Кіріспе

Мысырлық француз жазушысы Андре Шедид (أندريه شديد) (20 наурыз 1920 – 6 ақпан 2011), туған аты Андре Сааб Хури, сирия-ливандық тегі бар мысырлық француз ақыны және романист. Ол көптеген әдеби сыйлықтарға ие болған және 2009 жылы Францияның Құрмет Легионының Үлкен офицері атағымен марапатталды.

Өмір

Шедид 1920 жылғы 20 наурызда Египеттің Каир қаласында ливандық христиан отбасында дүниеге келді. Ол Ливанның Баабда қаласында туған маронит христиан Селим Саабтың және Дамасктың грек православ қауымында, сондай-ақ Баабдадан шыққан ливандық отбасында туған Элис Хуридің қызы болды. Он жасында ол интернатқа жіберіліп, ағылшын және француз тілдерін үйренді. 14 жасында ол Еуропаға кетіп, кейін Каирге Америка университетіне оқуға оралды. Оның арманы биші болу еді. 22 жасында ол Каирдегі маронит буржуазиясынан шыққан ливандық дәрігер Луи Селим Чедидке тұрмысқа шықты. Ол сонымен қатар Ұлттық ғылыми зерттеулер орталығының бұрынғы ғылыми директоры, Пастер институтының құрметті профессоры және «Жүрек қалады» (The heart remains) және әйелі Андремен бірге жазған «Вавилон» (Babel) сияқты бірнеше кітаптың авторы болды. Оның ұлы Луи Чедид және немересі Маттье Чедид, сондай-ақ М ретінде танымал, Францияда танымал поп және рок әншілері. Ол немересіне ән мәтіндерін жазды, соның ішінде 1999 жылғы «Je dis aime» альбомындағы «Bonoboo» әнін де. Оның немересі Эмили Чедид (1970 жылы туған) – француз режиссері, Джозеф Чедид (1986 жылы туған), Селим деген сахналық атымен танымал француз әншісі және Анна Чедид (1987 жылы туған), Нах деген сахналық атымен танымал француз әншісі.

Әдеби шығармашылық

Андре Шедид өзінің алғашқы өлеңдер жинағын «Менің қиялымның іздерімен» деген атпен 1943 жылы Каирде жариялады. 1946 жылы күйеуімен бірге Парижге қоныс аударды және сол жерде жазуды бастады. Көптеген өлеңдер мен романдардан басқа, ол негізінен Groupe Flammarion баспасында шығарылған пьесалар мен балалар кітаптарын жазды. Оның өлең кітаптарын люксембургтік суретші Роджер Бертемес ішінара суреттеді. 1972 жылы Шедид поэзия саласында Prix de l'Aigle d'or сыйлығын алды, одан кейін көптеген басқа әдеби сыйлықтармен марапатталды. 1976 жылы «Сөз бірлігі» және «Зорлық-зомбылық рәсімі» кітаптары үшін Маларме сыйлығын алды. Оның ең танымал туындысы – көптеген тілдерге аударылған «Басқа» романы. Онда ежелгі египеттіктің жер сілкінісінен құтқарылуы туралы айтылады. 1991 жылы Бернар Жиродо оны «Басқа» деген атпен фильмге түсірді. Андре Шедид 1999 жылы Société des Auteurs et Compositeurs Dramatiques қоғамының, Société des auteurs, compositeurs et éditeurs de musique (SACEM) қоғамының бас жүлдесімен және поэзия бойынша Гонкур сыйлығымен де марапатталды. Шедид жиырма үш том өлең, он сегіз роман, жүзден астам әңгіме, сегіз пьеса және тоғыз балалар кітабы жазған.

Мұра

Француз президенті Николя Саркози оны "соғыстан кейін Францияны жаңа мекен етіп таңдап, елге әдеби жаңаруға көмектескен космополиттік зиялылар буынының" бір бөлігі деп бағалады. Оның шығармалары адамның жағдайы мен жеке тұлғаны әлеммен байланыстыратын нәрселер туралы сұрақтар көтереді. Оның жазуы Шығысты елестетуге ұмтылады, бірақ Ливанды құртатын азамат соғысын айыптауға көбірек назар аударады. Ол 1946 жылдан өмірінің соңына дейін Францияда тұрды. Осы алуан түрлі өмір жолының арқасында оның туындылары шынымен көпмәдениетті. Оның тұңғыш кітабы ағылшын тілінде жазылған: "On the Trails of my Fancy". Ол өзінің шығармалары туралы: "Бұл адамзатты мәңгілік іздеудің бір бөлігі" деп айтқан. Ол 2011 жылдың 6 ақпанында Парижде 90 жасында дүние салды. 2012 жылы Париждегі бір қоғамдық кітапханаға оның есімі берілді.

Құрмет

Францияда бірнеше мектеп оның атын иеленеді: Ренн қаласында, Вильжан ауданында, Анстайн (Солтүстік) және Агрефюйль-сюр-Мэн (Луар-Атлантик) қалаларында. Виллемоиссон-сюр-Орж (Эссон) кітапханасы оның есімімен аталады, сондай-ақ Туркуинг, Ла-Сейне-сюр-Мер (Вар), Ла-Мейлерэй-Тиллэй (Венде) және Богренелл (Париждің 15-ші округі) мен Ализай (Эур) кітапханалары да оның атын алып жүр.

Шығармалары

Өлім мен өмір: әңгімелер. Париж: Фламмарион, 1992 жыл. L'Autre: роман. Париж: Фламмарион, 1969 жыл. Cavernes et soleils: поэзия. Париж: Фламмарион, 1979 жыл. Зорлық-зомбылық рәсімі. Париж: Фламмарион, 1976 жыл. Жәрдемді қала: роман. Париж: Фламмарион, 1972 жыл. Соңғы үміткер. Париж: Éditions théâtrales Art et comédie, 1998 жыл.
Хабарлама. Париж: Фламмарион баспасы, 2000 жыл.
Көп балалы. Париж: Фламмарион, 1989 жыл. Тұмысы жоқ үй. Париж: Фламмарион, 1985 жыл. Босатылған ұйқы. Париж: Фламмарион, 1952 жыл. Үлкен бульвар. Париж: Фламмарион, 1996 жыл.