Кіріспе

Джейм Ретиф – Кит Лаумердің сатирикалық ғылыми-фантастикалық әңгімелер сериясының басты кейіпкері. Әңгімелер 1960 жылдардың басында басталып, трица жылға жуық уақыт бойы хронологиялық реттілікке немесе нақты схемаға қарамастан жазылды. Джейм Ретифтің Жер дипломатиялық корпусындағы (CDT) басынан өткен қиындықтарды егжей-тегжейлі баяндайтын осы әңгімелер Лаумердің АҚШ Сыртқы істер қызметіндегі тәжірибесіне, әсіресе 1950 жылдары Бірмада вице-консул болып жұмыс істеген кезіне негізделген. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін де, одан кейін де Сыртқы істер қызметін қайта ұйымдастыру сол кезде үлкен жанжалға себеп болды, себебі дипломатиялық "ескі гвардия" жаңа әлемдік жағдаймен және Лаумер сияқты, қызметке көбірек прагматикалық көзқараспен қараған жаңа буын дипломаттармен бетпе-бет келді. Бұл жанжал, әрине, Ретиф әңгімелерінде де көрініс береді, онда жақын пікірлі және көбінесе хабарсыз жоғары лауазымды тұлғалар бюрократияның құрсауында болып, оның қызметтік міндеттерін орындауына үнемі кедергі келтіреді. Бірінші Retief әңгімесі, "Diplomat at Arms", 1960 жылдың қаңтар айында "Fantastic Science Fiction Stories" журналының (9-том, 1-номер) беттерінде жарияланды.

Тарих, дағдылары мен сыртқы келбеті

Ретифтің сыртқы келбеті сирек сипатталады, көбінесе жалпылама айтылады (мысалы, «Ретифтің соғысында» оның 6'3” бойы бар екені көрсетілген), бірақ оның әңгімелердегі іс-қимылдары дене шынықтырылған, өте белсенді және жоғарғы дене күшінің ерекше екенін көрсетеді. Әртүрлі әңгімелерде Ретифтің жүзу, шаңғы тебу, тауға өрмелеу, суға батыру, жауынгерлік жүргізу, түрлі әуе және ғарыш кемелерін басқару сияқты іс-әрекеттерімен кездесуге болады. Ол сонымен қатар тарих, өнер, тілдер және саясат туралы кең білімге ие, көбінесе ҚСД-дегі жоғары лауазымды қызметкерлерінен де артық. 80-ші жылдардың ортасында «Mad Dog Comics» баспасынан шыққан бірнеше Ретиф әңгімесін комикс сериясына бейімдеген Ян Стрнадтың айтуынша, Лаумер оған Ретифтің қара шашты және Кэри Грантқа ұқсас болғанын айтқан. Лаумер сондай-ақ 80-ші жылдардың ортасында «Baen Books» баспасынан қайта басылған Ретиф кітаптарының мұқабаларына наразы екенін білдірді, себебі олар Ретифті сары шашты кейіпкер ретінде бейнелеген. Бұл кітап мұқабаларының моделі Корбин Бернсен болды. Көптеген әңгімелерде Ретифтің сапалы шарапқа құштарлығы байқалады, бірақ оған алтын іздеушінің қолмен жасаған арағы ұсынылса, оны ішуден тартынбайды. Ол сондай-ақ жақсы сигара мен дәмді тағамдарды ұнатады. Сондай-ақ, әңгімелердегі әйелдердің оған ғашық болатыны байқалады, тіпті олардың қарым-қатынаста болған жағдайында да, ол Корпустың ережелерін ескермейтін сыпайылық пен бейшаралықтың ең жоғары деңгейін көрсетеді. Кейіпкердің атының шығу тегі Оңтүстік Африкаға қатысты болуы мүмкін: «Retief» – Оңтүстік Африкадағы француз гугеноттарының ұрпақтары арасында кең таралған африкаанс тегі. Пол Уокермен сұхбатта (1972 жылғы «Speaking of Science Fiction» журналында) Лаумер былай деді:
«Мен еңсере тұра Ретиф есімін санамымның тереңінен шығардым; мен атаудың дәмін сезіп, бірақ оны толық анықтай алмадым. Мен Тенерифе, Ресифе сияқты жер-су аттарын ойладым, соңында Ретиф есімі ойға келді. Көп жылдар өткен соң Джек Гоган маған Ретиф есімді тарихи тұлғаның Оңтүстік Африкада өмір сүргенін, зулустар оны қырғынға ұшыратқанын және ол Х. Райдер Хаггардтың «Мари» романында еске алынғанын айтты. Мен кітапты оқығанмын, бірақ оны есімде ұстамадым. Алгис Будрис «Retief» есімінің шамамен «жауынгер» сөзінің кері айтылуы екенін атап өтті».

Тақырыптар

Әңгімелер барысында Ретиф көптеген әлемдерде, әдетте бірнеше тараптар арасындағы проблемаларды кездестіріп, шешеді. Шетелдік әлемдерде жаңа миссияларды құру, қалыптасқан мүдделермен өзін-өзі анықтаудың қақтығысын реттеу, соғыстың алдын алу немесе мәдени келіспеушіліктерді шешу – бәрінде мән егжей-тегжейлі жатыр. Ол тәуекелге толы істердің шебері, айлакер, шапшаң ойлы, сөйлеуге шебер, қатал төбелесші, ақылды шешімдермен, орынды зорлықпен және Корпустың және тікелей басшыларының нұсқауларын мүлдем елемеу арқылы мәселелерді жылдам шешеді. Ал CDT-дегі көптеген әріптестері протоколға құмар, ұсақ-төмен, ақылсыз, мақтаншыл, білімсіз, қорқақ және сыбайлас жемқор. Табиғи түрде Ретифтің CDT-дегі мансабы жиі тоқтап қалады және оны әріптестері өте жақтырмайды. CDT-нің Ретифтің тапқырлығына (қалай болса да, ренжігенмен) құрмет көрсететін жалғыз мүшесі – Ретифтің тікелей басшысы, Бен Магнан есімді жауапсыз, кеңседе отырып қағаздармен айналысатын бюрократ, ол көбінесе Ретифпен бірге далада болады. Көптеген оқиғалар ресми CDT тарихынан алынған цитатамен басталады, Корпустың биік идеалдарын мақтап, келесі оқиғадағы жеңістің барлық құрметін Ретифтен басқаларға береді. Лаумер бюрократиялық және геосаяси артықшылықтарды сынайды, оларға дипломатиялық протокол (көбінесе талап етілетін киіммен бейнеленеді, мысалы, кешкі кешкі кешкі киім), мағынасыз наградалар (жапырақтар жиынтығымен), суық соғыс (Гроаци деп аталатын шетелдік нәсіл көптеген оқиғаларда КСРО-ға тікелей ұқсас) және ресми CDT нұсқаулығында сандармен тізімделген және келесі цитатада көрсетілген өте күрделі мимикалардың жиынтығы жатады:

Қабылдау

Алжис Будрис "Галактикалық дипломат" атты алғашқы Retief жинағын қарап, "бір сәтке де бір әңгімені екіншісінен ажырата алмай, осы кітаптан қатты ләззат алғанын" айтты. Ретиф Питер Лэнгстонның Wander мәтіндік ойын қозғалтқышы үшін жазған Aldebaran III "әлемінде" (хикаясында) де кездеседі.

Bolo сериясына қосылыстар

Ретиф оқиғалары Лаумер жазған Боло оқиғаларымен шала байланысты сияқты. Бірнеше Ретиф әңгімелерінде Боло сериясының Конкордиатына сілтемелер кездеседі. Ретиф заманында Конкордиаттың құлап қалғандығына ишаралар бар. Боло туындыларында айтылған технологиялар да қысқаша сөз етіледі. "Курьер" әңгімесінде Боло танкы пайда болады. "Мәдени алмасу" әңгімесінде ашық карьерде жұмыс істейтін Боло WV/1 үлгісіндегі тракторлар туралы айтылады. Олар – континенттік қоршау жасақтары, секундына жарты мегатондық өрт қуаты бар, сонымен қатар бұзу жұмыстары үшін қосымша пышақпен жабдықталған. Дегенмен, Лаумер осы екі серияны бір ғалам ретінде қарастыруды жоспарлаған ба, әлде олардың арасында тек ұқсас элементтер болды ма, белгісіз.