Кіріспе

Ричард Престонның 2002 жылғы деректі кітабы "Мұздатқыштағы демон" – талма және көмірқарауыл (антракс) сияқты биологиялық қару агенттері және АҚШ үкіметінің оларға қарсы қорғаныс шараларын қалай әзірлейтіні туралы 2002 жылы жарық көрген кітап. Оны журналист Ричард Престон жазған, ол сонымен қатар 1994 жылғы ең көп сатылған "Қайнар аймақ" кітабының авторы, Африкада және Вирджиния штатының Рестон қаласындағы эбола вирусының таралуы және АҚШ үкіметінің оларға жауап беруі туралы. Кітаптың басты мазмұны – 1967-1980 жылдар аралығындағы Талманы жою бағдарламасы, АҚШ үкіметінің талманың әлі де биотерроризмге қатысты әлеуетті қауіп екендігіне сенуі және Атланта мен Мәскеудегі (мұздатқыштағы "демон") талма вирусының қалған үлгілерін жою керек пе, жоқ па деген пікір қақтығысы. Дегенмен, автор 2001 жылы болған оқиғалар – 9/11 шабуылы мен антракс хаттары ( "Amerithrax" деп аталды) оқиғаларына толы болды. Сондықтан кітаптың көп бөлігі антраксқа қатысты тергеуді талма материалдарымен байланыстырады, бұл кейбір сыншылардың пікірінше, "дұрыс емес" және біршама "үзілісті" болып көрінеді.

Қысқаша мазмұны

1-бөлім, "Ауадағы бір нәрсе", 2001 жылдың 2 қазаны мен 15 қазаны аралығында Флорида және Вашингтон қалаларында болған көмірқазба ауруына шалдыққан хаттарға жасалған шабуылдардың күнделікті баяндамасымен басталады. The Sun таблоидының фоторетушері Роберт Стивенс құрбан болды, ал АҚШ сенаторы Том Дашл – шабуылдың мақсаты болған. ФБР, CDC және АҚШ Армиясының жұқпалы аурулар жөніндегі медициналық зерттеу институты (USAMRIID) ұсынған деректер егжей-тегжейлі келтірілген. 2-бөлім, "Ұйдағы жын", Германияның Месхеде қаласындағы Санкт-Вальбург ауруханасында болған шешек індетіне тоқталады. Жергілікті денсаулық сақтау органдары мен ДДСҰ ұйымдастырған табысты шаралар, оның ішінде "сақиналық вакцинация" әдісін қолданудың үлгісі сипатталады. 3-бөлім, "Бхола аралына", безгек вирустарының түрлері мен эволюциясын, әсіресе шешектің тарихын сипаттайды. ДА Хендерсон және басқалар басқарған Аққсуды жою бағдарламасының (SEP, жиі "Жою" деп аталады) тарихы баяндалады. Дәрігер, контрмәдениет өкілі және болашақ виртуалды қауымдастықтардың алға басушысы Лоренс Бриллианттың жеке басының оқиғасы, оның үнді гуруы Ним Кароли Баба 1970 жылы оны SEP-ке қосылып, "шешекті жоюға" шақырған кезде айтылады. (Бриллиант Атыраудағы Татангар теміржол станциясында індетпен күресумен аяқтады.) Соңында Атлантадағы CDC-нің ең жоғары деңгейдегі қауіпсіздік орталығы (MCF) сипатталады. 4-бөлім, "Айдың екінші жағы", 1989 жылы Батысқа қашқан алғашқы советтік биоқару жасаушы Владимир Пасечник Ұлыбританияға қоныс аударған оқиғасымен басталады. Пасечник MI6-қа биологиялық қару бағдарламасы, оның ішінде гендік модификацияланған, антибиотиктерге төзімді оба және Вектор деп аталатын орындағы шешек бағдарламасы туралы мәлімет берді. Ресейдің оба және шешекпен қаруланған стратегиялық ракеталарының бар екені анықталды. Ресей мен Ирактағы биологиялық қару жасайтын нысандар сипатталған. Соңында, ортопокс инфекциялары жөніндегі арнайы комитеттің тарихы мен жұмысы баяндалады. ДДСҰ-ның бұл тобы 1980 жылдан бері соңғы екі ресми сақтау орнындағы шешек үлгілерінің тағдыры туралы қызу пікірталас тудырып келеді. ДА Хендерсон жоюды жақтады, ал АҚШ армиясының ғалымы Питер Джарлинг одан әрі зерттеулер қажет деген негізде қарсы болды, өйткені шешек сақтау орындарынан тыс жерде де болуы мүмкін деп санайды. 5-бөлім, "Тынш өмір сүретін әйел", бастапқыда Эболамен жұмыс істеуге қабылданған USAMRIID микробиологы және эпидемиологы доктор Лиза Э. Хенслидің оқиғасын баяндайды. 2000 жылдың қаңтарында Хенслинің AA4 "Жылы бөлмесіндегі" апатты оқиғасы және оған байланысты хаттамалар сипатталған. USAMRIID ғалымдарының жануарларда шешек зерттеуін жүргізуге рұқсат алуы туралы айтылған, оның ішінде FDA-ның "жануарлардағы тиімділік ережесі" және ДДСҰ Бас Ассамблеясының үш жылға зерттеу жүргізуге уақытша рұқсаты (1999-2002). USAMRIID және CDC-де жануарлардың шешекке жұқтыруы мүмкін деген сұраққа қатысты зерттеулер үшін "маймылдар кабинеті" әзірленді. Өлімге әкелетін, гендік инженериямен жасалған тышқан шешегі вирусының (Джексон Рамшо вирусы) дамуы және оның биотерроризмге әсері сипатталады. Ақырында, 2001 жылы CDC MCF West-те АҚШ армиясының зерттеушілері алғаш рет маймылдарда шешек ауруын тудырды. 6-бөлім, "Жынның көзі", 2001 жылы CDC-де маймылдарда шешек ауруын тудыру туралы оқиғаны жалғастырады. Харпер штаммы маймылдарды баяу өлтірсе, ал Үндістан штаммы оларды жылдам өлтірді. Бұл шешектің адам емес жануарларға жұқтыра алатынын алғаш рет көрсетті. Жұқтырылған сегіз маймылдың жетісі қайтыс болды – алтауы геморрагиялық шешекке, ал біреуі классикалық іріңді типке шалдықты. Одан кейін жануарларды шешек зерттеулеріне қолдану қажеттілігі мен негіздемесі талқыланады. 9/11 күні MCF West-тегі әскери қызметкерлердің шұғыл эвакуациясы сипатталған. 7-бөлім, "Көмірқазба бас сүйектері", Денсаулық сақтау және халыққа қызмет көрсету департаментіндегі атмосфера мен олардың 9/11 шабуылдары кезінде жасаған әрекеттері туралы баяндайды. 2001 жылдың 16-25 қазанында болған Amerithrax зерттеулерінің тарихы күнделікті баяндамамен қайтадан қарастырылады. ФБР, Денсаулық сақтау, Әділет министрлігі, ЦРУ және Ақ үйдің жауаптары егжей-тегжейлі берілген. Сонымен қатар USAMRIID және USAMRMC-дегі іс-шаралар сипатталған. (USAMRIID биотеррорлық оқиғаға байланысты сот-медициналық дәлелдемелерді табу үшін ФБР-дің анықтамалық зертханасы болды.) Доктор Стивен Хатфиллдің Әділет министрлігіне "күдікті тұлға" ретінде қаралуына әкелген оқиғалар баяндалады. Соңында, Джонс Хопкинс халық денсаулығы мектебінің деканы Альфред Соммердің армия жануарларында шешек зерттеулері туралы жаңалықты естігендегі наразылығы және ДА Хендерсонның осыған қарсылығы сипатталған. 8-бөлім, "Супершешек", Сент-Луис университетінің медицина мектебіндегі зертханада USAMRIID үшін жұмыс істейтін Марк Буллердің Джексон Рамшо вирусын көшіруге жасаған әрекетімен басталады. Террорист қолдануы үшін ұқсас гендік модификацияланған "супершешек" вирусының мүмкіндігі зерттелді. Тышқан шешегі вирусына интерлейкин 4 генін трансфекциялау процедурасы сипатталған. Соңында, ерекше артефакт – 1999 жылы табылған және қазір USAMRIID-де сақталатын үш немесе төрт жасар баланың классикалық шешек дербесі бар сақталған қолы сипатталған. Бұл авторды "толық жою арманы сәтсіз аяқталды" деген ойға жетеді, өйткені біз шешекті табиғаттан жоя алғанымен, "вирусты адам жүрегінен түбірден жоғары алмаймыз".