Кіріспе

Люткирх-им-Аллгау – Германияның оңтүстік-шығысында орналасқан бұрынғы еркін императорлық қала. Ол Батыс Аллгау аймағындағы Равенсбург округінің құрамына кіреді және Тюбинген әкімшілік округіне (Regierungsbezirk) қарасты. Германия метеорологиялық қызметінің мәліметінше, Люткирх Германиядағы ең көп күн көретін қалалардың бірі. Люткирх атауы "Лейтекирхе" ("халық шіркеуі" деген мағынадағы ағылшын тіліндегі Church of the people) – қаладағы католик шіркеуінен шыққан, қазір "Санкт Мартин" деп аталатын шіркеуден шыққан. 1972 жылғы әкімшілік реформадан бері біріккен Люткирх қалалық аймағына Люткирх-им-Аллгау қаласы және бұрынғы Diepoldshofen, Friesenhofen, Gebrazhofen, Herlazhofen, Hofs, Reichenhofen, Winterstetten және Wuchzenhofen муниципалитеттері кіреді.

География

Люткирх Германияның оңтүстігінде, Баден-Вюртемберг штатының оңтүстік-шығысында, Бавариямен шекаралас орналасқан. Австриямен шекара және Констанц көлі шамамен 40 км қашықтықта.

Ерте тарих

Аллгеу аймағында прототарихи кезеңге жататын қоныстардың қалдықтары өте сирек кездеседі, бірақ Леуткирх аймағында көшпенділер дәуірінен қалған бір қабір табылған. Бұл аймақты, шамасы, римдік кезеңде Дунай-Иллер-Рейн шебі құрылғанға дейін алеманн тайпалары мекендеген. Қала Уфхофен және Миттельхофен ауылдарының бірігуі нәтижесінде пайда болды, ал сол елді мекендердің іздері ескі Сент-Мартин шіркеуінің астында табылды. Шіркеу туралы алғашқы жазба 766 жылға жататын Санкт-Галл аббаттығының құжатында кездеседі. Жергілікті билеушілер әулетінің жойылуынан кейін, аймақ Брегенц және Монфорт графтарына берілді.

Еркін императорлық қала дәуірі

1293 жылы Нассау королі Адольф Люткирхке Линдау қала кодексіне (Rechte der Stadt Lindau) сәйкес өзін-өзі басқару құқығын берді, осылайша Люткирхті еркін императорлық қала мәртебесіне көтерді. Біраз уақыт бойы қала патша тағайындаған сот орындаушысы (ландвогт) билігінде болды. 1311 жылы алғаш рет қалалық кеңес (Rat) туралы мәлімдеме жасалды, оның мүшелері қалалық судьялардың да қызметін атқарды. 15 ғасырдан бастап сайланған бұргомистр (мэр) қалалық кеңестің төрағасы болды. Гильдияларды өкілдік ететін «Жиырмалық комитет» та басқару құрылымының бір бөлігі болды. Ақырында, қалалық кеңес магистраттан (Амтманн), екі мэр, үш құпия кеңесші және тоғыз кеңесшіден тұратын болды. Сол кезде қаланың негізгі өндірісі зығыр саудасы еді, ал ең ірі тоқымашылар гильдиясында бір уақытта 200-ге жуық мүше болған. Олардың зығыр өнімдері көбінесе Италия мен Испанияға экспортталды. 1488 жылы Люткирх Швабия лигасына қосылып, Лига мен Императорлық диетада (Райхстаг) орын және дауыс құқығына ие болды. Басқа көптеген еркін императорлық қалалар сияқты, Люткирх та протестанттық реформация кезінде қатты ішкі тартыстарды бастан өткерді. 1546 жылы ресми түрде лютерандық болып танылған қала Аугсбург конфессиясына қосылып, кейін Шмалькальдия лигасына ұсынылды. Бірнеше жыл бойы қаланың протестанттық судьялары мен Вейгартен аббаттығының абысы арасында Сент-Мартин шіркеуін бақылау үшін қызу дау болды, оның қамқоршысы абыс болған. 1562 жылы келісімге қол жеткізілді: католиктер приход шіркеуін сақтап қалды, ал протестанттар аурухана шіркеуін иеленді, ол 1589 жылы кеңейтіліп, қазір Естелік шіркеу деп аталады. Осылайша, католиктер протестанттық қалада бекініп, белгілі бір құқықтарды сақтап қалды. 1577 жылы Люткирх Конкорд формуласына қол қоюға басқа лютерандық еркін императорлық қалалармен бірге қосылды. Қала Отыз жылдық соғыс кезінде ауыр қасіреттерге ұшырады және тұрғындарының саны күрт азайды. Соғыстан кейінгі кезең де оңай болған жоқ, қаланың қарызы арта берді. Дегенмен, қиын экономикалық жағдай қала басшыларына 1740 жылы жаңа барокко стиліндегі қалалық үй (ратхаус) салуға кедергі келтірмеді. Иоганнес Шютц жасаған штукатурлық төбе қаланың басты көрікті жерлерінің бірі болып табылады. Вестфалиялық бейбітшілік шартынан бастап Люткирх Империяның 50 еркін императорлық қалаларының ең кішкентай және көзге түспейтін қалаларының бірі болып қала берді.

Люткирхтің еркін императорлық қаласының соңы

1802-03 жылдардағы медиация процесінде Люткирх, өліп бара жатқан Киелі Рим империясының 50 еркін императорлық қаласының көпшілігі сияқты, тәуелсіздігінен айырылды. 1803 жылы қала алғаш рет Бавария герцогтығына (кейіннен Корольдыққа) қосылды, ал 1810 жылы Вюртемберг Корольдығының құрамына кірді.

Люткирхер баурайының еріктілері

Солтүстік-батыс бөлігінен басқа, Люткирх еркін императорлық қаласын қоршаған ауылдардың бәрі императорлық тікелей басқару құқығына ие еркін императорлық ауылдары деп белгіленді. Бұл аймақ Люткирхер даласының еркін халқы (Freien auf Leutkircher Heide) деп танылды. 1800 жылға қарай, еркін халық әлі де сақталған бес императорлық ауылдың бірі ғана болды. Олар Люткирх қаласының тағдырын бөлісті және 1803 жылы бавариялық әскерлер тарапынан басылып алынды.

Иммиграция

2011 жылғы халық санауы бойынша, Люткирх тұрғындарының 1438 адамы немесе 6,6 пайызы неміс азаматтығын алмайды. Олардың 1307-сі басқа еуропалық елдерден, 93-і Азиядан, 15-і Африкадан және 23-і Солтүстік және Оңтүстік Америкадан келген. Ең ірі көшіп келген топтар Түркиядан (440 адам), Италиядан (175), Косоводан (98), Австриядан (86) және Босния және Герцеговинадан (65) құралған.

Дін

2011 жылғы халық санауы бойынша Люткирх тұрғындарының 70,3% католик, 12,3% протестант, 0,8% православие дінін ұстанатын, ал қалғандары басқа діни топтарға жататын немесе дінсіз болған.

Саясат

Ханс Йорг Хенле 2008 жылдан бері Люткирх қаласының әкімі болып табылады. Ол ешқандай саяси партияға мүше емес. 2021 жылы Баден-Вюртемберг штатында өткен сайлауда консервативті христиан-демократиялық "CDU" партиясы Люткирхте 36,8% дауыс алып, ең табысты партия атанды. Екінші орында 28,5% дауыс жинаған жасыл экологиялық "Die Grünen" партиясы, ал үшінші орында 9,4% дауыс алған оңшыл популистік "AfD" партиясы тұрды.

Көлік

Люткирх Линдаудан Мюнхенге дейінгі 96 федералды тас жолында орналасқан. B 465 федералдық жол желісіне қосылысты толықтырады. Қала Люткирх-Мемминген темір жолының бастапқы нүктесі болып табылады. Люткирх теміржол станциясы Хербертинген-Иснь және Люткирх-Мемминген теміржол бағыттарында орналасқан. Қалаға күн сайын екі сағат сайын (таңертең және түстен кейін кейде сағат сайын) баруға болады. Қала бірнеше автобус бағыттары арқылы Иснь және Бад Вурцах қалаларымен, сондай-ақ басқа да қалалармен байланысты және Бодензее-Обершвабен транспорттық бірлестігіне (bodo) кіреді. Люткирх қалалық автобусы Люткирх ішінде жүреді.

Орталық парктер

Center Parcs Europe компаниясы Люткирх қаласында демалыс саябағын ашты. 2009 жылдың 27 қыркүйегінде Люткирх тұрғындарының көпшілігі референдумда жобаны қолдады. 2015 жылдың соңында 250 миллион еуролық жобаға қаржыландыру қамтамасыз етілгені жарияланды; 2018 жылдың соңына дейін шамамен 1000 демалыс үйі, дүкендер, мейрамханалар, ойын-сауық орындары және үлкен суға түсу және спа аймағы бар үлкен жабық кешен салынуы тиіс болды. Нәтижесінде жоба ұғымы өзгертіліп, кеңейтілді. Осының салдарынан құрылыс құны шамамен 350 миллионға дейін өсті. Center Parcs Park Allgäu 2018 жылдың қазан айының соңынан бастап демалыс жасауға келген қонақтарға ашық.

Бок мұражайы

Бок мұражайындағы жергілікті тарих мұражайы қала және шеберлер тарихына қатысты экспонаттарды көрсетеді.

Зейл сарайы

Шлосс Зейль (Зейль қамалы) қаланың орталық бөлігінен бес шақырым қашықтықта, Унтерзель ауылының үстіндегі төбеде орналасқан. Ренессанс стиліндегі бұл ғимаратты тек сыртынан қарауға болады. Қамал кешеніне кіретін Әулие Мария шіркеуіне еркін кіруге болады. 1598 жылы Трюкшесс Фробен фон Вальдбург Зейль ортағасырлық Зейль қамалын бұзды, ал 1599 жылы қазіргі Ренессанс қамалын салу жұмыстарын бастады. Құрылыс оның 1614 жылы қайтыс болуына дейін жалғасты. Контрреформацияны қолдаушы болғандықтан, Трюкшесс Фробен алдымен шіркеу мен монастырды (Хаусклостер) салдырды, содан кейін қамалды. Ол сондай-ақ, күнделікті жоғары мисса, Құдайға салтанатты мадақ және кірмеде тыныш жатқандар үшін дұға етуді бұйырды.