Кіріспе
Марк Бехр (19 қазан 1963 – 27 қараша 2015) – Танзанияда туған, Оңтүстік Африкада өскен жазушы. Ол Теннесси штатының Мемфис қаласындағы Родс колледжінде ағылшын әдебиеті және шығармашылық жазу профессоры болды. Сондай-ақ, Оңтүстік Африканың Йоханнесбург қаласындағы Витватерсранд университетіндегі магистратура бағдарламасында оқытумен айналысты.
Mark Behr (19 October 1963 – 27 November 2015) was a Tanzanian born writer who grew up in South Africa. He was professor of English literature and creative writing at Rhodes College, Memphis, Tennessee. He also taught in the MA program at the University of the Witwatersrand in Johannesburg, South Africa.
Ерте өмір
Бехр Танзанияның Аруша аймағындағы Ольжорро ауданында фермер отбасында дүниеге келді, сол кезде ол Tanganyika деп аталатын. 1964 жылы президент Джулиус Ньереренің Африкалық социализм жөніндегі Уджама саясатын іске асыру барысында ақ нәсілді фермалардың мемлекеттендірілуінен кейін, отбасы Оңтүстік Африкаға эмиграциялады. Мұнда отбасы өзін африканерлер деп санады, Бехрдің балалары африкаанс тіліндегі мектептерге қатысты және консервативті Голланд реформаторлық шіркеуіне барды. Бехрдің әкесі Квазулу-Наталдағы ұлттық саябақтарда рейнджер болып жұмыс істеді, Бехр бала кезін сол жерде өткізді. Оннан он екі жасқа дейін Бехр Квазулу-Наталдың Дракенсберг тауларындағы жеке музыка академиясы – Дракенсберг ұлдар хоры мектебінде білім алды. Дурбандағы африкаанс тіліндегі Порт-Натал орта мектебін бітіргеннен кейін, ол сол жастағы көптеген оңтүстік африкалық еркектер сияқты Оңтүстік Африка қорғаныс күштеріне әскерге шақырылды және Ангола соғысында қызмет етті, теңіз корпусында кіші офицер болды.
Академиялық зерттеулер мен саяси даму
Оңтүстік Африка қорғаныс күштерінен кеткеннен кейін Бехр Оңтүстік Африканың Батыс Кейп провинциясындағы Стелленбош университетінде оқыды. Осы кезеңде (1985–1989) Бехрдің шығармашылық жұмысы алғаш рет жарияланды; бірнеше өлеңі университеттің жылдық журналы "Стелленбосс студенті"-нде жарияланды. Университетте студент болып оқыған кезінде Бехр Оңтүстік Африканың апартеид үкіметінің қызметкері болды, ол университет кампустарындағы студенттердің қызметін саяси көтеріліс болдырмау үшін бақылап отырды. Ағылшын тілі мен саясат пәндері бойынша бакалавр дәрежесін алғаннан кейін, Бехр саясат бойынша магистр дәрежесін алуға кірісті. IDASA (Оңтүстік Африка үшін демократиялық балама институты) ұйымында бір жыл жұмыс істеген соң, Бехр Норвегияның Осло қаласындағы Халықаралық бейбітшілік зерттеу институтында ғылыми қызметкер және лектор болып жұмыс істеді, содан кейін Еуропа, Оңтүстік Африка және АҚШ арасында саяхаттады. Ол Америка Құрама Штаттарының Нотр-Дам университетіне түсті, онда Антонио Грамшидің "Түрме жазбалары" кітабын аударған Джозеф Буттиджигпен бірге оқыды. Бехр 1993 жылы Халықаралық бейбітшілік зерттеулері, 1998 жылы көркем әдебиет жазу және 2000 жылы ағылшын әдебиеті бойынша магистр дәрежесін алып Нотр-Дам университетін бітірді.
Жазушылық сыйлықтар
Бехрдің алғашқы жарияланған романы "Алманың иісі" (1995) 1993 жылы алғаш рет африкаанс тілінде (Die Reuk van Appels) жарық көрді. Кітап, Оңтүстік Африканың ең беделді әдеби сыйлықтарының бірі – M Net сыйлығымен қатар, Оңтүстік Африкадағы Юджин Марайс және CNA дебюттік әдеби сыйлығын, сондай-ақ 1996 жылы Ұлыбританияда жарық көрген ең үздік алғашқы роман үшін Бетти Траск сыйлығын иеленді. Роман сонымен қатар Steinbeck және Guardian әдеби сыйлықтарына үміткер болды. 1997 жылы роман Лос-Анджелес Таймс газетінен Арт Сейденбаум сыйлығын алды. Осы кітаптың жеткен жетістігі Бехрді тыңшылық қызметі туралы ашық әңгімелеуге итермеледі. 1996 жылы Кейптаунда өткен "Шындық және кешірім" конференциясында ол баяндамашы ретінде Оңтүстік Африка армиясындағы өзінің тарихы мен кампустағы тыңшылық статусы туралы сөз сөйледі. 2000 жылы Бехрдің екінші романы "Құшақтау" жарық көрді. Оған қойылған әртүрлі пікірлер Бехрдің студенттік саяси қызметіне байланысты қысымды сақтап тұруы мүмкін. Фелисе Пикано "Гей және лесбиянкалар шолуы" журналында оның эпикалық сапасы, әмбебап ауқымы және күрделілікке ұмтылысы үшін мақтаған болатын, ал "The Sunday Times" газетінде Тим Тренгроув Джонс оны "асыра бағаланған алаңдаушылықтың үлкен монстры" деп атады. "Құшақтау" Оңтүстік Африкадағы The Sunday Times сыйлығына және Ұлыбританиядағы Encore сыйлығына үміткер болды. 2009 жылдың соңында Бехр үшінші романын, "Су патшалары" атты кітабын жариялады. Кейт Сондерс "The Times" газетінде оны былай бағалады: "Тамаша жазылған, ойлы және тікелей, бұл керемет роман африкаанс еркегінің психологиясын зерттейді – африкаанс тілін керемет поэтикалық түрде қолдана отырып". Романшы Кристофер Хоуп "The Guardian" газетіне (2010 жылғы қаңтар) жазған рецензиясында Чеховтың "Шершін бақшасының" рухын атап өтті және оны "кейінгі жылдарда Оңтүстік Африкадан шыққан ең қозғалтқыш романдардың бірі" деп сипаттады. Бехр сонымен қатар қысқа әңгімелер мен эсселер де жазды. "Бур және лебедь" атты әңгімесі 1993 жылғы қарашада "Die Suid Afrikaan" журналында жарық көрді. "Кейптаун, менің махаббатым" 2006 жылы Стивен Уотсонның (Penguin) редакциялаған "Кейптаун: қиялдалған қала" жинағында жарияланды. Сондай-ақ 2006 жылы "Сократ, Мисс Сели және мен" "Gesprek Sonder Grense: Johan Degenaar Word 80" еңбегінде жарық көрді. 2007 жылдың көктемінде "Шындық туралы шындық" журналында "Біз сияқты адамдар" атты мақала жарияланды, бұл Бехрдің 2003 жылы Канададағы Уилфрид Лориер университетінде сөйлеген лекциясының бір бөлігі болды. "Екі мұнара туралы әңгіме: тіл, терроризм және тарихтың тағы бір сәті". 2009 жылы "Бала" атты қысқа әңгімесі "Екі ер адам арасында" атты халықаралық антологияда жарияланды. Бұл әңгіме Бехрдің Ямайка Кинкейдтің "Қыз" әңгімесіне жауабы болып табылады. "Барлық гей және лесбиянкалар оқуға тиіс елу кітап" еңбегінде Бехр Элис Уокердің "Көк түсті" романының өзінің саяси және психологиялық дамуына тигізген әсерін қарастырады. Бехрдің еңбектері осы күнге дейін он тілде жарық көрді. Бехр 2015 жылғы 27 қарашада Йоханнесбургте күдікті жүрек талмасынан қайтыс болды.
Тақырыптар мен әсерлер
Тілдің, ұлтшылдықтың, гендерлік теңсіздіктің және әскерилендірудің ықпалы арқылы жеке тұлғаны құру Бехрдің шығармаларындағы тұрақты тақырыптардың бірі болып табылады. Бұл оның буынындағы басқа Оңтүстік Африка жазушыларына, мысалы, Деймон Галгут пен Марлен ван Никеркке де тән. Бехрдің өмірлік тәжірибесі және оның өзін гомосексуал/күйір ретінде тануы оның туындыларының мазмұны мен мәнеріне күшті әсер еткен сияқты. Ол Элис Уокердің "Көк түсті" романының ертедегі ықпалы туралы айтқан. Оңтүстік Африка ақындары Брейтен Брейтенбах пен Антжи Крогтың шығармаларында басқа ықпалдардың іздерін табуға болады. Бехрдің жазуындағы маңызды теориялық ықпал Антонио Грамши, Джудит Батлер және Ричард Рортидің таңдалған еңбектерінен туындауы мүмкін.