Жаз поэзиясы: Ритм, импровизация және афроамерикандық әуендер

Кіріспе

Поэзия жанры

Джаз поэзиясы – "жаз музыкасын, музыканттарды немесе джаз ортасын тақырыбы ретінде қабылдайтын" және "жаз ырғағын немесе импровизация сезімін көрсететін" поэзия деп анықталған. Кейбір сыншылар оны жеке жанр деп есептейді, ал басқалары бұл терминді тек сипаттамалық деп санайды. Джаз поэзиясы ұзақ жылдар бойы балама өнер түрі болып келді, ол 1920-ші жылдары афроамерикандықтар тарапынан тудырылып, 1950-ші жылдары Бит буыны сияқты контрмәдениет ақындарымен жалғастырылды және қазіргі заманда хип-хоп музыкасына және поэзия слэмдері деп аталатын поэзиялық шараларға бейімделді.

Эстетика

"Цифротопия блюз – Жарыс, технология және американдық дауыс" атты кітабында ақын және саксофонист Джон Собол джаздың афроамерикалықтардың өзін-өзі күшейтуге арналған трансформациялық құралы болғанын айтады. Оның ең басты ерекшелігі мен мақсаты – тарихи түрде құлдыққа түскен, билік сөздеріне қол жеткізе алмаған ауызша мәдениеттің өкілдері үшін билік тілін меңгеруге жасалған ізденіс болды. Собол, әдеби дәстүрдің гегемониясымен шектелген ақындар джазды шеберлікпен ауызша билікке ие кеңістік ретінде сезініп, поэзияларында джаздың формаларын қайталай немесе жаңартуға тырысады, осылайша "джаз поэзиясы" деген аталымды иеленеді. (2022 жылғы шілде)

Гарлемдік қайта өрлеу

Алғашқы джаз поэзиясы джаздың дыбыстарын және импровизациялық рухын тікелей көшірмеді. Оның орнына, ол музыкалық формаға ауыр жүктеме жасады, джаз өнерінің дамуына ықпал еткен музыканттарға, аспаптарға және орындарға сілтемелер берді. Вашель Линдсей (жаз музыкасының «примитивтік» дыбысын жек көретін) және Мина Лой сияқты ақындар осы бағытта өлеңдер жазды. Джаз поэзиясы қазіргі түріне Гарлем эпохасының басталуымен жетті.

Лэнгстон Хьюз сияқты ақындар өз шығармаларына блюз бен джаз музыкасының синкопалық ырғақтарын және қайталама фразаларын енгізді. Гарлем эпохасының көптеген жазушылары нәсілдік мақтаныш пен ерекше афроамерикандық поэзияны жасау туралы терең ойлармен мазаланды. Өйткені, жаз музыкасы сол кезде афроамерикандық мәдениеттің маңызды бөлігі болды, сондықтан Хьюз және оның ізін басқандар музыка жанрын бейімдеп, ақ ақындардың туындыларынан оңай ажыратуға болатын өзіндік, ерекше афроамерикандық дауыстарды құрды. Хьюздің «The Weary Blues» сияқты көптеген өлеңдері сол кезеңнің танымал джаз және блюз әндерімен бірдей, және керісінше. Оның туындылары рухани әндерді де еске түсіреді.

Бебоп және бит ұрпағы

Бит буынының мүшелері 1950 жылдары афроамерикалық мәдениеттің кейбір аспектілерін қабылдағанда, джаз поэзиясы назарын нәсілдік мақтаныш пен жекеліктен спонтандылық пен еркіндікке бұрды. Осы ретте, джаз поэзиясы да, джаз музыкасы да қалыпты жағдайға қарсы күшті наразылық ретінде қарастырылды. Джек Керуак өлеңдерін оқығанда көбінесе музыкалық сүйемелдеуге ие болатын. Оның әріптесі, музыкант және композитор Дэвид Амрам, Керуак оқығанда көбінесе пианинода немесе бонгода ойнайтын. Амрам кейін олардың бірлескен жұмысы туралы былай деп жазды:

Біз ешқашан репетиция жасаған емеспіз. Бірақ біз бір-бірімізді мұқият тыңдадық. Джаз – тыңдау мен бөлісу туралы. Мен Джек оқыған немесе сол жерде ойлап тапқан ешбір сөзді жасырмадым. Ол спонтанды түрде сыпырып ойнағанда, ол пианинода немесе бонгода ойнайтын, менің немесе бізге қосылған басқалардың ойларын ешқашан тоқтатпайтын, сөзін кеспейтін. Біз бір-бірімізге өзара құрметпен қарадық, бізге келген әркім де сол құрметті көретін. Біз көбінесе микрофонды қолданбадық. Көп жағдайда, ол қолжетімді болмайтын! Лоуренс Ферлингетти саксофоншы Стан Гетцпен де ұқсас ынтымақтастықта болды. Кейбіреулер бит поэті Боб Кауфманды Лэнгстон Хьюзден басқа ең ұлы джаз поэті деп санайды. Кауфман "O Jazz O" және "Morning Joy" сияқты өлеңдерімен джазға құрмет көрсетті. Оның туындылары синкопалық ырғақтарымен, сюрреалистік бейнелерімен және оның көшпелі және түрмеде отырғандықтан туындаған шегініс сезімімен ерекшеленеді. Нью-Йорк ақыны Кеннет Кох, бұрын джаз саксофонисті болған суретші Ларри Риверспен поэзия және джаз саласында ынтымақтастық жасады. Кох кейінірек осы тәжірибе туралы былай деп жазды: "Өткен жылы Ларри Риверспен біз поэзия мен джазды пароди жасау арқылы өлтіруге тырыстық; алайда, Five Spot-тағы бірінші сессиямыз өте қызықты болды (кем дегенде, біз үшін), сондықтан біз осы тәжірибені бірнеше рет қайталадық. Мен оны өлтірдік деп ойламаймын". 1960 жылдары бит поэті Лерой Джонс өзін Амири Барака деп атады және джаз поэзиясын қара нәсілдің мақтанышының көзі ретінде қайта жаңғыртты. Ол Дэвид Мюрреймен бірлесіп "Evidence" сияқты жазбалар жасады, ол Мюррейдің Fo Deuk Revue (1996) альбомына енді. Барака "Қара халық – бір нәсіл, бір мәдениет, бір ұлт" деп сенетін мәдени ұлтшыл болды. Бараканың туындыларында синкопа және фразаларды қайталау сияқты джаз элементтері жиі кездеседі. Рэп музыкасының негізін қалаушылардың бірі саналатын Гил Скотт Херон да 1970 және 1980 жылдардағы сөйлеген сөз альбомдарында джаз поэзиясының көптеген көркемдік тәсілдерін қолданды.

We never once rehearsed. We did listen intently to one another. Jazz is all about listening and sharing. I never drowned out one word of whatever Jack was reading or making up on the spot. When I did my spontaneous scatting [ ] he would play piano or bongos and he never drowned out or stepped on a word or interrupted a thought that I or anyone else had when they joined us in these late night early morning get togethers. We had mutual respect for one another, and anyone who joined us received the same respect. We almost never used a microphone. Most of the time, there weren't any available! Lawrence Ferlinghetti had a similar collaboration with saxophone player Stan Getz. Beat poet Bob Kaufman was said by some to be the greatest jazz poet ever to have lived, with the exception of Langston Hughes. Kaufman paid homage to jazz in poems such as "O Jazz O" and "Morning Joy." His work is notable for its syncopated rhythms, surreal imagery, and a quality of alienation stemming from his own life as a drifter and a jailbird. The New York poet Kenneth Koch collaborated with the painter Larry Rivers, who had worked as a jazz saxophonist, on poetry and jazz. Koch wrote later of the experience: "Last year Larry Rivers and I tried to kill poetry and jazz by parodying it; our first session at the Five Spot, however, turned out to be so enjoyable (for us, at least) that we repeated the experience several times. I don't think we killed it." In the 1960s, Beat poet LeRoi Jones renamed himself Amiri Baraka and revived the idea of jazz poetry as a source of black pride. He collaborated on recordings with David Murray, such as "Evidence" on Murray's Fo Deuk Revue (1996). Baraka was a cultural nationalist who believed that "Black People are a race, a culture, a Nation". Elements of jazz show up often in Baraka's work, such as syncopation and repetition of phrases. Gil Scott Heron, often seen as one of the founding fathers of rap music, also used many of the artistic devices of jazz poetry in his spoken word albums of the 1970s and 1980s.