Кіріспе

Сириялық ақын, жазушы және аудармашы (1930 жылы туған) Әли Ахмад Саид Эсбер (علي أحمد سعيد إسبر, Солтүстік Левант; 1930 жылдың 1 қаңтарында туған), сондай-ақ Адонис немесе Адунис (أدونيس) деген атпен танымал, сириялық ақын, эссеші және аудармашы. Майя Джагги The Guardian газетінде жазған мақаласында: "Ол 20 ғасырдың екінші жартысында модернистік революцияға жетекшілік етті, араб поэзиясына англофония әлеміндегі Т.С. Элиоттың ықпалымен салыстырылатын күшті әсер етті" деп жазды. Адонис авторы болған кітаптардың ішінде жиырма томдық поэзия және он үш томдық сындық еңбектері бар. Оның араб тіліне аударған оннан астам кітабына Сент-Джон Перс және Ив Боннефойдың поэзиясы, сондай-ақ Овидийдің "Метаморфозаларының" (2002) алғашқы толық арабша аудармасы кіреді. Оның араб поэзиясының көп томдық антологиясы ("Dīwān ash shi'r al 'arabī"), шамамен екі мың жылдық поэзияны қамтиды және 1964 жылдан бері жарық көріп келеді. Әдебиет бойынша Нобель сыйлығына үміткер Адонис араб әлемінің ең ұлы ақыны деп есептеледі.

Ерте өмір және білім

1930 жылы қаңтарда қарапайым алавит шаруа отбасында дүниеге келген Адонис, Сирияның батысындағы Латакия қаласының жанындағы әл-Кассабин ауылынан шыққан. Бала кезінде ол ресми білім алуға шамасы келмеді, ал алғашқы білімі жергілікті куттабта (мешітке қарасты мектепте) Құранды жаттаудан және әкесі таныстырған классикалық араб поэзиясын есте сақтаудан тұрды. 1944 жылы ауыл басшысы мен әкесінің қарсылығына қарамастан, жас ақын өзінің бір өлеңін жаңа құрылған Сирия Республикасының президенті Шукри әл-Куватлиге оқып берді, ол әл-Кассабинге сапармен келген болатын. Әл-Куватли баланың өлеңдеріне риза болып, оған қандай көмек керек екенін сұрады. «Мен мектепке бармаққа ниеттенемін», – деп жауап берді жас ақын, және оның тілегі көп ұзамай Тартустағы француз лицейіне стипендия беру арқылы орындалды. Бұл мектеп сол кезде Сириядағы соңғы француз лицейі еді, ол 1945 жылы жабылды, ал Адонис 1949 жылы бітіргенге дейін басқа ұлттық мектептерге ауыстырылды. Ол жақсы оқушы болды және үкіметтік стипендияны жеңіп алды. 1950 жылы Адонис өзінің алғашқы өлеңдер жинағын – «Далила» атты туындысын жариялады, сонымен қатар Сирия университетіне (қазіргі Дамаск университеті) заң және философия факультетіне оқуға түсіп, 1954 жылы философия бакалавры дәрежесін алды. Кейіннен ол 1973 жылы Сент-Жозеф университетінде араб әдебиетінен докторлық диссертациясын қорғады. 1955–1956 жылдары әскерде қызмет еткен кезінде Адонис, Антуан Сааде басқарған Сирияның әлеуметтік-ұлттық партиясына (Аднан әл-Малкиге жасалған қастандықтан кейін) мүше болғандығы үшін тұтқындалды. Бұл партия Еуропаның Ұлы Сирияны отарлауына және оны кішігірім мемлекеттерге бөлуіне қарсы болды. Партия зайырлы, ұлттық (қатаң түрде араб емес) көзқараспен Ұлы Сирияны консенсус негізінде басқарылатын, прогрессивті қоғамға айналдыруды және этникалық немесе діни айырмашылықтарына қарамастан, баршаға тең құқықтарды беруді жақтады.

Атауы

"Адонис" (ah doh NEES) деген есімді Адонис 17 жасында өзі таңдады, өйткені оның нағыз атымен бірнеше журналдар жариялағысы келмеді. Ол бұл есімді "ұйықтап жатқан редакторларға оның ерте дарыны мен исламнан бұрынғы, бүкіл Жерорта теңізінің поэзиялық шабыттарынан" хабардар ету үшін қабылдады.

Жеке өмір

Адонис 1956 жылы әдеби сыншы Халида Саидқа (Салех есімді) үйленді. 2012 жылдан бері Аруад «Maison des Cultures du Monde» үйінің директоры қызметін атқарады, ал суретші Нинар Париж мен Бейрут қалаларында аралап жүреді. Францияда жаңа кітабы «Адонияда» жарық көрген кезде берген сұхбатында ол дін мен поэзия бір-біріне қайшы келеді деп мәлімдеді, себебі «дін – идеология, ол жауап береді, ал поэзия мәңгі сұрақ болып қалады».

Бейрут пен Париж

1956 жылы Адонис Сириядан Ливанның Бейрут қаласына қашып келді. Ол суретшілер, жазушылар және эмигранттардың белсенді қауымдастығына қосылды; Адонис шетелде тұрып, мансабын негізінен Ливан мен Францияда жасады, онда 1957 жылы ол «Мажаллат Ши’р» («Поэзия журналы») журналын құрды. Журнал араб әдебиетінің ең беделді басылымы болғанымен, тәжірибелік поэзияны жариялағаны үшін күшті сынға ұшырады. «Мажаллат Ши’р» 1964 жылы уақытша жабылды, ал Адонис 1967 жылы журнал қайта жарық көргенде «Ши’р» редакциясына қайта қосылмады. Ол 1967 жылғы 5 маусымда Ливанның «Аль-Адаб» және Марокконың «Суффлес» журналдарында жариялаған манифест жазды. Оның манифесті француз тілінде француз журналында да жарық көрді. Сондай-ақ ол 1968 жылы құрылған және Мысыр мен Кеңес Одағы қаржылаған «Лотус» журналына үлес қосушылардың бірі болды. Адонис өлеңдерінде ұлттық көзқарасын мистикалық пайымдауларымен үйлестіре берді. Суфи терминдерін қолдану арқылы (олардың нақты мағыналары тікелей айтылмаған, көбінесе ишаралар арқылы берілген) Адонис 1970-ші жылдарда қалыптасқан қазіргі араб поэзиясындағы неосуфизм ағымының жетекші өкіліне айналды. Адонис 1960-1961 жылдары Парижде оқуға стипендия алды. 1970-1985 жылдары Ливан университетінде араб әдебиетінен профессор болып жұмыс істеді. 1976 жылы Дамаск университетінде арнайы шақырылған профессор болды. 1980 жылы Ливан азаматтық соғысынан қашу үшін Парижге көшіп кетті. 1980-1981 жылдары Парижде араб тілінен профессор болды. 1970 жылдан 1985 жылға дейін Ливан университетінде араб әдебиетін оқытты; сонымен қатар Дамаск университетінде, Сорбоннада (Париж III) және АҚШ-та Джорджтаун мен Принстон университеттерінде дәріс берді. 1985 жылы ол әйелі мен екі қызымен бірге Парижге көшіп, содан бері онда тұрып келеді. Сирияда болған кезде Адонис «Аль-Таура» газетінің мәдени толықтырмасын редакциялауға көмектесті, бірақ үкімет тарапынан қолдау тапқан жазушылар оның ұстанымдарымен келіспей, елден қашуға мәжбүр етті.

Мажалат Шиір

Адонис сиро-ливандық ақын Юсуф әл-Халдың 1957 жылы құрылған «Шиғр» («Поэзия журналы») атты модернистік араб поэзия журналын редакциялауға қосылды. Оның есімі журналдың төртінші нөмірінен бастап редактор ретінде жарияланды. 1962 жылға қарай журналда Адонис пен әл-Халдың есімдері «Иелері және бас редакторлар» деп қатар келді. «Шиғр» журналында жұмыс істеген кезінде Адонис араб тіліндегі бос өлеңнің дамуында маңызды рөл атқарды. Адонис пен әл-Хал қазіргі өлеңнің шамамен екі он жыл бұрын пайда болған «әл-шиғр әл-хадис» (заманауи немесе бос өлең) экспериментінен өзгеше болуы керек екенін айтты. Араб ұлты мен халықтың жедел саяси қажеттіліктеріне поэзия мен әдебиеттің бағынуына қарсылық білдірген Адонис пен «Шиғр» ақындар мен жазушыларды үгіт-насихат шараларына тартуға қарсы күресті. «Әл-әдаб әл-илтизам» («саяси тұрғыдан адабиет») дегенді қабылдамау арқылы Адонис жеке адамның қиялын және даусын топтың мүддесі үшін басуға қарсы болды. Оның пікірінше, поэзия тіл мен идеялар зерттеліп, қайта құрылып, жетілдірілетін сала болып қалуы керек, онда ақын күнделікті қажеттердің деңгейіне түсуден бас тартады. «Шиғр» журналы он жыл бойы жарық көрді және ең ықпалды араб әдеби журналы саналды; ол араб әдебиетіндегі модернизм қозғалысының негізгі платформасы және қозғаушы күші ретінде танылды, Оунси әл-Хадж, Сади Юсеф және тағы да көптеген ақындарды таныстырып, олардың шығармаларын жариялауға көмектесті.

Мауакиф

Адонис кейіннен "Мауакиф" (ағылшын тілінде: "Позициялар") атты тағы бір поэзия журналын іске қосты; журнал алғаш рет 1968 жылы жарық көрді және маңызды әдеби және мәдени тоқсандық журнал саналды. Адонис "Мауакифте" "Шиʿр" журналының көңілін кеңейтіп, Араб елдерінің алты күндік соғыстағы жеңілісінен кейінгі саясаты мен адасқан армандарына назар аударуды қалады. Ол әдебиеттің өзі ғана қоғамды жаңарта алмайтынына және оның барлық деңгейдегі жаңаруға бағытталған, кең ауқымды революциялық қозғалысқа байланысты болуы керек деп сенді. Кейіннен Элиас Хури, Хишам Шараби және палестиналық ақын Махмуд Дарвиш сияқты көптеген әдеби тұлғалар "Мауакифке" қосылып, үлесін қосты. Өзінің революциялық сипаты мен еркін ойлау көзқарасының арқасында "Мауакиф" Ливаннан кем ашық үкіметтердің цензурасы, тәуелсіздігінен туындаған қаржылық қиындықтар және Ливан соғысынан кейін туған мәселелер сияқты бірқатар қиындықтарды жеңіп өтуге мәжбүр болды. Дегенмен, осы қиындықтарға қарамастан, журнал 1994 жылға дейін басылып шықты.

Әл-Ахар

Адонис сонымен қатар "Аль Ахар" (ағылшынша: "Басқа") журналын құрып, бас редакторлық қызметін атқарды. Бұл журнал түпнұсқа мазмұнды, сондай-ақ философия және араб мәдениеті тақырыбындағы қазіргі заманғы эсселердің көптеген әдеби аудармаларын жариялауға арналған еді. Журнал қазіргі араб ой-пікірлеріне арналған көптеген мақалалар мен зерттемелерді жариялады және саяси және діни ойдың арақатынасын сарапқа салды. Онда араб әлеміндегі прогресс пен бостандықтың таралуына кедергі келтіретін құрылымдық проблемаларға алаңдаушылық білдірілді, және Ахмед Барқауи мен Мустафа Сафван сияқты жазушылардың еңбектері де жарияланды. Журнал 2011-2013 жылдары Бейрутте шығарылды. Журналды сириялық кәсіпкер Харес Юсеф шығарды және онда оның эсселері де жарияланды.

"Тұңғақ пен гүлдің аралығындағы уақыт"

1970 жылы Адонис "Күл мен гүл арасындағы уақыт" атты екі ұзын өлеңнен – "Кішкентай патшалар тарихына кіріспе" және "Бұл менің есімім" – тұратын томды жариялады, ал 1972 жылғы басылымға "Нью-Йоркке қабір" өлеңін қосты. 1967 жылғы Алты күндік соғыстың салдарынан араб қоғамы мен мәдениетінде туған дағдарыстар мен зияткерлік кедейлікке қарсы керемет қарсылық ретінде жазылған бұл үш таңғажайып өлең, заманауи поэзия үшін жаңа бағыт ашты. Кітаптың 1972 жылы толықтырылған басылымын Ш.М. Торава "A Time Between Ashes and Roses" (Сиракуз университетінің баспасы, 2004) деп ағылшын тіліне аударған.

"Менің атым - Ехоба" (кітап)

1969 жылы жазылған өлең 1970 жылы екі ұзын өлеңмен бірге алғаш рет жарияланды, содан кейін екі жыл өткен соң "Нью-Йорк үшін қабір" атты қосымша өлеңмен қайта басылды. Бұл өлең "Күл мен раушан арасындағы уақыт" өлеңдер жинағына енді. Өлеңде Адонис, Арабтардың алты күндік соғыстан кейінгі ошару мен қыңырлығына ден қойып, тұйық, бірақ көріне берілмейтін апатты суреттейді. Адонис араб әлемінде апатты догмамен және цинизммен байланыстырған әлеуметтік сөзді жоюға тырысады. Осы кең таралған жайсыздыққа назар аудару үшін ақын оған сай келетін тіл табуға ұмтылады және оқырмандарды шатастырып, әсер ететін дауыстық құрылымды жасайды. Өлең жарық көргеннен кейін араб әдеби ортасында оның құпия ырғақты жүйесі мен 1960-70 жылдардағы поэзия қозғалысына тигізген әсеріне байланысты кеңінен зерттелді.

"Нью-Йорк үшін қабір" (поэма)

Сондай-ақ "Нью-Йорктің жерлеу рәсімі" деп аударылған бұл өлең 1971 жылы Нью-Йоркке саяхаттан кейін жазылды, ол кезде Адонис Питтсбургтегі Халықаралық поэзия форумына қатысты. Өлеңді 1986 жылы Actes Sud баспасында жариялады, бұл ағылшын тілінде пайда болғанға дейін екі онжылдыққа жуық уақыт болды. Ол Нью-Йорк қаласының қирауы империяның нышаны ретінде бейнеленеді, және өлеңде ол күшті антиамерикандық сипаттамаға ие. Демократияның жақтаушысы ретінде танымал американдық ақын Уолт Уитман, әсіресе 9-бөлімде тікелей сынға ұшырайды. Адонис бұл өлеңді 1971 жылдың көктемінде АҚШ-қа сапарынан кейін жазды. "Шөл" атты өлеңінде Адонис соғыс пен қоршаудың ауыртпалығын атаусыз және нақты контекстсіз бейнелеген болса, бұл өлеңінде ол көптеген тарихи тұлғалар мен географиялық орындарға тікелей сілтеме жасайды. Ол ақындарды саясаткерлерге, адалдарды қанаушыларға қарсы қояды. Бұл ұзын поэманың араб тілінен ағылшын тіліне аудармасында түпнұсқадағы кейбір қысқа бөлімдер (эллипстермен көрсетілген) жіберілген, бірақ жалпы мағынасы сақталған. Өлең 10 бөлімнен тұрады, әрқайсысы Нью-Йорк қаласын әртүрлі жолмен айыптайды. Ол қаланың жабайы табиғатын көрсетумен және Бостандық мүсінін сатиралаумен басталады. "Нью-Йоркке қабір" – Адонис жобасының айқын мысалы, ол шығыстық парадигманы кері бұрып, өзі "шығыс" деп атаған құндылықтарды оңды бағалауға тырысады.

"Әл-Китап" (кітап)

Әл-Китаб араб тілінде "кітап" дегенді білдіреді. Адонис 1995 жылдан 2003 жылға дейін осы кітаптың – шамамен екі мың беттен тұратын үш томдық эпостың – үстінде жұмыс істеді. «Әл-Китабта» ақын Мұхаммедтің қайтысынан кейін басталып, араб қоғамының тарихы мен саясаты арқылы саяхаттайды және араб тарихының ең маңызды кезеңі деп санайтын тоғызыншы ғасырға дейін жетеді, ол туралы жиі айтады. «Әл-Китаб» араб өркениетінің шамамен он бес ғасырының саяси, мәдени және діни күрделілігін бейнелеуге тырысатын эпостық емес, кең көлемді лирикалық суреттейді. Кітапты Хурия Абделуахед француз тіліне аударған және ол 2013 жылы жарық көрген.

Әдеби сын

Адонис көбінесе араб мәдениетінің зияткерлік мұрасын мүлдем қабылдамаған ретінде бейнеленеді. Дегенмен, «әл-Табит вал-Мутахаувил» («Өзгермейтін және Трансформативті») еңбегінде араб мұрасының көпқырлылығына жасаған баса назар араб-ислам мұрасының байлығын көрсетеді және дәстүрдің кемшіліктерін, оны еліктеу (тақлид) арқылы анықтауды айқындайды. Ол мәдениетті өзгермейтін және жоғары тұратын емес, динамикалық деп санайды, мұра ішіндегі дәстүрлі біртектілікке қарсы тұрады. Араб мәдени жүйесін зерттеуде Адонис мұра ұғымын тұрақты мәдени мәнге негізделген біртұтас жиынтық ретінде қарастырады, ол осы мұра мен қазіргі заман арасындағы үзілісті алдын ала шарттайды. Адонис араб мәдениетін сынағанда тек Батыс құндылықтарын, үлгілерін және өмір салтын қабылдауды талап еткен жоқ. Ғылым, «интуициясы мен практикалық нәтижелерімен» Батыс қоғамдарында үлкен даму алған, «адамзат тарихындағы ең революциялық жетістік» ретінде мойындалуы керек дейді Адонис. Ғылымның шындықтары «философия мен өнердің шындықтары сияқты емес. Олар теорияда да, тәжірибеде де дәлелденгендіктен, әркім міндетті түрде қабылдауы тиіс шындықтар». Бірақ ғылымды адамның өмірлік мағынасын табуға жеткілікті құрал ететін динамика басқарады: ғылымның өткенді басып өту арқылы үлкен прогреске жетуге сенуі адам қызметінің барлық саласына қатысты емес. «Поэзияда прогресс дегеніміз не?» – дейді Адонис. «Ештеңе». Ғылыми мағынадағы прогресс – құбылысты ұғынуға, біртектілікке, болжамдылыққа және қайталанатындыққа ұмтылу. Осылайша, ғылымдағы прогресс идеясы «көркемдік жетістіктерден мүлдем бөлек». Өлең және басқа өнер түрлері өмірдегі айырмашылықты, қуанышты, қозғалысты және әртүрлілікті бекітетін прогресс түрін іздейді.

"Статик және динамикалық" (кітап)

Араб тілінде "Әл Табит уә әл Мутахаувил" деп аталады, кітаптың толық атауы – "Статикалық және динамикалық: арабтардың шығармашылығы мен еліктеуі туралы зерттеу". Алғаш рет 1973 жылдан 1978 жылға дейін "Дар әл Сақи" баспасынан жарық көрді (қазіргі күні араб тілінде 8-ші басылымымен қайта басылуда). Кітап төрт томдық зерттеу болып сипатталады, кіші тақырыбы – "арабтардың шығармашылығы мен берілгендігін зерттеу". Адонис бұл жоба бойынша алғашқы жазбаларын Сент-Жозеф университетінде аспирантурада оқып жүрген кезінде диссертация ретінде бастады. Бұл зерттеу, әлі де интеллектуалдық және әдеби даудың тақырыбы болып табылады, онда Адонис араб әдебиетін талдайды. Ол араб поэзиясында екі бағыт болғанын айтады: консервативтік және инновациялық. Араб поэзиясының тарихы, оның пікірінше, әдебиет пен қоғамның консервативтік көзқарасы (әл-табит) болып табылады, поэзиялық тәжірибелерді және философиялық және діни идеяларды (әл-мутахауил) басады. Әл-табит, яғни статикалық ағым, нақлдың (көшіру) 'ақлдан (түпнұсқа, тәуелсіз ой) басым түсуімен, әдебиетті діннің құлы ету әрекетімен және тіл мен поэзияның негізінен Құранға қатысты болуымен, демек өзгеріске ұшырамайтындығымен көрінеді. Адонис араб әдебиеті мен қоғамындағы "заманауилық" мәселесіне көп көңіл бөлді, толық араб әдеби дәстүрін зерттеді және әдеби шығармалардың өзі сияқты, оларға деген көзқарас пен талдаулар да үнемі қайта бағалауға жатады деген қорытындыға келді. Дегенмен, сындық саласында болып жатқан нәрсені көбінесе статикалық және өзгермейтін деп санайды. Екінші мәселе, ерекшелік (хусусийя), араб тілінде сөйлейтін әлемдегі жазушылар мен сыншылардың өмір сүретін аймақтың кең және алуан түрлі екенін түсінудің айқын көрінісі болып табылады (солтүстік және батыстағы Еуропа – тірі мысал). Бұл мәселе бойыншағы пікір алмасу араб бірлігінің белгілі бір деңгейін мойындағанмен, әр ұлт пен аймақтың қазіргі заманның мәдени талаптарын жергілікті және нақты тұрғыда зерттеу қажеттігін көрсетті. Жергілікті қазіргі заман мен оның өткеннің өзіндік нұсқасы арасындағы қарым-қатынасты тереңірек білу жекелік пен ерекшелік сезімін береді, ал мұндай сезімдер араб тілінде сөйлейтін басқа аймақтардағы ұқсас құбылыстармен біріктірілгенде, 21-ғасыр әдебиетшілерінің мұрагерлері болып табылатын өте бай және алуан түрлі дәстүрді көрсетеді.

"Араб поэтикасына кіріспе" (кітап)

1991 жылғы қаңтарда алғаш рет жарық көрген бұл кітапта Адонис Арабияның исламға дейінгі поэзиясының ауызша дәстүрін, араб поэзиясы мен Құран арасындағы, сондай-ақ поэзия мен ой-пікір арасындағы байланысты қарастырады. Ол сонымен қатар модернизмнің тудырған қиындықтарын және батыс мәдениетінің араб поэзиясы дәстүріне тигізген әсерін бағалайды.

Көркем шығарма

Адонис 2002 жылдан бастап каллиграфия, түс және бейнелі ишараларды пайдалана отырып, суреттер жасауға кірісті. 2012 жылы Лондонның батысындағы «Мозаика бөлмелерінде» Адонисқа арналған маңызды құрмет көрсетілді, оған оның суреттерінің көрмесі және бірқатар әдеби шаралар кірді. 2014 жылдың 19 мамырында Абу-Дабидегі Сальва Зейдан галереясында Адонис тағы бір атақты көрме ұйымдастырды: «Муаллақат» (исламға дейінгі дәуірдегі әдеби еңбектер «Муаллақатқа» сілтеме жасап), ол 10 үлкен форматты (150x50 см) каллиграфиялық суреттен тұрды.

Араб жазушылар одағынан шығарылды

1995 жылғы 27 қаңтарда Адонис 1993 жылы Испанияның Гранада қаласында ЮНЕСКО демеушілігімен өткен жиынға қатысып, израильдіктермен кездескені үшін Араб жазушылар одағынан қуылды. Оның қуылуы Таяу Шығыстағы жазушылар мен суретшілер арасында ащы пікірталас тудырды. Сирияның екі көрнекті жазушысы – Сааддалла Ваннус және Ханна Мина Адониспен ынтымақтастық таныту үшін одақтан шықты.

Өліммен қорқыту

Адонис, ислам діни құндылықтары мен дәстүрлерін сынап, өзін діншіл емес адам деп жариялаған белгілі сыншы, бұрын белгілі египеттік салафи шейхы Мохамед Саид Расланның оны мұсылман есімін (Али) тастап, жазық сыйынушы есім қабылдады деп айыптауы салдарынан бірнеше рет өліммен қорқытылды. Раслан тараған видеода оны исламға қарсы күрескен жауынгер деп айыптап, кітаптарына тыйым салуды талап етіп, оны бір нәрсе және кәпір деп сипаттады. 2012 жылдың мамыр айында Сириялық оппозицияның Facebook парақшаларының бірінде жарияланған мәлімдемеде, Сириялық оппозиция жақтастары әдебиеттегі беделді тұлға үш себеппен өлуге лайық екенін айтты. Біріншіден, ол алавит. Екіншіден, ол ислам дініне де қарсы. Үшіншіден, ол оппозицияны сынап, Сирияға шетелдік әскери араласуға қарсы. 2012 жылдың мамыр айында Ливан және Сирия зиялыларының тобы бұл шақыруды онлайн айыптады, бұл оған жатқызылған өлеңнен кейін болды. Бұл оқиға салафи көшбасшысы әлеуметтік желіде өлеңді тыңдағаннан кейін болды. Ол содан кейін Адонис кітаптарын Алжирде және араб әлемінде өртеп жіберуге шақыратын үкім шығарды (фәтва). Кейіннен өлеңнің жалған екені дәлелденді (өлеңнің тілдік құрылымы өте нашар және Адонис әдеби стилінен мүлдем өзгеше). Адонис: "Мен осы деңгейдегі жалғанды талқылап отырғаныма өкінемін. Осы өлеңнің көзі жарияланса еді деймін. Бұл ислам ғалымы үшін, араб тілі үшін және араб поэзиясының барлық мұрасы үшін ұят". Ол былай деп қосты: "Мен кітаптарымды өртеуге қайғырмаймын, себебі бұл біздің тарихымыздағы ежелгі құбылыс. Біз бейбіт жолмен диалог пен пікірсайыс орнату үшін күресіп жатырмыз. Пікірлердің әртүрлілігі байлықтың көзі. Бұл жалғандық араб тілін кемсіртеді".

Нобель сыйлығына ұсынылуы

Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығына үміткер ретінде Адонис 1988 жылдан бері үнемі ұсынылып келеді. Бірақ сыйлық швед ақыны Томас Транстремерге берілді. Швед академиясының тұрақты хатшысы Питер Энглунд сыйлықтың саяси сипаты жоқ екенін мәлімдеп, мұндай пікірді "әдебиетті түсінбейтіндерге арналған" деп сипаттады. Адонис Томас Транстремердің араб әлеміндегі танылуына көмектесіп, онымен бірге оқылымдарға қатысты. Ол сондай-ақ Транстремердің толық шығармаларының араб тіліне алғашқы аудармасына (Bedayat баспасынан шыққан, ирактық Касем Хамади аударған) кіріспе жазды, онда былай деді:

«Транстремер поэзия арқылы адамның күйін көрсетуге тырысады, поэзияны осы жағдайды ашып көрсететін өнер ретінде қарастырады. Оның тамыры поэзияның классикалық, символдық және ырғақтық аспектілерімен терең байланысқанмен, оны бір мектепке жатқызуға болмайды; ол бір және көп, оның поэзиясы арқылы көрінетін және көрінбейтін нәрселерді бірге байқауға мүмкіндік береді, оның мәні – әлем гүлінің мәні сияқты. Мирен Госсейннің айтуынша, "Адонис қазіргі араб поэзиясына қосқан ең маңызды үлес – тақырыптар мен сөздердің еркіндігі, поэтикалық көзқарастың ерекшелігі арқылы берілген еркіндік". Адонис араб модернизмінде ағылшын тіліндегі поэзиядағы Т.С. Элиотпен салыстыратын рөл атқарды деп есептеледі. Колумбия университетінің профессоры, әдебиет және мәдениет сыншысы Эдвард Саид оны "қазіргі заманғы ең батыл және ой қозғайтын араб ақыны" деп атады. Адонис өлеңдер жинағы "Күн мен түннің беттері" аудармасын жасаған ақын Сэмюэл Джон Хазо: "Адонисқа дейін араб поэзиясы болды, Адонис кейін араб поэзиясы болды" деді. 2007 жылы Arabian Business журналы Адонис есімін "2007 жылғы 100 ең беделді арабтар" тізімінде 26-шы орынға қойды, оның себебі: "Адонис – ақын және поэзия теориясының маманы, сондай-ақ араб мәдениетіне қатысты радикалдық көзқарастары бар ойшыл ретінде, замандастарына және жас араб ақындарына зор ықпал етті. Оның есімі оның поэзиясында бейнеленген "Хадатха" (модернизм) сөзімен синонимге айналды. "Zamān al shi'r" (1972) сияқты сындық еңбектері араб әлеміндегі әдеби сын тарихындағы маңызды кезеңдердің бірі болып табылады". 2017 жылы PEN/Набоков сыйлығының төрешілер алқасы: "Өзінің тілінің күшімен, жаңашылдығының батылдығымен және сезімінің тереңдігімен Әли Ахмад Саид Эсбер, "Адонис" деп танылған, әлемдегі ең көне поэтикалық тілдердің бірі – араб тілін жандырып, маңызды етті. Өткенге құрметпен қарайтын көреген Адонис жеке тұлға, естелік және жер аударылу тақырыптарын әдемі өлеңдермен суреттеді, ал сыншы және аудармашы ретіндегі еңбегі оны мәдениеттер арасындағы байланыс құралына айналдырды. Оның зор шығармалары XXI ғасырдағы әдебиеттің мағыналы анықтамасы қазіргі араб поэзиясын қамтуы керек екенін еске салады".