Кіріспе

Курунегала () – Шри-Ланкадағы ірі қала. Солтүстік-Батыс провинциясының және Курунегала ауданының орталығы. Курунегала 13 ғасырдың соңынан 14 ғасырдың басына дейін 50 жыл бойы ежелгі патшалық астана болған. Ол елдің басқа маңызды аймақтарына байланыстыратын бірнеше маңызды жолдардың тоғысқан жерінде орналасқан. Ол Коломбодан шамамен , Кандиден және Маталеден шақырымдай қашықтықта жатыр. Теңіз деңгейінен жоғары орналасқан Курунегаланың төңірегі кокос пальмалары мен резеңке плантацияларымен қоршалған. Қаланы айнала қоршап тұрған және биіктеп көрінетін сегіз ірі жартас бар. Курунегаланың жартастары төмендегі жазықтан көтеріліп, ерекше аттармен аталады, олардың алтауы бейнелейтін жануарлардың аттарынан алынған. Олардың ең үлкені – Этагала, немесе "Піл тасы" (бірақ нақты аудармасы – "еркек піл"), пілдің силуэтін еске түсіреді.

Этимология

Құрөнеғалаға Етіс тасының (ඇතුගල) аты берілген. "Куруне" - бұл тістері шығып тұрған еркек піл, ал сингал тілінде "гала" - тас. Құрунай - еркек піл, ал тамил тілінде "гал" - тас немесе төбе деген мағынаны білдіреді. Құрунегаланың ежелгі аты Хастишаила пура, бұл санскрит тілінен аударғанда "Піл тасының қаласы" деп аударылады. Кейбір көне әдебиеттерде Атугал пура (ඇතුගල්පුර) сөзі Құрунегала қаласын сипаттау үшін қолданылады. Жақын жерде үш археологиялық қала орналасқан: Паракрамапура (Пандуваснувара, පඬුවස්නුවර) (солтүстік-батыста) – 12 ғасырдағы бекініс сарайы мен монастырлардың қалдықтары, Дамбадения (දඹ‍‍‍‍දෙනිය) (оңтүстік-батыста, 13 ғасырдың ортасы) және Япахуа (солтүстік). Құрунегала ғажайып орналасқан жерде, алып тасты жартастармен қоршалған, олардың кейбіреулеріне жануарлардың есімдері берілген: піл тасы, тасбақа тасы және т.б. Халық аңызы бойынша, бұрын қалада қатты құрғақшылық болған. Жағдайды нашарлату үшін, жануарлар көп мөлшерде су ішіп, қаланың су қорын азайтып жіберген. Сосын бір әйел-құдірет иесі көмектесуге келісіп, кейбір жануарларды сиқырмен тасқа айналдырған.

Тарих

13 ғасырда Курунегала қаласында қамал болған. Шри-Ланканың ежелгі астанасы ретінде оның үстемдігі 12 ғасырдың соңында Япахуада болған оқиғалар тізбегімен басталды. Япахуа патшалығындағы қасиетті тіс реликвиясын 1272 жылдан 1284 жылға дейін Буванека Баху I билігі кезінде Джаффна патшалығынан Пандия еліне Ариячакраварти алып кеткен. Бұл жәдігерді 1287–1293 жылдары Курунегаладан билік құрған Паракрама Баху III патша қайта әкелді. Келесі жарты ғасыр бойы Курунегала Шри-Ланканың тағы үш патшасының астанасы және басқару орталығы болды. Паракрама Баху III қайтыс болғаннан кейін, Буванекабаху II (1293–1302), одан кейін Паракрамабаху IV (1302–1326) патшалары Курунегаладан билік жүргізді. 1326 жылдан 1335 жылға дейін Курунегаланың билеушісі Буванека Баху III, яғни Ванни Буванека Баху болды. Ол Пандит Паракрама Баху II-нің ұлы болды және Курунегаладан елді билеген соңғы патша деп саналады. Буванека Баху III билегеннен кейін, жаңадан таққа отырған Виджаябаху V патша 1335 жылдан 1341 жылға дейін Дамбадения мен Япахуадан билік жүргізді. Содан кейін Шри-Ланка патшалығы қайтадан Гамполаға көшті. Будданың тісін сақтаған Тіс сарайының қалдықтарының бір бөлігі табиғи жойылмай сақталды, олардың ішінде бірнеше тас баспақыштар мен есік қалдықтары бар.

Патшалық кешені

Бұл жердегі археологиялық қалдықтар көп емес, бірақ оның бұрынғы шарапатын аңғартса да, әдемі тас кіреберіс, баспалдақтар, тас тіреулер және патша сарайының қираған қабырғалары мен тіс реликвиясы сарайынан құралған.

Құрунегала көлі

Ежелгі патшалар салған үлкен су қоймасы. Көл қаланың орталық бизнес-ауданының шетінде орналасқан, оған Курунегала-Дамбулла және Курунегала-Путтлам тас жолдары арқылы баруға болады. Бұл су қоймасы қаланың сумен жабдықталуына қолданылады.

Құрунегала сағаттық мұнарасы

Курунегала сағат мұнарасы 1922 жылы Ваямба провинциясынан шыққан және Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза болған офицерлердің құрметіне салынған.

Климат

Курунегалада Кёппен климаттық классификациясы бойынша тропикалық жаңбырлы ормандар климаты басым. Қаланың климаты жыл бойы тропиктік және ыстық. Қоршаған тау жыныстары Курунегаланың ауа райын анықтауда маңызды рөл атқарады, себебі олар күндізгі жылуды сіңіріп, ұзақ уақыт сақтайды. Сәуір айында температура шамамен 30 градусқа дейін жетеді. Курунегала ауа райындағы маңызды өзгеріс мамырдан тамызға және қазаннан қаңтарға дейінгі муссон маусымында болады, осы кезде ауыр жаңбырлар күтіледі. Қаңтар мен ақпан айларында қалада ауа райы айқын түрде құрғақ бола тұрса да, орташа жауын-шашын мөлшері жоғары болғандықтан, оны толыққанды құрғақ маусым деп санауға болмайды. Жалпы, қарашаның соңынан ақпанның ортасына дейінгі кезеңде температура жылдың қалған уақытына қарағанда төмен болады. Курунегаладағы орташа жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен .

Демография

Курунегала – сингаль тілінде сөйлейтін халқы басым қала. Мұрағаттар, тамилдер, бургерлер және малайлар сияқты басқа этникалық топтардың да көптеген қауымдастықтары бар. Этникалық азшылықтардың тұрғындары қаланың барлық аудандарында қоныстанған, алайда Телиягонна және Вилгода аймақтарында маврлар мен тамилдердің ірі қауымдастықтары шоғырланған.

Тіл

Құрунегала ауданындағы адамдардың әлеуметтік жағдайына, қарым-қатынас ортасына және ұлттық тегіне байланысты сингал, тамил және ағылшын тілдері кеңінен қолданылады.

Дін

Буддизм – Курунегала қаласындағы басты және ең көп тараған дін. Қалада индуизм, христиандық және ислам сияқты көптеген басқа да діни сенімдер мен бағыттары да бар. Курунегаланың танымал буддалық ғибадатханаларының бірі – Атканда Раджа Маха Вихарая. Осы тарихи ғибадатханада әйгілі Жатхака әңгімелері жазылған деседі. Ғибадатхана Курунегала қаласының жанында, Канди-Курунегала тас жолының сол жағында, Иббагала Раджа Маха Вихарая, Анганала үңгір ғибадатханасы, Вилбава Пурана Вихарая және Бауддалока Вихарая маңында орналасқан. Иббагала Раджа Маха Вихараяда Будданың аяқ іздерінің ежелгі көшірмесін, кішкентай дагобаны және Будда мен оның шәкірттерін бейнелейтін суреттерді көруге болады. Сонымен қатар, қалада Курунегала епархиясының соборы, мешіттер және индуистік ғибадатханаларды қоса алғанда, көптеген шіркеулер де бар. Курунегаланың англикандық епископы Солтүстік Орталық провинция, Курунегала, Канди, Матале, Кегалле және Анурадапура аудандарына қарауды жүзеге асырады.

Экономика

Көптеген ірі корпорациялардың Курунегалада ірі филиалдары бар, және тоқыма, Шри-Ланканың асыл тастары, жиһаз, ақпараттық технологиялар және зергерлік бұйымдар сияқты көптеген салалар орналасқан.

Денсаулық сақтау

Құрнегала оқу ауруханасы - Солтүстік-Батыс провинциясындағы осындай мақсаттағы жалғыз аурухана. Ол Коломбо-Құрнегала тас жолында, қаладан Коломбо бағытына қарай 0,75 шақырым қашықтықта орналасқан. Құрнегала оқу ауруханасы - Шри-Ланкадағы ең ірі ауруханалардың бірі. Ауруханада 1700-нен астам төсек және 3500-ден астам қызметкер бар. Аурухана 35 акр жерді алып жатыр және 100-ден астам бөлімше арқылы халыққа қызмет көрсетеді. Құрнегала оқу ауруханасы жыл сайын 1,2 миллионнан астам науқасқа көмек көрсетеді. Бұл көрсеткішке Анурадхапура, Полоннарува, Тринкомали және Матале аудандарынан келген науқастар да кіреді.

Білім

Құрунегала аралдағы ең көне және алдыңғы қатарлы мектептерге отан.

Жоғары білім беру

Шри-Ланканың Вайамба университеті Кулияпития қаласында орналасқан, ал Шри-Ланка ашық университеті, Шри-Ланка ақпараттық технологиялар институты, Ұлттық бизнес менеджмент институты, Технологиялық колледж, Ұлттық оқушы-жұмысшы даярлау басқармасы, Вайамба техникалық колледжі, Ұлттық жастар кеңесі және кәсіптік оқыту басқармасының қалада орталықтары бар. Көптеген жекеменшік жоғары білім беру мекемелерінің де Курунегала қаласында филиалдары бар.