsewhere. The remains of the original medieval construction were documented before transport. Original murals and medieval artifacts survived. Most of the main construction remained intact and in original form, although practically all of the exterior dates from the 1884–1885 restoration. It was acquired by King Oscar II, who financed its relocation and restoration as the central building of his private open air museum near Oslo. Architect Waldemar Hansteen assessed the condition of the conserved parts and made a plan for restoration. The restoration was overseen by Waldemar Hansteen and was completed in 1885. In 1907, the early open air museum, the world's first, was merged with the Norwegian Museum of Cultural History, which now manages the stave church. The church, however, is still nominally the property of the reigning monarch. In the 1980s, a modern replica has been erected in Gol as a tourist attraction in a theme park in central Gol. This replica is located some distance from the original site of the medieval church. There is also a replica in the Scandinavian Heritage Park in Minot, North Dakota and at Epcot Center in Walt Disney World in Florida.
Тарих
Шіркеудің ішкі құрылысында Валдерстегі Хедж Став шіркеуінің құрылысына көптеген ұқсастықтар бар, және оларды бір құрылысшы салған деп есептеледі. Бұл шіркеу хорлар мен шіркеуді айнала қоршаған дәліздермен бірге 17 ғасырға дейін өз бастапқы түрінде тұрды. Хордың қабырғалары мен апсидасындағы қабырға суреттерінің қалдықтары бар, олардың 1652 жылға (жыл қабырғаға жазылған) қатысты екенін болжауға болады – бұл суретші 1648 жылы Торпо Став шіркеуінде (эпитафия), Флесберг Став шіркеуінде (кейіннен қайта боялған), 1653 жылы Ролаг Став шіркеуінде, Веггли Став шіркеуінде, 1655 жылы Норе Став шіркеуінде және 1656 жылы Увдал Став шіркеуінде жасаған суретші. Апсидадағы Соңғы Тоқсан суреті де сол суретшінің туындысы, бірақ апсида қабырғаларының қалпына келтірілуі нақты емес. 1694 жылы шатыр жаңартылды. Осы уақытта төбеге жабын орнатылды, сондай-ақ орталық бөлмедегі оңтүстік қабырғаға екі терезе қосылды. 1730 жылдар шамасында солтүстік жағына галерея салынды. Кейін хор мен апсида бұзылып, жаңа жартылай ағаштан жасалған хор орнатылды. Бірақ ескі материалдар жаңа хордың төбесіне қайта қолданылды, осылайша қабырға суреттері сақталып, көшіру кезінде қалпына келтірілді. 1802–1803 жылдары шіркеу кеңейтілді, соның нәтижесінде ол "бұрынғыдай көптеген адамдарға тым кішкентай болған (шындығында) үлкеніп, бұрынғыдай көп тыңдаушыны қабылдайтын болды". Шіркеуді айнала қоршаған дәліздер бұзылды, ал үстел тәрізді жабынмен жабылған жаңа сыртқы қабырғалар бұрынғы дәліз қабырғаларының орнында салынды. Батыс есігінің алдына тұзды шатыры бар вестибюль орнатылды. Осылайша шіркеу 1846 жылы Й.Н. Прам жобалаған түріне келді.
The church has many similarities in the construction of the inner erection with Hegge Stave Church in Valdres, and it has been assumed that the same builder was responsible for both. It probably stood in its original form until the 17th century, with a passageway around church and choirs. The choir's walls and apse have remains of murals which is reasonable to assume originate from 1652 (the year is painted on the wall) from the same painter who made decorations in Torpo Stave Church in 1648 (epitaph), Flesberg Stave Church (later overpainted), Rollag Stave Church 1653, Veggli Stave Church and Nore Stave Church 1655 and Uvdal Stave Church 1656. The apse's depiction of the Last Supper originates from the same painter, but the reconstruction of the apse's walls is uncertain. The roof rider was renewed in 1694. At the same time, a ceiling was installed, and during the same period, two windows were installed on the south wall in the central room. Around 1730, a gallery was built on the north side. Some time later, the choir and apse were demolished, and a new half timbered choir was erected. But the old materials were reused for the ceiling in the new choir, and thus the murals survived and could be restored in connection with the move. In 1802–1803 the church was enlarged so that it "formerly too small a church for such a numerous commons (had become) strangely larger, so that it once holds as many listeners as before". The corridors around the church were demolished, and new outer walls of table covered trusses were erected approximately where the corridor walls had stood. A porch with a salt roof was erected in front of the west portal. The church then got the look it had when J. N. Prahm designed it in 1846.
Көшіру және қайта құру
1870-ші жылдардың соңында Гол қауымы үлкен әрі заманауи шіркеуді қалаған. Норвегияның ежелгі ескерткіштерін сақтау қоғамы осы жердегі ағаш шіркеуді сақтап қалуға шақырды, бірақ қауым оны бұзып, материалдарын сатуды көздеді. Ақырында, қоғам шіркеудің түпкілікті бөліктерін 200 кронаға сатып алды, бірақ жаңа шіркеу аяқталған соң оны алып тастау шартымен. Қоғамда шіркеу үшін жер болмады, бірақ 1881 жылдың басында король Оскар II жинақтары – әлемдегі алғашқы ашық аспан астындағы мұражай – Бюгдой патшалық иелігінде құрылды. Король жоспарлаған мұражай ғимаратының ортасында қайта құру үшін жер берді. Қоғамның осы мақсатқа арналған жинаған қаражаты 387 NOK-қа ғана жетті, ал жалпы шығын кем дегенде 6500 NOK деп бағаланды. 1884 жылдың наурыз айында король қоғамның жетпеген шығындарын өз мойнына алып, жобаны құтқарып қалды. Шіркеуге меншік құқығы қоғамнан Норвегия монархына ауыстырылды. Бірнеше жыл қатарынан қар аз жауғандықтан, шіркеуді бөлшектеп, Кристианияға тасымалдау 1884 жылдың қысына дейін кейінге шегерілді. Осы уақыт аралығында 1882–1883 жылдардың қысында сәулетші Торольф Приц жобалық суреттерді дайындады. Ол басқа жұмыстармен айналысқандықтан, Бюгдойдағы қайта құру жауапкершілігін сәулетші Вальдемар Ханстин және корольдік иеліктің шебері Торстен Торстенсен өз мойнына алды. Шіркеу 1884 жылдың қаңтарында бұзылды. Наурыз айында мұзға мініп, материалдарды Крёderen станциясына жеткізуге мүмкіндік болды. Содан кейін олар Бюгдой станциясына аман-есен жетті. Түпкілікті бөліктер 1884 жылдың шілдесінің соңында жиналды, ал шіркеу 1885 жылдың жазында король Оскардың ашық аспан астындағы мұражайының орталық экспонаты ретінде аяқталды. Мұражай шіркеуіне қызығушылық күшті болғандықтан, оны тек жексенбіде ғана емес, күн сайын ашуға тура келді. 1700 жылдардағы маңызды өзгерістер мен 1805 жылғы кеңейту шіркеуді бұрынғы қалпына келтіруді мүмкінсіз етті, бірақ сол кезде мұндай мүмкіндіктер туралы ешкім ойламаған. Шіркеу сақталған іздер мен ескі материалдардың көмегімен түпкілікті түріне жақын келтірілді. Ғибадатхана, хорлар мен апсида қайта құрылды. 17 ғасырдан бастап Шіркеу кітаптарындағы егжей-тегжейлі сипаттамалар сыртқы бөлшектерді қайта құруға жеткілікті мәліметтер берді: 17 ғасырдың есептерінде айтылғандай, шатырдағы мұнара шатырдың ортасында орналасқан және екі қоңырауды ұстаған. Қоңырау бөлмесінің еңкейген шатыры болған және айқышпен аяқталатын белгісіз құрылысы болған. Осылайша, шатырдағы мұнара Бюгдойда қайта құрылғандағы түрімен бірдей болуы мүмкін. Шіркеудің барлық жағын қоршаған галереялар, шіркеудің бөліктері қайта құрылғанда бұзылған сияқты. Шіркеудің айналасында өткел болған және шатырында мұнара болған деген болжам жасалды, ал бұл бөліктер Боргунд ағаш шіркеуінің үлгісімен қайта жасалды. Боргундта жел шаңғысы сияқты бөлшектерге арналған жақсы үлгілер табылмады, сондықтан олар Хопперстад ағаш шіркеуіндегі жел шаңғысының үлгісінен жасалды. Король Оскардың жинақтары 1907 жылы Норвегия халық мұражайына берілді. Алайда, ағаш шіркеу патшаның меншігінде қалды, бірақ мұражай басқарды.
Towards the end of the 1870s, the congregation in Gol wanted a larger and more contemporary church. Society for the Preservation of Ancient Norwegian Monuments urged to preserve the stave church on the site, but the congregation wanted to demolish it and sell the materials. In the end, the society bought the church's original parts for 200 kroner, on condition that it was removed when the new one was finished. The society had no plot for the church, but early in 1881, King Oscar II's Collections the world's first open air museum were established on Bygdøy royal estate. The king made land available for the reconstruction in the middle of his planned building museum. The society's fundraising for the purpose raised only NOK 387, while the total costs were estimated at at least NOK 6,500. In March 1884, the king saved the project by undertaking to bear the expenses for which the society lacked coverage. The ownership of the church was transferred from the society to the monarch in Norway. Due to several snow poor winters, the dismantling and transport to Kristiania was postponed until the winter of 1884. Survey drawings were meanwhile prepared by architect Torolf Prytz in the winter of 1882–1883. Since he was busy with other assignments, the responsibility for the reconstruction on Bygdøy was taken over by architect Waldemar Hansteen with the royal estate's builder Torsten Torstensen as executor. The church was dismantled in January 1884. In March, the sledge was good enough to transport the materials to Krøderen station. From there they arrived unharmed at Bygdøy station. The original parts were completed in late July 1884, and the church was completed as the centerpiece of King Oscar's Open Air Museum in the summer of 1885. As a museum church, it was so well attended that it had to be kept open every day, not just on Sundays. The significant changes during the 1700s and the expansion in 1805 made it impossible to rebuild the church as it stood, but neither was anyone in those days imaginable. The church was restored to what was believed to be its original form. With the support of preserved tracks and old materials, building, choirs and apse were reconstructed. The meticulous descriptions in the Church Books' accounts from the 17th century onwards also gave a clear description of exterior details that gave good enough indications for reconstruction: the roof rider mentioned in the 17th century accounts sat in the middle of the ridge and wore two bells. The bell room had a spontaneous saddle roof and carried an undefined structure that ended in a spire with a cross. The roof rider may thus have been of the same type as the one the church received when it was reconstructed on Bygdøy. The aisles, that surrounded the whole church originally, seems to have been demolished as the various parts of the church were rebuilt. It was assumed that the church had been surrounded by a passageway and that it had had a roof rider, and these parts were recreated with Borgund Stave Church as a model. Good role models for details such as the wind skis were not found in Borgund, so they were made after the pattern of the wind skis in Hopperstad Stave Church,
King Oscar's collections were transferred to the Norwegian Folk Museum in 1907. However, the Stave Church remained in royal ownership, but was managed by the museum.
Интерьер
Шіркеу көшіріліп, қайта тұрғызылған кезде сәулетші тек орта ғасырлық бөліктерін сақтап, қалпына келтіргісі келді. Сондықтан сырт жағынан ол негізінен 1880-жылдарғы жаңа материалдардан жасалған қайта құрау. Бірақ негізгі құрылымның көп бөлігі сақталды. Олар: іргетастар, қабырға астындағы тақталар, тіректер, қабырға плиткаларының көп бөлігі және тірек бағаналар. Орталық кеңістіктің және нығайту жүйесінің көп бөлігі де сақталған. Шіркеу төртбұрышты нефеде тұтқасы бар көтеріңкі орталық кеңістікке ие. Онда сәл тар хор бар, ол апсидамен аяқталады. Хор мен апсиданың құрылымдық бөліктері 1802-03 жылдары кеңейту кезінде жойылды және қайта құру кезінде жаңадан жасалуға тиіс болды.
When the church was moved and rebuilt, the architect only wanted to preserve and restore the parts from the Middle Ages. On the outside, it is therefore mainly a reconstruction from the 1880s of new materials. But large parts of the main structure have been preserved. These are: the foundations, the sleepers, the poles, a large part of the wall tiles and the poles. Most of the raised central space and bracing system are also preserved. The church is of the type with a raised central space with a handle in a rectangular nave. It has a slightly narrower choir that ends with an apside. The constructive parts of the choir and apse disappeared during the expansion in 1802 03 and had to be made new during the reconstruction.
Сыртқы
Шіркеуде Боргунд тақтатас шіркеуі үлгісімен жасалған арка бар. Кеме төңірегіндегі бұрынғы дәліз 1802-03 жылдары кеңейту кезінде бұзылды. Шіркеудің әрқашан шатыр үстінде салтбастысы болған деуге болады. 1600 жылдардағы тізімдерде екі қоңыраулы, орта ғасырлық типтегі шатыр үстіндегі салтбасты туралы айтылған. Ол 1694 жылы жаңартылды. Жаңасы, көшірілгенге дейін тұрған болуы мүмкін, бірақ 1821 жылы ағаш жамылғысының орнына шифермен жабылды. Ол Прамның 1846 жылғы суретінде көрсетілген. Қазіргісі – 1880 жылдарда Боргунд тақтатас шіркеуі үлгісімен қайта құрылған нұсқа. Шатырлар бастапқыда металл жақтан және бітеуленген, бірақ 1820 жылдары шифермен жабылды.
The church has an archway made with Borgund Stave Church as a model. An earlier hallway around the ship was demolished during the expansion in 1802 03. The church has also probably always had a roof rider. A roof rider of the medieval type with two bells was mentioned in accounts from the 1600s. It was renewed in 1694. The new one probably stood until the move, but it got slate instead of table covering in 1821. It is shown on Prahm's drawing from 1846. The current one is a reconstruction from the 1880s with a model in Borgund Stave Church. The roofs were originally sheet metal and tarred, but in the 1820s were covered with slate.
Порталдар
Батыс порталы көбінесе түпнұсқа, бірақ есікті ашу үшін 1823 жылы кесілген. Есік 1884 жылы қайта құрылған, бұрандалармен бекітілген темір құймадан жасалған әбзелдермен. Портал жапырақты жүзімдермен өрнектелген. Ашылуға ең жақын жерде екі жартылай бағана бар. Бағаналар өсімдік өрнектерімен жабылған, ал суретте тәж киген еркек бастары бейнеленген. Құсбегілер мен жапырақтар жартылай бағаналардың жанындағы төменгі жақтағы екі жануардың аузынан шығады. Орнаменттің негізгі бөлігі – орталық құсбегі, екі жоғарғы құсбегі және әр жақтағы екі кішкентай құсбегі. Көптеген басқа ағаш шіркеулердегідей, Гру шіркеуінде болған өрттен кейін ол іштен сыртқа қарай ашылды, содан кейін портал тақтайшалары қатты кесілді. Оңтүстік портал 1802-03 жылдары кеңейту кезінде алынып тасталды, бірақ оның бөліктері жаңа галереяда қолданылды және сәулетші Ханстиннің қайта құруы үшін анықтамалық нүктелер ретінде пайдаланылуы мүмкін. Түпнұсқа Норвегия халық мұражайында сақталады. Хордың оңтүстік порталы жартылай сақталған, ағаш шатыры жоқ және көшіру кезінде қайта құрылған. Ол тікелей екі профильді қабырға тақтайшасының арасына орналасқан. Шіркеуде бастапқыда Солтүстік портал болған болуы мүмкін, себебі аркада басқа порталдардағыдай бұранда бар, бірақ тіреулер мен бағаналар жаңа болғандықтан және солтүстік қабырға толық емес болғандықтан, мұны растайтын іздер жоқ.
The west portal is mostly original, but was cut down in 1823 to make the door open. The door is a reconstruction from 1884 with wrought iron fittings fastened with screws. The portal is carved with leaf vines. Closest to the opening, it has two half columns. The column shafts are covered with plant ornamentation, and the pattern incorporates crowned male heads. Kites and leaf vines spring from two animal jaws at the bottom next to the half columns. The ornamentation consists of a central kite, two top kites and two smaller kites on each side plank. As in many other stave churches, it was hinged from inward to outward after the fire in Grue church, and then the portal planks were heavily hewn. The south portal was removed during the expansion in 1802 03, but parts of it were used in the new porch and could be used as points of reference for architect Hansteen's reconstruction. The original Sørportalen is stored in the Norwegian Folk Museum. The choir's south portal was partially preserved, without a wooden shed and was reconstructed during the relocation. It is inserted directly between two profiled wall planks. It is possible that the church originally had the North Portal, since the archway had a screw as over the other portals, but since the sleepers and staves are new, and the north wall walls are incomplete, there are no traces to support this.
Сақтандыру
Ортағасырлық шіркеуді сақтап, қайта жаңғырту ниетімен Реформациядан кейінгі барлық жиһаз алынып тасталды, сондықтан интерьерде орындықтар, мінбар және крещение тағысы жоқ. Оның орнына король Оскар II Хеддал Став шіркеуінен әсем оюлы орындық орнатты. Бірақ хор мен апсидадағы 1652 жылғы суреттемелер көшіру және қалпына келтіру кезінде сақталып қалды. Апсида қабырғасында қасиетті дастарқан бейнеленген, хордың солтүстік қабырғасында төрт евангелист, ал оңтүстік қабырға жапырақтармен, гүлдермен және жемістермен безендірілген бөліктерге бөлінген, сондай-ақ осы безендіруге ақы төлегендердің барлық есімдері жазылған. Хор есігінің үстінде бұрын Телемарктегі Веум Став шіркеуінен әкелінген, шамамен 1300 жылға дейін сақталған крест ілінген.
Due to the desire to keep and recreate a medieval church, all post Reformation furniture was removed, and the interior therefore lacks pews, pulpit and baptismal font. Instead, King Oscar II installed a carved bench from Heddal Stave Church. But the painted decor from 1652 in the choir and the apse survived the relocation and restoration. On the apse wall is a representation of the sacrament, on the north wall of the choir the four evangelists, and the south wall is divided into fields decorated with leaves, flowers and fruit, and the names of all who paid for the decoration. Above the choir portal previously hung a crucifix that came from Veum Stave Church in Telemark, dated approx. 1300
Көшірмелері
Гольдегі Гордарике отбасылық саябағының бір бөлігі ретінде 1995 жылы Голь жаңа таяқ шіркеуі деп аталатын таяқ шіркеуінің дәл көшірмесі салынды. Алғашқы таяқтан салынған шіркеу тау беткейінде биік тұрса, оның көшірмесі Голь қаласының ортасына жақын, аңғардың төменгі жағында орналасқан. Көшірме шіркеудің маңына викинг дәуіріне тән үйлер мен басқа да құрылыстар қайта жаңартылып орнатылды. Голь таяқ шіркеуінің тағы бір көшірмесі АҚШ-тың Солтүстік Дакота штатындағы Минот қаласындағы Скандинавия мұражай паркінде де бар. Орландодағы Эпкоттегі Норвегия павильонында Голь таяқ шіркеуі Норвегияның танымал нысаны саналады. Савжордтағы Ставкирка деп белгілі тағы бір көшірмесі Нордланд аймағындағы Беарн қаласында орналасқан. Құрылысы жеке қаржымен 2005 жылы басталды және 2008 жылы аяқталды. Бұл шіркеудің көлемі түпнұсқасына қарағанда сәл кіші.
As part of Gordarike Family Park in Gol, a faithful copy of the stave church was built in 1995, called Gol New Stave Church. While the original stave church stood high and free up on the mountainside, the copy stands at the bottom of the valley, near the center of Gol. Around the copy, reconstructed Viking Age houses and other elements have been erected. A replica of Gol Stave Church is also in the Scandinavian Heritage Park in Minot, North Dakota in the United States. In the Norwegian Pavilion in Epcot, Orlando, Gol Stave Church is Norway's landmark. Another copy, known as Stavkirka on Savjord, is in Beiarn in Nordland. Construction was privately funded and began in 2005. It was completed in 2008. This church has a somewhat smaller scale than the original.