Рикардо Занелла: Фиуме еркіндігі үшін күрес және саяси өмір жолы

Кіріспе

Риккардо Занелла (27 маусым 1875 – 30 наурыз 1959) – Фиум саяхатшысы, қысқа ғана өмір сүрген Фиум еркін мемлекетінің сайланған жалғыз президенті.

Өмірбаян

Занелла Италиялық әке мен словендік ананың отбасында Австрия-Венгриядағы (қазіргі Хорватия) Фиуме қаласында дүниеге келді. Ол Фиуме және Будапешттегі Венгрия коммерциялық мектебінде оқыды. Көп ұзамай ол Фиумедегі сол мектепте бухгалтерлік есеп мұғалімі болды, бірақ бір жылдан кейін қызметтен кетті. Венгриядағы либерализм мен радикализм арасындағы қақтығыс кезінде Занелла Фиумедегі косутистік фракцияның жергілікті басшысы ретінде көзге түсті. Микеле Майлендр 1901 жылы отставкаға кеткеннен кейін, ол Фиумедегі Автономистік қауымдастық, сондай-ақ Автономистік партияның басшысы болды. Занелла партия басшылығына келген соң, либералды ұстанымнан бас тартып, қолдау үшін Косутистік тәуелсіздік партиясына жүгінді. Ол қатаң итальяндық ұлтшыл ұстанымды қабылдады (косутистердің саяси стиліне тән ызасымен), оның танымалдығы төменгі және орта таптар арасында артып, 1914 жылы Фиуме қаласының мэрі (Podestà) болып сайланды, бірақ император Франц Иосиф бұл тағайындаманы вето етті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Занелла орыс майданында мажар бөлімінде соғысты, бірақ дереу орыстарға дезертирлік жасады. 1916 жылы ол Римге келді, онда Фиумені Италияға қосу үшін агитациялық науқан бастады. Соғыс аяқталғаннан кейін 1918 жылы ол Фиумеге оралды, онда оны батыр ретінде қарсы алды, бірақ қаладағы билікті өз мойнына алған Фиумедегі Италия Ұлттық кеңесінен тез арада алшақтады. 1919 жылы 12 қыркүйекте Габриэль Д'Аннунцио Фиуме қаласын басып алғаннан кейін, Занелла Д'Аннунционың оккупациялық режиміне және жеке диктатурасына қарсы автономистік оппозицияны жетекшілік етті. Оның мүмкіндігі Д'Аннунционың Рапалло келісімін елемегенімен және Италияға қарсы соғыс жариялағандығымен келді, нәтижесінде 1920 жылдың желтоқсанында итальяндық флоттың бомбалауынан кейін қала тапсырылды. Занелла 1921 жылдың 5 қазанынан 1922 жылдың 3 наурызына дейін Фиуме еркін мемлекетінің президенті болды, бірақ фашистік төңкерістен кейін итальяндықтардың басып алуына байланысты өкілеттігі қысқартылды. Италия бұл аумақты 1924 жылдың 16 наурызында ресми түрде аннексиялады. 1930 жылдары Занелла негізінен Белградта сүргінде өмір сүрді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Занелла еркін мемлекеттің егеменді мемлекет ретінде қайта құруын талап етті, бірақ Сан-Францискодағы Халықаралық ұйым туралы Біріккен Ұлттар Ұйымының конференциясында оның идеясына қолдау таппады. Дегенмен ол бұл өтінішті 1945 жылдың қыркүйек айында Лондон Сыртқы істер министрлері кеңесінде де қайталады. Осылайша ол "фашистік агрессия салдарынан суға батқан" Фиуме еркін мемлекетін Албания мен Эфиопиямен салыстырды. Сонымен қатар, ол оның Хорватияға немесе Югославияға қосылуын жоққа шығарды, өйткені ол ешқашан олардың құрамына кірген емес, өйткені ол Венгрияның қасиетті тәжінің елі болды. Занелланың күш-жігері сәтсіз аяқталды және ол 1959 жылы Римде жер аударылуда қайтыс болды.

Zanella was born to an Italian father and Slovene mother in Fiume, Austria Hungary (present day Croatia). He attended Hungarian Commercial School in Fiume and Budapest. Soon he was a teacher of bookkeeping in the same school in Fiume, but year later he resigned. During the clash between Liberalism and radicalism in Hungary, Zanella emerged as the local leader of the Kossuthist faction in Fiume. He became the leader of the Autonomist Association, known also as the Autonomist Party in Fiume, after Michele Maylender resigned in 1901. With Zanella, the party abandoned its liberal stance and turned to the Kossuthist Independence Party for support. Embracing a staunch Italian nationalist stance (in its vehemence typical of the Kossuthists political style) his popularity grew especially among the lower and middle classes, eventually becoming elected mayor (Podestà) of Fiume in 1914, but the nomination was vetoed by the Emperor Franz Joseph. During World War I, Zanella fought in a Hungarian unit on the Russian front where he promptly deserted to the Russians. In 1916 he arrived in Rome where he started an agitation campaign for the Italian annexation of Fiume. After the War ended in 1918 he came back to Fiume where he was greeted as a hero, but quickly distanced himself from the Italian National Council in Fiume that assumed the powers in the city. After Gabriele D'Annunzio on September 12, 1919, seized the city of Fiume, Zanella led the Autonomist opposition to D'Annunzio's regime of occupation and personal dictatorship. His chance came as D'Annunzio ignored the Treaty of Rapallo and declared war on Italy itself, finally surrendering the city in December 1920 after a bombardment by the Italian navy. Zanella served in office as president of the Free State of Fiume from 5 October 1921 to 3 March 1922, when his term was cut short due to Italian occupation, following a fascist putsch. Italy formally annexed the territory on 16 March 1924. During the 1930's Zanella resided mainly in exile in Belgrade. Following World War II Zanella demanded the restoration of the Free State as a sovereign entity but failed to receive support for his idea at the United Nations Conference on International Organization in San Francisco. Nevertheless, he restated the request also to the London Council of Foreign Ministers in September 1945. Thereby he compared the Free State of Fiume, "submerged by an act of Fascist aggression" to that of Albania and Ethiopia. Moreover, he denied its annexation to Croatia or Yugoslavia, where it never belonged, since it was a country of the Holy Crown of Hungary. Zanella's efforts proved utterly unsuccessful and he died in exile in Rome in 1959.