Аргентинаның сыртқы саудасы: тарихи шолу және даму динамикасы

Кіріспе

Аргентинаның сыртқы сауда процестері

жалпырақталған қарапайым шолу

Аргентинаның сыртқы саудасы Аргентинаның ішінде де, сыртында да жүзеге асырылатын экономикалық қызметтерді, әсіресе тауарлар экспорты мен импортын, сондай-ақ қызметтер саудасын қамтиды.

Колониялық және ерте тарих

Аргентинаның отарлық дәуірдегі негізгі экспорты көбінесе тұздалған сиыр етімен шектелді, себебі сиыр еті Атлант мұхиты арқылы тасымалдау кезінде бұзылып кетпейтін еді. Осы мәселе 1870 жылдарға дейін астық экспортын да шектеді.

Қазіргі тарих

Аргентина агроэкспорттық модельді дамытты, онда олар сыртқы секторға жоғары дәрежеде тәуелді болды, көбінесе тауарларды Батыс Еуропаға экспорттады. Колониялық элиталар еуропалық стильдерді қайталауға тырысқанмен, 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басындағы еуропалық инвестициялар мен иммиграция толқыны (негізінен Пампас аймағында) жергілікті мәдениет пен архитектураны осылай өзгертіп жіберді, сол себепті келушілер Буэнос-Айресті Парижбен салыстырды. Алайда, президент Хуан Перонның (1946-55) басшылығымен астық экспортына қойылған рекордтық салықтар және қымбат отын мен жабдықтарға өте күшті қажеттілік 1949 мен 1962 жылдар аралығында үздірілмейтін сауда тапшылығына әкеп соқты. Перон және, ең бастысы, президент Артуро Фрондизи (1958-62) импортты алмастыру индустрияландыру саясатының бір бөлігі ретінде энергетика және өнеркәсіп салаларындағы шетелдік және жергілікті инвестицияларды ынталандырды. 1950 жылдардағы сауда тапшылығы бастапқыда қымбат жабдықтар мен материалдарға деген қажеттілік және шетел валютасының жетіспеуіне байланысты дамуды шектеді. Бірақ Латын Америкасының ең жоғары тұрмыс деңгейін ұсынатын экономикаға қызыққан отандық және шетелдік инвесторлар жауап берді, өнеркәсіптік өндіріс екі еседен астам өсті және елдің сауда жағдайы 1963-1979 жылдар аралығында ішкі сұраныс өскен кезде де жақсарып, оңтайлы болды. Экономика министрі Доминго Кавалло 1991 жылы Аргентина песосының ақшалай құнын АҚШ долларына бекітіп, «Айналымдылық туралы» заңды қабылдады. Белгіленген валюта бағамы (1 песо долларға) макроэкономикалық тұрақтандыруға мүмкіндік берді. Президент Карлос Менемнің басшылығымен еркін сауданы либерализациялау шараларынан кейін төмендеген импорт тарифтері мен қайта пайда болған несиелердің арқасында аргентиналық компаниялар мен тұтынушылар 1990 жылдан 1994 жылға дейін капитал тауарларын сатып алуды үш есеге арттырды, ал автокөлік сатуы бес есеге өсті. Импортталған машиналар мен жабдықтар елдің өнеркәсіптік базасын жаңғыртуға көмектесті, бірақ ол сауда балансына кері әсер етті, нәтижесінде 1992 жылдан 1999 жылға дейін 22 миллиард АҚШ долларына тең тапшылық жиналды.

Argentina developed an agro export model where they were highly dependent on the external sector, exporting commodities mostly to Western Europe. Much as colonial elites tried to emulate European styles, a wave of European investment and immigration so reshaped local culture and architecture in the late 19th and early 20th centuries (primarily in the Pampas area), that visitors often compared Buenos Aires with Paris. But record taxes on grain exports imposed by the administration of President Juan Perón (1946 55) and an increasing need for costly fuel and machinery helped result in a nearly unbroken string of trade deficits between 1949 and 1962. Perón and, most notably, President Arturo Frondizi (1958 62), encouraged foreign as well as local investment in energy and industry as part of a developmentalist policy of import substitution industrialization. Trade deficits in the 1950s initially limited development due to the need for expensive machinery and supplies and a shortage of foreign exchange. But drawn to an economy that provided Latin America's highest standard of living, domestic and foreign investors responded, industrial production more than doubled, and the country's trade position became modestly positive throughout the 1963–79 era, even as domestic demand grew. Economy Minister Domingo Cavallo enacted the Convertibility Law of 1991, pegging the monetary value of the Argentine peso to the United States dollar. The fixed exchange rate (1 peso to the dollar) allowed for a macroeconomic stabilization. Taking advantage of this low exchange rate, on the lower tariffs on imports and on the reappearance of credit after the free trade liberalization measures taken by President Carlos Menem's administration, Argentine firms and consumers tripled capital goods purchases from 1990 to 1994, while depressed auto sales rose by fivefold. The influx of imported machines and supplies helped the modernization of the country's industrial base; but it negatively impacted its trade balance, which accumulated US$22 billion in deficits from 1992 to 1999;

Дағдарыс және қалпына келтіру

2001 жылдың соңында Аргентина экономикасының құлдырауы мен 2002 жылы песоның құнсыздануынан кейін импорт жартысынан астамға төмендеді, ал Аргентинаның сауда артықшылығы 16 миллиард АҚШ долларынан асып түсті. Бұл артықшылық экспорттың өсуімен қатар Аргентинаның сауда шарттарының айтарлықтай жақсаруының нәтижесінде болды, ол 2010 жылға қарай 1990 жылдардағы деңгейден 40%-ға өсті. Осыған сәйкес, 2011 жылы автоматты емес импорт лицензиялау жүйесі ұзартылды және автомобиль секторы үшін ережелер қабылданды, олар компанияның болашақ импортын оның экспортымен байланысты анықтайтын модельді орнатып, (бірақ міндетті түрде бір категорияда емес) белгіледі. Бұл өзгерістердің нәтижесінде, тарихи түрде импорт үстемдік еткен маңызды салалардағы Аргентина нарығының көп бөлігін отандық өндіріс қамтамасыз етті, оның ішінде ақпараттық технологиялар, ірі тұтыну тауарлары, аяқ киім және ауылшаруашылық техникасы сияқты алуан түрлі өнімдер бар. 2014 жылы әлемдік тауар бағаларының төмендеуі 2015-2018 жылдар аралығында сауда тапшылығына әкелді, бұл 2017 жылы 31 миллиард АҚШ долларын құраған рекордтық ағымдағы шот тапшылығымен және одан кейін сыртқы қарыз дағдарысымен аяқталды. Дегенмен, 2018 жылғы дағдарыс импортты 2017 жылдан 2020 жылға дейін 37%-ға төмендетті, нәтижесінде 2019 жылдан 2022 жылға дейін жиынтық сауда артықшылығы 50 миллиард АҚШ долларын құрады.

Аргентинада қызметтер саудасы тарихи түрде тапшылықты болды, себебі туризм және сыртқы қарыз бойынша төлемдер көбінесе қызметтерден түскен кірістерден әлдеқайда асып түседі. 1980 және 1990 жылдары қызметтердегі жылдық тапшылық орташа есеппен шамамен 5 миллиард АҚШ долларын құрады (негізінен сыртқы қарыз төлемдеріне байланысты), бірақ 2001 жылғы дағдарыстан кейін 2007 жылға дейін жыл сайын шамамен 1 миллиард АҚШ долларына дейін төмендеді. Одан кейін қызметтер тапшылығы тұрақты түрде өсіп, 2017 жылы рекордтық 9,7 миллиард АҚШ долларына жетті, содан кейін 2021 жылға қарай 3,6 миллиард АҚШ долларына дейін төмендеді, бірақ 2022 жылы шамамен 7 миллиард АҚШ долларына дейін өсті, бұл негізінен аргентиналықтардың шетелге саяхаттарының жаңаруының нәтижесінде болды.

Меркосур

Меркосур – Аргентина, Бразилия, Парагвай және Уругвайды қамтитын кеден одағы 1995 жылдың 1 қаңтарында күшіне енді; Боливия, Чили және Венесуэла кейіннен осы келісімге серіктес мүшелер ретінде қосылды. Бразилия мен Аргентина арасындағы ынтымақтастық (тарихи бәсекелестер) Меркосурдың интеграциялық процесінің кілті болып табылады, ол кедендік одақтан өзге саяси және әскери элементтерді де қамтиды; Бразилия Меркосурдың ЖІӨ-нің 74%-ын, ал Аргентина шамамен 23%-ын құрайды. Аргентинаның Меркосур ішіндегі саудасы 1991 жылы 4 миллиард АҚШ долларынан 1998 жылы 23 миллиард АҚШ долларына дейін күрт өсті; 2002 жылғы дағдарыс кезінде ол 9 миллиард АҚШ долларына дейін төмендеді, бірақ тез қалпына келіп, 2011 жылы 44 миллиард АҚШ долларына жетті (Аргентинаның жалпы сомасының 28%-ы). Меркосур ішіндегі сауданың 90%-дан астамы кедендік төлемдерден босатылған, ал топтың ортақ сыртқы тарифтері (ОСТ) импортталатын тауарлардың 85%-дан астамына қолданылады. Қалған тауарлар 2006 жылға дейін ОСТ-қа кезең-кезеңімен енгізілетін болады. Бразилияның өндірістік қуатының және индустрияландыру деңгейінің жоғарылығы, сондай-ақ басқа да экономикалық теңсіздіктер Аргентинамен керістік тудырды. 2001-2002 жылдардағы дағдарыстан кейін Аргентинаның жаңарып келе жатқан өнеркәсіп секторы үкіметке Меркосурдың еркін сауда ережелеріне шектеулер (әсіресе квоталар) енгізуге қысым жасады, осылайша олардың өсуін солтүстіктегі үлкен серіктестің адал емес бәсекелестігінен қорғауға тырысты. Бразилияға экспорт дағдарыстың өнеркәсіптік секторға тигізген әсерін азайтуға көмектесті, бірақ Аргентинаның Меркосур ішіндегі саудасы 2004 жылдан 2008 жылға дейін 15 миллиард АҚШ доллары көлемінде жиынтық тапшылыққа алып келді. 2009 жылы песоның қайта құнсыздануы Меркосурмен 700 миллион АҚШ доллары көлемінде артықшылыққа ие болуға мүмкіндік берді, бірақ 2010 және 2011 жылдары 1,8 миллиард АҚШ доллары тапшылық тіркелді.

Қытай

1992 жылға дейін Қытаймен сауда көлемі ұсақ болды; кейін ол қарқынды өсті және 2010 жылы Қытай Аргентинаның екінші ірі сауда серіктесіне айналды. Аргентинаның Азия нарығына экспорттауының басым бөлігі соя, сиыр еті, арпа және, соңғы кезде, литий карбонатынан тұрады, ал импорттағы басымдық өнеркәсіптік және тұтыну тауарларына тиесілі. Аргентинаның Қытаймен тауар айналымындағы дефициті одан бері көбейіп, 2022 жылы 17,5 миллиард АҚШ доллары импортқа 9,5 миллиард АҚШ долларына жетті; Қытай қазір Аргентинаның импорттың ең ірі көзі болып табылады, үлесі 21,5% құрайды. Қытай Аргентинаның дамып келе жатқан литий өндіру саласына ең ірі инвестор айналды, ал JPMorgan Chase болжамы бойынша 2030 жылға қарай бұл сала Австралиядан кейін әлемдегі екінші ірі сала болады.

Америка Құрама Штаттары

1920 жылдары АҚШ өндіріс және жалпы импорттың жетекші көзі ретінде Ұлыбританияны ығыстырды. Бұл артықшылық 1998 жылы 3,7 миллиард АҚШ долларына жетті. Аргентинадағы дағдарыс 2002-2005 жылдары АҚШ-тағы шағын екіжақты дефицитке әкелді, бірақ 2006 жылы АҚШ-тың артықшылығы қайта орнатылып, 2014 жылға қарай рекордтық 6,6 миллиард АҚШ долларына дейін өсті және содан кейін тұрақталды. Мұнай-химия өнімдері, алтын, күміс және алюминий – АҚШ-қа Аргентинаның негізгі экспорты, ал шарап – АҚШ нарығындағы Аргентинаның жетекші тұтыну тауары. Аргентинаның импорты негізінен өнеркәсіптік тауарлардан тұрады. Аргентинаның таза сиыр еті 1997 жылы 60 жылдан астам үзілістен кейін алғаш рет АҚШ нарығына экспортталды, ал 1999 жылы экспорт квотасы 20 000 тоннаға толтырылды. 2000 жылдың тамызында Аргентинаның Парагваймен шекаралас аймағындағы ірі қара малдарында (Парагвай билігі ірі қара малды жұқпалы ауруға қарсы вакцинациялаудан бас тартқан) инфекцияға қарсы антиденелер табылғандықтан, АҚШ-қа сиыр етін экспорттау тоқтатылды. Квота 2002 жылдың басында қайта жаңартылды және содан бері орташа есеппен 28 000 тоннаны құрады. 2012 жылы Обама әкімшілігі Аргентинаның Басымдықтардың Жалпыланған Жүйесіне (GSP) қатысуын тоқтатты, себебі 2002 жылы песоның құнсыздануынан зардап шеккен бірнеше АҚШ компанияларына Дүниежүзілік банктың ICSID арбитраждық төлемдерін төлеуден бас тартты. GSP артықшылығы (2011 жылы 18 миллион АҚШ доллары) салыстырмалы түрде шағын, ол АҚШ-қа Аргентинаның 4,2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі экспортының 0,4% құрайды, яғни сол жылғы жалпы сомасы.

Зияткерлік меншік мәселелері

Аргентина зияткерлік меншікке қатысты көптеген келісімдер мен халықаралық шарттарды сақтайды. Ол Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымының мүшесі және 1993 жылдың желтоқсанында, зияткерлік меншікке қатысты шараларды қамтитын Уругвай кезеңінің келісімдеріне қол қойды. Дегенмен, фармацевтикалық өнімдерге тиісті патенттік қорғауды ұзарту өте даулы екіжақты мәселе болып қалып отыр. 1997 жылдың мамырында АҚШ Аргентинаның Жалпы баж салығынан жеңілдіктер (GSP) бағдарламасы бойынша 50% артықшылықтарын тоқтатты, себебі Аргентинаның фармацевтикалық патент заңнамасы жеткіліксіз деп саналды. 1999 жылдың мамырында АҚШ Үкіметі бұл кемшіліктерді жою мақсатында Дүниежүзілік сауда ұйымының рәсімдеріне сәйкес консультациялар бастады және 2007 жылдың мамырында консультацияларды кеңейтті.