Кіріспе

Сеул қаласының тарихы б.з.д. 18 жылға дейін жетеді, бірақ адамдар қазіргі Сеул деп белгілі аймақты палеолит дәуірінен бері мекендеп келген. Қала құрылғаннан бері ол Корея түбегіндегі көптеген мемлекеттердің астанасы болды.

Тарихқа дейінгі

Адамдар қазіргі Сеул аймағында, Хан өзенінің төменгі ағысы бойында палеолит дәуірінде өмір сүрген деп саналады және археологиялық зерттеулер көрсеткендей, адамдар неолит дәуірінен бастап қоныстанған өмір салтына көшкен. Гангдон ауданындағы археологиялық қазбалар нәтижесінде табылған көне жәдігерлер шамамен 3000-7000 жыл бұрынғы кезеңге жатады. Бронза дәуірінің б.з.д. 700 жыл шамасында басталуымен, елді мекендер өзен алқабынан ішкі аймақтарға қарай біртіндеп тарала бастады.

Үш патшалық және біріккен Силла дәуірі

Б.з.д. 18 жылы Бэкче патшалығы өзінің астанасы Вирйесонг қаласын құрды, ол қазіргі Сеулдің ішінде деп есептеледі. Кейіннен Бэкче Махан конфедерациясының мүше мемлекетінен Кореяның үш патшалығының біріне айналды. Сеул аймағында осы уақытқа жататын бірнеше қала қабырғасының қалдықтары бар. Олардың ішінде Пунгнап Тосеонг, қазіргі Сеулдің оңтүстік-шығыс бөлігіндегі (Пунгнап доңдағы, Джамсил доң ауданына жақын) топырақ қабырғасы, бұл Вирьесонгтың негізгі орны деп кеңінен саналады. Сол жерде орналасқан Мончхон Тосеонг деген басқа бір топырақ қабырғасы да Бейкжэ дәуірінің басында салынған. Бұл нысандардың барлығы Хан өзенінің оңтүстігінде орналасқан және өзеннің солтүстігінде орналасқан тарихи Сеул ауданына (қазіргі Жонго ауданында орналасқан) жатпайды. Тарихи жазбалар жылы (айлық) Самгук Саги Жосон басылымы / Горьёса Самгук Саги Горьё басылымы / Тас жазулар Салыстырғаннан кейін қорытынды 553 Силла Баекджедің солтүстік-шығыс шекарасын басып алады және Син провинциясын орнатады (신주; 新州; сөзбе-сөз Жаңа провинция). 554 Бэкдже мен Гаяның біріккен күшін Син провинциясының әскери губернаторы Ким Му Рёк жеңді, ал Бэкджедің Сеоны шайқаста қаза тапты. Ким Ю Синнің атасы Ким Му Рёк Баекдженің Сеонын басып алды. 557 жылы Силла Син провинциясын жойып, Бухансан провинциясын (북한산주; 北漢山州; Солтүстік Хансан провинциясы) құрды. 568 жылы Силла Бухансан провинциясын жоюды және Намчон провинциясын (남천주; 南川州; Оңтүстік өзен провинциясы) құрды. Силла Син провинциясының штабын (신주정; 新州停) жойды және Намчон штабын (남천정; 南川停) құрды. 603 жылы Гогурё Бухансан қаласына (북한산성; 北漢山城; Солтүстік Хансан қаласы) шабуыл жасады, бірақ Хансуйдан (한수; 漢水) өткен патшаның өзі бастаған 10 000 Силла күшейткіші кейін кері шегінді. 604 жылы Силла Намчон провинциясын жойып, Бухансан провинциясын қайта құрды. Силла Намчон штабын (남천정; 南川停) жоюды және Хансан штабын (한산정, 漢山停) құрды. 611 жылы Бэкцзе қоршау жасап, Гажам қаласын (가잠성; 椵岑城) басып алды. Силла патшасы Сан провинциясынан (상주; 上州; Жоғарғы провинция), Ха провинциясынан (하주; 下州; Төменгі провинция) және Син провинциясынан (신주; 新州; Жаңа Силла провинциясы) күш-жігер жіберуді бұйырды, бірақ шайқастан кейін жеңілді. "Горьё" басылымы "Чосон" басылымын ауыстырады. Син провинциясы жойылған жоқ. Син провинциясы мен Хансан провинциясы екі бөлек мемлекет. 618 жылы Бьёнпум, Бухансан провинциясының әскер әміршісі және Херон Гаджам қаласын қайтару үшін Бэкджеге қарсы шайқасты. Гюмсанның байрағы Хаэрон және Хансан провинциясының губернаторы Бьёнпум (한산주; 漢山州) Гаджам қаласын қолға алды. "Горьё" басылымы "Чосон" басылымын ауыстырады. Бұқансан провинция ретінде емес, қала ретінде пайда болды. Бұған қоса, Бухансансеонг Хансан провинциясы мен Хансан штаб-пәтерінің болуына байланысты Бухансан қаласы (북한산성; 北漢山城; Солтүстік Хансан қаласы) деп аударылуы керек. 661 ж. Гогурё мен Малгалдың біріккен күштері Бухансан қаласын қоршауға алды. 668 жылы Ұлы Мунму 200 000 жасақты әскерді бастап, Бухансан қаласына (북한산성; 北漢山城; Солтүстік Хансан қаласы) келді. 704 жылы Гим Дэ Мун Хансан провинциясының губернаторы болады. 554 жылы Бэкдже мен Гая аймақты қайтаруға тырысты, бірақ Син провинциясының Иесі (신주군주; 新州軍主) Ким Му рёк (김무력; 金武力) бастаған Силла әскері біріккен күшті жеңіп, Бэкдже Сеонын өлтірді. Силла көп ұзамай қалаға, содан кейін жарты аралға толық бақылауға ие болды, ал Біріккен Силла кезеңінде Ханян (한양; 漢陽) алдымен қаладағы ауданды, кейіннен қаланың өзін білдірді.

Горёо кезеңі

Хан өзенінің аңғарына билік еткен мемлекеттің бүкіл түбекті стратегиялық тұрғыдан бақылауға ие болады деп есептелді, себебі ол көліктік орталық еді. 1104 жылы Корё әулетінің патшасы Сукжонг қазіргі Кёнбоккунға жақын жерде сарай салды, ол кезде Намгён (남경; 南京) немесе "Оңтүстік астана" деп аталды. Осы кезеңде Сеул саяси маңызы зор толыққанды қалаға айналды.

Жосон дәуірі

Жосон династиясының 1394 жылы басталуымен астана Сеулге көшірілді, ол кейіннен (한성, 漢城) деп те аталды, және династия құлағанға дейін сол жерде болды. Бастапқыда қаланың тұрғындарын жолбарыстар сияқты жабайы аңдардан, сондай-ақ ұрылардан және шабуылдардан қорғау үшін биіктігі 20 фут (6 метр) болатын үлкен дөңгелек тас бекініспен толығымен қоршалған. Қала осы қабырғалардан тысқары өсті, және қабырға қазір тұрған жоқ (қала орталығының солтүстігіндегі таулардан басқа), бірақ қақпалар Сеулдің орталық ауданына жақын жерде сақталды, оның ішінде ең танымал (әдетте) және (әдетте) қақпалары, сондай-ақ Сукчжонмун (әдетте) және төрт кішкентай қақпа бар. Жосон әулеті кезінде қақпалар күн сайын ашылып, жабылып, үлкен қоңыраулармен бірге болды. Хансон астаналық префектурасы ішкі аудандардан (яғни) және сыртқы аудандардан (шаһар қабырғасынан шамамен) тұрды. Жуннангчеон өзені, Хан өзені, Бухан тауы және Хонгчеон өзені әкімшілік префектуралық шекараны құрады.

Корея империясы кезеңі

19 ғасырдың соңында, жүздеген жылдық оқшауланғаннан кейін Сеул шетелдіктерге есігін ашты және жаңғыруға кірісті. Сеул Шығыс Азияда электр қуаты, троллейбус, су, телефон және телеграф жүйелеріне ие болған алғашқы қала атанды. Бұл, көбінесе Франция және АҚШ сияқты шетелдік елдермен сауда байланысына байланысты болды. Мысалы, Сеул электр компаниясы, Сеул электр троллейбус компаниясы және Сеул таза су компаниясы – бәрі де корей-американдықтардың бірлескен кәсіпорындары еді. 1904 жылы Ангус Гамильтон атты америкалық қалаға сапар шегіп, былай деді: "Сеулдің көшелері тамаша, кең, таза, өте жақсы салынған және жақсы дренажға ие. Тар, лас көшелер кеңейтіліп, арықтар жабылып, жолдар кеңейтілді. Сеул Шығыстағы ең биік, ең қызықты және ең таза қала болуға шамалы уақыт қана қалды".

Жапон отарлау кезеңі

Жапон империясы Корея империясын басып алған кезде Сеулды отарлық астана етіп белгіледі. Отарлық үкімдік кезеңде (1910–1945) қала Кеидзо (京城) деп аталды; (немесе Кёнсон, ханчадағы "астана" деген сөздің тікелей мағынасы). Кейжо – 2 ауданнан тұратын қалалық қала (부/府): өзінің Кейжосы және Рюсан ку (龍山區, 용산구, りゅうさんく). Гёнсон қазіргідей дербес қала немесе префектура емес, Гёнги провинциясының бір бөлігі болды. 1914 жылы префектураның бірнеше шеткі аудандары көршілес Гоян округіне (қазіргі Гоян қаласы) қосылды, осылайша префектураның әкімшілік аумағы кішірейді. 1936 жылы Гёнсон өзі кеңейді, Сихун округінен (қазіргі Сихун қаласы) Йонгдеунгпоны қосып алды және Гоян округінен бұрынғы Гёнсон аудандарының (Сунгин, Йонхи және т.б.) бір бөлігін қайта біріктірді. Отарлық Кореяның отарлық үкіметінің резиденциясы болып қызмет еткен Үкімет үйі 1995 жылы бұзылып жатыр.

Қазіргі тарих

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін және Корея азаттық алғаннан кейін қала қазіргі Сеул атын алды. Корея Республикасы (Оңтүстік Корея) жарияланғанда, жаңа мемлекет осы қаланы өзінің астанасы ретінде қабылдады. 1949 жылы Сеул әкімшілік аймағы солтүстікке қарай Уйдонгқа, оңтүстікке қарай Гуродонг пен Даеримдонгқа кеңейтілді, бұл 1914 жылы Сеулден Гоянг округіне қосылған кейбір аумақтарды қайта біріктірді. 1950 жылы Корея соғысы басталды және Сеул Солтүстік Корея күштері мен Оңтүстік Корея күштері арасында төрт рет иесі ауысты, соғыс аяқталғанда қаланың көп бөлігі қирады. Зыянның ауқымды екенін көрсететін бір есепте кемінде 191 000 ғимарат, 55 000 үй және 1000 завод қираған. Сонымен қатар, солтүстіктен келген босқындардың көптігі қала халқын шамамен 2,5 миллионға жеткізді, олардың жартысынан астамы баспанасыз қалды. Үкімет елорданы Хан өзенінің оңтүстігіндегі Йонгдеунгпо мен Бупьонгқа көшіруді қарастырды. Соғыстан кейін Сеул зор қайта құру және жаңғырту жұмыстарының орталығына айналды. 1960 және 1970 жылдардағы индустрияландыру кезінде қол жеткізілген қарқынды экономикалық өсім Сеул тұрғындарының өмір сүру деңгейін едәуір арттырды. 1963 жылы Сеул Гьёнги провинциясының Бучхон, Сихенг, Гванджу, Янджу және Гимпо сияқты бірнеше көршілес округтердегі қалалар мен ауылдарды қосып, аумағын кеңейтті. Дегенмен, жаңадан қосылған көптеген аудандар Гангнам ауданы 1970 жылдардың соңынан бастап қалалық аудандарға айнала бастағанға дейін ауылдық сипатын сақтап келді. Сонымен қатар, Гвачеон қалашығы (қазіргі Гвачеон қаласы) және Сихенг округінің Батыс қалашығының (қазіргі Гвангмён қаласы) солтүстік бөлігі, Бучеон округінің Оджонг қалашығының бөлігі және Гоянг округінің Синдо қалашығы Сеулдің қалалық жоспарлау аймақтарына қосылды, бұл аудандар болашақта Сеулге ресми қосылуға дейін уақытша аудандар ретінде қарастырылды. 1973 жылы Гоянг округінің Синдо қалашығының бір бөлігі (қазіргі Эунпьён ауданындағы Цзиньвань доң) Сеулге ресми қосылды. Синдо қалашығының қалған бөлігі, Гоянг және Батыс қалашығының солтүстік бөлігі, Сихенг (қазіргі Гвангмён қаласы) Сеулге қосылуы жоспарланған, бірақ муниципалды қосылу жоспары ақырында сәтсіз аяқтады, оның символдық оқиғасы 1981 жылы Гвангмён қаласының құрылуы болды (Гуро гуға қосылудан басқа), Сеул қаласының қарқынды өсуі үкіметтік лауазымды тұлғаларды қатты алаңдатқандықтан. 1980 жылдардағы құрылыс шабуылы кезінде қаланың барлық жерінде биік кеңселер мен тұрғын үйлер бой көтерді. Қалалардың қарқынды дамуымен және Сеулге және оның айналасына адамдардың көшуімен байланысты ластану мен көлік бұзылуы маңызды мәселелерге айналды. Қаланың айналасында қаланың таралуын болдырмау үшін жасыл белдеу құрылғанмен, Сеул мегаполисі халқы бойынша әлемде үшінші орынға және ең тығыз қоныстанған аймақтардың біріне айналды. Сеул 1988 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына және 2002 жылғы ФИФА әлем чемпионатының өткізілу орнына ие болды. Бүгінде Сеул аймағының халқы Оңтүстік Кореяның жалпы халқының 20% құрайды. 1990 жылдары қала басқа елдерден көптеген жұмысшыларды тартты, бұл демографиялық құрамды өзгертті. Бұрын Сеулде тұратын адамдардың көп бөлігі корейлер болған. Бүгінде Сеулде шамамен 200 мың шетелдік тұрады. Олардың арасында АҚШ, Канада, Ұлыбритания, Австралия, Жаңа Зеландия және басқа да ағылшын тілді елдерден келген ағылшын тілі мұғалімдерінің ондаған мыңдары, сондай-ақ Бангладеш, Қытай, Үндістан, Индонезия, Моңғолия, Нигерия, Пәкістан, Филиппин, Өзбекстан және Вьетнамнан келген жұмысшылар бар. 1995 жылы Сеул мен Гвангмён арасындағы шекараны қайта реттеу жүзеге асырылды, Сеулдің Гумчон ауданындағы Гвангмён, Чхольсан 3 донгтың бөліктері біріктірілді. 1995 жылы Оңтүстік Кореядағы муниципалды аннексия кезінде үкімет Сеулді бірнеше муниципалды немесе метрополитен қалаларға бөлуді қарастырды, бірақ Сеулдегі метрополитендік басқарудың аспектілерінде ауыр проблемалар туындауы мүмкін болғандықтан, бұл жоспар сәтсіз аяқталды. Сол жылы Сеулде бір ғимараттың құлауы салдарынан 500-ден астам адам қаза тапты, бұл негізінен асығыс құрылыс, эвакуацияның жоқтығы және иелерінің өзімшілдігіне байланысты болды. Бұл оқиға елде үлкен ашу-ыза тудырды және оны толығымен болдырмауға болар еді. Сонымен қатар, Канада, Австралия, Жаңа Зеландия, Оңтүстік Африка, АҚШ және Ұлыбритания сияқты ағылшын тілді елдерден көптеген тіл оқытушылары бар. Сеул ірі бизнес және қаржы орталығы ретінде Солтүстік Америка, Еуропа және Жапониядан көптеген басшылар мен сарапшыларды тартады. Сеул Fortune 500 тізіміндегі халықаралық компаниялардың саны бойынша әлемде жетінші орында. Сондай-ақ, ол Токио мен Гонконгтан (3-ші және 4-ші орындарда) озып, әлемдегі екінші ең қымбат қала. 2022 жылдың 29 қазанындағы қалыңдықтан туындаған трагедияда кемінде 156 адам қаза тапты, оның ішінде кемінде 19 шетелдік азамат болды.

Елорданы ауыстырудың сәтсіздігі

2004 жылдың 11 тамызында Оңтүстік Корея үкіметі Сеулдегі халық қысымын азайту және Солтүстік Кореяның әскери басқыншылығы жағдайында үкіметтің Солтүстік Кореядан қауіпсіз қашықтықта болуы үшін 2007 жылдан бастап астананы Сеулден Гонгжу аймағына көшіретінін жариялады. Гонгжу Сеулдің оңтүстігінде орналасқан. Үкімет бұл көшудің 2012 жылға дейін аяқталмайтынын күтті. Бұл жоспар сайлау науқанында ұсынылғанмен, бүкіл елде кең пікірталас тудырды. 2004 жылдың 21 қазанында Корея Конституциялық соты, негізінен дәстүрлі құқыққа сүйене отырып, астананы көшіруге арналған арнайы заңның конституцияға қайшы екенін шешті, себебі көшіру – ұлттық референдум немесе конституцияны өзгертуді талап ететін маңызды ұлттық мәселе. Осылайша, дау тиімді түрде тоқтатылды. Алайда, 2004 жылдың соңында Оңтүстік Корея үкіметі атқарушы биліктен басқа ұлттық үкімет органдарының көп бөлігін Гонгжуға көшіру жоспарларын жариялады, бұл Конституциялық соттың шешімін бұзудан сақтап, Сеулге ұлттық астана мәртебесін сақтауға мүмкіндік берді. Бұл жоспарды марқұм президент Ро Му Хён қолдады, ал қазіргі үкіметтік партия мен бұрынғы президент (Ли Мён Бак – Сеулдің бұрынғы мэрі) оған қарсы күресті. Ли Мён Бак билікке келгеннен кейін жоспарланған көшіру көлемі күрт қысқартылды. 2011 жылға қарай Гонгжу аймағында жаңа мемлекеттік ғимараттарды салуға дайындық жұмыстары басталды. Ешбір мемлекеттік орган Сеулдегі билік орталығынан кетуге ықыласты емес, сондықтан қай органдар көшірілуге тиіс деген мәселе жасырын түрде қызу талқылауда. Седжон қаласы 2007 жылы ұлттық астананы көшіру мақсатымен құрылды. Ол Сеулдегі тығырындарды азайту және елдің орталық аймағына инвестицияларды тарту үшін Оңтүстік Чхунчхон және Солтүстік Чхунчхон провинцияларының аумағынан жасалды. 2012 жылдан бері Оңтүстік Корея үкіметі көптеген министрліктер мен агенттіктерді Седжонға көшірді, бірақ олардың көп бөлігі әлі де басқа қалаларда, әсіресе Сеулде орналасқан, онда Ұлттық Ассамблея, Президенттік Резиденция (Көк үй) және көптеген маңызды мемлекеттік органдар қызмет етеді.