Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Курунегала () – Шри-Ланкадағы ірі қала. Солтүстік-Батыс провинциясының және Курунегала ауданының орталығы. Курунегала 13 ғасырдың соңынан 14 ғасырдың басына дейін 50 жыл бойы ежелгі патшалық астана болған. Ол елдің басқа маңызды аймақтарына байланыстыратын бірнеше маңызды жолдардың тоғысқан жерінде орналасқан. Ол Коломбодан шамамен , Кандиден және Маталеден шақырымдай қашықтықта жатыр. Теңіз деңгейінен жоғары орналасқан Курунегаланың төңірегі кокос пальмалары мен резеңке плантацияларымен қоршалған. Қаланы айнала қоршап тұрған және биіктеп көрінетін сегіз ірі жартас бар. Курунегаланың жартастары төмендегі жазықтан көтеріліп, ерекше аттармен аталады, олардың алтауы бейнелейтін жануарлардың аттарынан алынған. Олардың ең үлкені – Этагала, немесе "Піл тасы" (бірақ нақты аудармасы – "еркек піл"), пілдің силуэтін еске түсіреді.
Kurunegala (, ) is a major city in Sri Lanka. It is the capital city of the North Western Province and the Kurunegala District. Kurunegala was an ancient royal capital for 50 years, from the end of the 13th century to the start of the 14th century. It is at the junction of several main roads linking to other important parts of the country. It is about from Colombo, from Kandy and from Matale. Located at an altitude of above sea level, Kurunegala is surrounded by coconut plantations and rubber estates. There are eight very noticeable large rocks that encircle and dominate the city. Kurunegala's rocks rise from the plain below and have characteristic names, six of which come from the animals that they are imagined to represent. The largest among them is Ethagala or the "Elephant Rock" (though the translation is actually tusker), reaches The shape of Ethagala resembles an elephant.
Этимология
Құрөнеғалаға Етіс тасының (ඇතුගල) аты берілген. "Куруне" - бұл тістері шығып тұрған еркек піл, ал сингал тілінде "гала" - тас. Құрунай - еркек піл, ал тамил тілінде "гал" - тас немесе төбе деген мағынаны білдіреді. Құрунегаланың ежелгі аты Хастишаила пура, бұл санскрит тілінен аударғанда "Піл тасының қаласы" деп аударылады. Кейбір көне әдебиеттерде Атугал пура (ඇතුගල්පුර) сөзі Құрунегала қаласын сипаттау үшін қолданылады. Жақын жерде үш археологиялық қала орналасқан: Паракрамапура (Пандуваснувара, පඬුවස්නුවර) (солтүстік-батыста) – 12 ғасырдағы бекініс сарайы мен монастырлардың қалдықтары, Дамбадения (දඹදෙනිය) (оңтүстік-батыста, 13 ғасырдың ортасы) және Япахуа (солтүстік). Құрунегала ғажайып орналасқан жерде, алып тасты жартастармен қоршалған, олардың кейбіреулеріне жануарлардың есімдері берілген: піл тасы, тасбақа тасы және т.б. Халық аңызы бойынша, бұрын қалада қатты құрғақшылық болған. Жағдайды нашарлату үшін, жануарлар көп мөлшерде су ішіп, қаланың су қорын азайтып жіберген. Сосын бір әйел-құдірет иесі көмектесуге келісіп, кейбір жануарларды сиқырмен тасқа айналдырған.
Kurunegala has been named after the Elephant rock (ඇතුගල). "Kurune" means tusker or an elephant with protruding teeth and gala in Sinhala means rock. Kurunai means tusker or an Elephant and gal in Tamil means rock or hill. Kurunegala's old name was Hasthishaila pura, which can be translated as 'The City of the Elephant Rock' in Sanskrit. In some ancient literature, the word Athugal pura (ඇතුගල්පුර) is employed to describe the city of Kurunegala. Nearby are three archeological cities — Parakramapura (Panduvasnuwara, පඬුවස්නුවර) (northwest) with remains of a moated palace and monasteries from the 12th century, Dambadeniya (දඹදෙනිය) (southwest, mid 13th century) and Yapahuwa (north). Kurunegala enjoys a pleasant location with huge rocky outcrops some of which have been given names of the animals they resemble: elephant rock, tortoise rock etc. According to folklore legend, a long time back the city had a severe drought. To exacerbate matters for humans, animals had threatened the city's storage capabilities by consuming huge amounts of water. A witch volunteered to alleviate the problem, transforming some of the animals magically into stone figures.
Тарих
13 ғасырда Курунегала қаласында қамал болған. Шри-Ланканың ежелгі астанасы ретінде оның үстемдігі 12 ғасырдың соңында Япахуада болған оқиғалар тізбегімен басталды. Япахуа патшалығындағы қасиетті тіс реликвиясын 1272 жылдан 1284 жылға дейін Буванека Баху I билігі кезінде Джаффна патшалығынан Пандия еліне Ариячакраварти алып кеткен. Бұл жәдігерді 1287–1293 жылдары Курунегаладан билік құрған Паракрама Баху III патша қайта әкелді. Келесі жарты ғасыр бойы Курунегала Шри-Ланканың тағы үш патшасының астанасы және басқару орталығы болды. Паракрама Баху III қайтыс болғаннан кейін, Буванекабаху II (1293–1302), одан кейін Паракрамабаху IV (1302–1326) патшалары Курунегаладан билік жүргізді. 1326 жылдан 1335 жылға дейін Курунегаланың билеушісі Буванека Баху III, яғни Ванни Буванека Баху болды. Ол Пандит Паракрама Баху II-нің ұлы болды және Курунегаладан елді билеген соңғы патша деп саналады. Буванека Баху III билегеннен кейін, жаңадан таққа отырған Виджаябаху V патша 1335 жылдан 1341 жылға дейін Дамбадения мен Япахуадан билік жүргізді. Содан кейін Шри-Ланка патшалығы қайтадан Гамполаға көшті. Будданың тісін сақтаған Тіс сарайының қалдықтарының бір бөлігі табиғи жойылмай сақталды, олардың ішінде бірнеше тас баспақыштар мен есік қалдықтары бар.
Kurunegala had a citadel in the 13th century. Its ascendancy as an ancient capital of Sri Lanka began with a series of events that took place during the late 12th century at Yapahuwa. The sacred tooth relic which was in the Yapahuwa Kingdom was taken by an Aryacakravarti from the Jaffna Kingdom to the Pandyan country during the rule of Buwaneka Bahu I from 1272 to 1284. The relic was brought back by King Parakrama Bahu III who ruled from Kurunegala between 1287 and 1293. Over the next half a century Kurunegala was the capital and the governing centre for three other kings of Sri Lanka. After the death of King Parakrama Bahu III, kings Buvanekabahu II (1293–1302) who was followed by Parakramabahu IV (1302–1326) ruled from Kurunegala. The ruler in Kurunegala from 1326 to 1335 was Buwaneka Bahu III alias Wanni Buwaneka Bahu. He was the son of Pandith Parakrama Bahu II and is believed to be the last king to rule the country from Kurunegala. After the reign of Buwaneka Bahu III, the newly throned king Vijayabahu V ruled from Dambadeniya and Yapahuwa from 1335 to 1341 before once again the kingdom of Sri Lanka shifted to Gampola. Few remains of the Palace of the Tooth relic that housed the tooth of the Buddha have avoided natural destruction, including few stone steps and a part of a doorway.
Патшалық кешені
Бұл жердегі археологиялық қалдықтар көп емес, бірақ оның бұрынғы шарапатын аңғартса да, әдемі тас кіреберіс, баспалдақтар, тас тіреулер және патша сарайының қираған қабырғалары мен тіс реликвиясы сарайынан құралған.
Archaeological remains of this site are few but give a glimpse of its past glory and comprise the handsome stone entrance, steps, rock pillars and ruined walls of the royal palace and the palace of the tooth relic.
Құрунегала көлі
Ежелгі патшалар салған үлкен су қоймасы. Көл қаланың орталық бизнес-ауданының шетінде орналасқан, оған Курунегала-Дамбулла және Курунегала-Путтлам тас жолдары арқылы баруға болады. Бұл су қоймасы қаланың сумен жабдықталуына қолданылады.
A large man made water reservoir constructed by ancient kings. The lake is in the outskirts of the central business district accessible by the Kurunegala Dambulla and Kurunegala Puttlam roads. The tank is used as a water supply source for the city.
Құрунегала сағаттық мұнарасы
Курунегала сағат мұнарасы 1922 жылы Ваямба провинциясынан шыққан және Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза болған офицерлердің құрметіне салынған.
The Kurunegala clock tower was built in 1922 as a tribute to the officers, who were from Wayamba province and sacrificed their lives in World War I.
Климат
Курунегалада Кёппен климаттық классификациясы бойынша тропикалық жаңбырлы ормандар климаты басым. Қаланың климаты жыл бойы тропиктік және ыстық. Қоршаған тау жыныстары Курунегаланың ауа райын анықтауда маңызды рөл атқарады, себебі олар күндізгі жылуды сіңіріп, ұзақ уақыт сақтайды. Сәуір айында температура шамамен 30 градусқа дейін жетеді. Курунегала ауа райындағы маңызды өзгеріс мамырдан тамызға және қазаннан қаңтарға дейінгі муссон маусымында болады, осы кезде ауыр жаңбырлар күтіледі. Қаңтар мен ақпан айларында қалада ауа райы айқын түрде құрғақ бола тұрса да, орташа жауын-шашын мөлшері жоғары болғандықтан, оны толыққанды құрғақ маусым деп санауға болмайды. Жалпы, қарашаның соңынан ақпанның ортасына дейінгі кезеңде температура жылдың қалған уақытына қарағанда төмен болады. Курунегаладағы орташа жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен .
Kurunegala features a tropical rainforest climate under the Köppen climate classification. The city's climate is tropical and hot all throughout the year. The surrounding rocks play a major role in determining Kurunegala's weather since these rocks increase and retain the heat of the day. During the month of April the temperature can rise up to about The only major change in the Kurunegala weather occurs during the monsoons from May to August and October to January when heavy rains can be expected. While the city does experience noticeably drier weather during January and February, it does not qualify as a true dry season as average precipitation in both months are above In general, temperatures from late November to mid February period are lower than the rest of the year. The average annual rainfall in Kurunegala is about .
Демография
Курунегала – сингаль тілінде сөйлейтін халқы басым қала. Мұрағаттар, тамилдер, бургерлер және малайлар сияқты басқа этникалық топтардың да көптеген қауымдастықтары бар. Этникалық азшылықтардың тұрғындары қаланың барлық аудандарында қоныстанған, алайда Телиягонна және Вилгода аймақтарында маврлар мен тамилдердің ірі қауымдастықтары шоғырланған.
Kurunegala is a Sinhalese majority city; there are sizable communities belonging to other ethnic groups, such as Moors, Tamils, Burghers and Malays. Residents from ethnic minorities live in all parts of the city, however, sizeable communities of Moors and Tamils live in the areas of Teliyagonna and Wilgoda.
Тіл
Құрунегала ауданындағы адамдардың әлеуметтік жағдайына, қарым-қатынас ортасына және ұлттық тегіне байланысты сингал, тамил және ағылшын тілдері кеңінен қолданылады.
The common languages of Kurunegala, depending on social classes, social circles, and ethnic backgrounds are Sinhalese, Tamil and English.
Дін
Буддизм – Курунегала қаласындағы басты және ең көп тараған дін. Қалада индуизм, христиандық және ислам сияқты көптеген басқа да діни сенімдер мен бағыттары да бар. Курунегаланың танымал буддалық ғибадатханаларының бірі – Атканда Раджа Маха Вихарая. Осы тарихи ғибадатханада әйгілі Жатхака әңгімелері жазылған деседі. Ғибадатхана Курунегала қаласының жанында, Канди-Курунегала тас жолының сол жағында, Иббагала Раджа Маха Вихарая, Анганала үңгір ғибадатханасы, Вилбава Пурана Вихарая және Бауддалока Вихарая маңында орналасқан. Иббагала Раджа Маха Вихараяда Будданың аяқ іздерінің ежелгі көшірмесін, кішкентай дагобаны және Будда мен оның шәкірттерін бейнелейтін суреттерді көруге болады. Сонымен қатар, қалада Курунегала епархиясының соборы, мешіттер және индуистік ғибадатханаларды қоса алғанда, көптеген шіркеулер де бар. Курунегаланың англикандық епископы Солтүстік Орталық провинция, Курунегала, Канди, Матале, Кегалле және Анурадапура аудандарына қарауды жүзеге асырады.
Buddhism is the main and the most widely practiced religion in Kurunegala. The town is also home to a wide range of other religious faiths and sects including Hinduism, Christianity and Islam. Prominent Buddhist temples in Kurunegala include Athkanda Raja Maha Viharaya. It is said that the fabled Jathaka stories were composed at this historic temple. The temple is located on the left hand side of the Kandy Kurunegala main road in the vicinity of the Kurunegala town, Ibbagala Raja Maha Viharaya, Angangala cave temple, Wilbawa Purana Viharaya and Bauddhaloka Viharaya. An ancient replica of Buddha's footprint that is found on the summit of Sri Pada (Adam's Peak), a little dagoba and some paintings depicting the Buddha and his disciples can be seen at the Ibbagala Raja Maha Viharaya. There are also numbers of churches, including the cathedral of the Diocese of Kurunegala, mosques and Hindu temples in the city. The Anglican Bishop of Kurunegala cares for the North Central Province and Kurunegala, Kandy, Matale, Kegalle and Anuradapura districts.
Экономика
Көптеген ірі корпорациялардың Курунегалада ірі филиалдары бар, және тоқыма, Шри-Ланканың асыл тастары, жиһаз, ақпараттық технологиялар және зергерлік бұйымдар сияқты көптеген салалар орналасқан.
Many major corporations have large branch offices in Kurunegala and many industries including textiles, Sri Lankan gemstones, furniture, information technology, and jewellery are found there.
Денсаулық сақтау
Құрнегала оқу ауруханасы - Солтүстік-Батыс провинциясындағы осындай мақсаттағы жалғыз аурухана. Ол Коломбо-Құрнегала тас жолында, қаладан Коломбо бағытына қарай 0,75 шақырым қашықтықта орналасқан. Құрнегала оқу ауруханасы - Шри-Ланкадағы ең ірі ауруханалардың бірі. Ауруханада 1700-нен астам төсек және 3500-ден астам қызметкер бар. Аурухана 35 акр жерді алып жатыр және 100-ден астам бөлімше арқылы халыққа қызмет көрсетеді. Құрнегала оқу ауруханасы жыл сайын 1,2 миллионнан астам науқасқа көмек көрсетеді. Бұл көрсеткішке Анурадхапура, Полоннарува, Тринкомали және Матале аудандарынан келген науқастар да кіреді.
The Teaching Hospital Kurunegala is the only one of that kind in NWP, is situated on the Colombo Kurunegala road about 0.75 k. m. away from the city towards Colombo. Teaching Hospital Kurunegala is one of the largest hospitals in Sri Lanka. The bed count is over 1700 and the staff is over 3500. The hospital spreads over 35 acres land and serves people through more than 100 units. The teaching hospital Kurunegala caters more than 1.2 million patients annually. This number includes the patients from the other districts also, namely Anuradhapura, Polonnaruwa, Trincomalee, and Mathale.
Білім
Құрунегала аралдағы ең көне және алдыңғы қатарлы мектептерге отан.
Kurunegala is home to some of the island's oldest and leading schools.
Жоғары білім беру
Шри-Ланканың Вайамба университеті Кулияпития қаласында орналасқан, ал Шри-Ланка ашық университеті, Шри-Ланка ақпараттық технологиялар институты, Ұлттық бизнес менеджмент институты, Технологиялық колледж, Ұлттық оқушы-жұмысшы даярлау басқармасы, Вайамба техникалық колледжі, Ұлттық жастар кеңесі және кәсіптік оқыту басқармасының қалада орталықтары бар. Көптеген жекеменшік жоғары білім беру мекемелерінің де Курунегала қаласында филиалдары бар.
The Wayamba University of Sri Lanka is situated in Kuliyapitiya, while the Open University of Sri Lanka, the Sri Lanka Institute of Information Technology, the National Institute of Business Management, the College of Technology, the National Apprentice Industrial Training Authority, the Wayamba Technical College, the National Youth Council and the Vocational Training Authority have centres in the city. Most of the private sector higher educational institutions also have branches in Kurunegala.