Кіріспе

Грек философиясы б.з.д. 6 және 5 ғасырларда Иониядағы Милет қаласында дамыды, бұл ежелгі грек ой мектебі. Сократқа дейінгі философияның Иония мектебі – б.з.д. 6 ғасырында Иониядағы ежелгі грек философтарын немесе ой мектебін білдіреді, және ол Батыс дәстүріндегі алғашқы мектептердің бірі болып есептеледі. Иония мектебіне Талес, Анаксимандр, Анаксимен, Гераклит, Анаксагор және Архелай сияқты ойшылдар кірді. Бұл жіктелуді алғаш рет доксограф Сотион жасады. Доксограф Диоген Лаерттій Сократқа дейінгі философияны Иония және Италия мектептеріне бөлді. Иониялықтардың ортақ ерекшеліктерін алғаш рет Аристотель атап өтті, ол оларды физиологтар (φυσιολόγοι) немесе табиғат философтары деп атады. Олар кейде космологтар деп те аталады, себебі олар жұлдыздар мен математиканы зерттеді, космогониялар жасады және материяның табиғатын түсіндіруге тырысқан физицистер болды. Алғашқы үш философ (Талес, Анаксимандр және Анаксимен) Майандр өзенінің жанындағы Милет сауда қаласында жұмыс істеді және олар бірлесіп Милезиялық мектеп деп аталады. Олар табиғатты түсіндіру үшін оның негізгі элементін – архе іздеді. Олар материя бір түрден екінші түрге өзгеруі мүмкін деп ойлағанмен, барлық материяда ортақ, өзгермейтін бір нәрсе бар екенін санады. Сондықтан Аристотель оларды материалистік монистер деп сипаттады. Олар сондай-ақ барлық нәрсенің тірі екеніне сенді, яғни гилозоист болды. Милезиялықтар барлық нәрсенің ортақ қасиеттері туралы келіспеді және оны анықтау үшін тәжірибелер жасаған жоқ, бірақ өздерін түсіндіру үшін дін немесе мифология емес, абстрактілі ойлауды қолданды, сондықтан олар алғашқы философтар деп есептеледі.

Талес

Талес (грекше: Θαλῆς, Thalēs) Милеттік (шамамен б.з.д. 624 – шамамен б.з.д. 546 ж.) ең ерте Батыс философы деп есептеледі. Оған дейін гректер әлемнің пайда болуы мен табиғатын антропоморфтық құдайлар мен батырлар туралы мифтер арқылы түсіндірген. Найзағай мен жер сілкінісі сияқты құбылыстар құдайлардың іс-әрекеттерімен байланыстырылған. Ал Талес табиғаттан тыс нәрселерге сіңбестен, әлемді табиғи тұрғыдан түсіндіруге тырысты. Ол жер сілкінісін Жердің судың үстінде жүзіп отыруымен түсіндірді, ал жер сілкінісі Жер толқындармен шайқалғанда болады деді. Талестің ең белгілі сенімі – оның космологиялық доктринасы, ол әлемнің судан пайда болғанын айтады. Аристотель "Метафизика" еңбегінде былай деп жазды: "Осы философия мектебінің [Иония мектебінің] негізін қалаушы Талес тұрақты нәрсе – су екенін айтады (сондықтан ол Жердің судың үстінде жүзетінін де айтқан). Ол бұл болжамды барлық тіршілік иесінің қоректік заты ылғалды екенін байқағандықтан, ал жылудың өзі ылғалдан пайда болады және оның болуы үшін ылғал қажет (ал нәрсе неден туса, соның бірінші принципі болады). Ол осыдан болжамын шығарды, сондай-ақ барлық нәрсенің тұқымы ылғалды табиғатқа ие, ал су ылғалды заттардың табиғатының бірінші принципі болып табылады."

Анаксимандр

Анаксимандр (грекше: Ἀναξίμανδρος, Anaximandros) (шамамен б.з.д. 610 – шамамен б.з.д. 546) космологиялық еңбек жазған, оның аз бөлігі ғана сақталған. Қолда бар аз ғана үзінділерден ол бастапқы немесе алғашқы принципті (архе, бұл сөз алғаш рет Анаксимандр жазбаларында кездеседі және оны ол ойлап тапқан болуы мүмкін) – шексіз, шексіз масса (апеирон) деп сенгенін білеміз, ол ескіруге немесе ыдырауға ұшырамайды, және ол үнемі жаңа материалдарды тудырады, ал біз қабылдай алатын барлық нәрсе одан шығады.

Анаксимендер

Милеттік Анаксимен (грекше: Ἀναξιμένης ὁ Μιλήσιος; шамамен б.з.д. 585 – шамамен б.з.д. 528 ж.), өз мектебіндегілер сияқты, материялық монизмді қолданды және ауа – бастау (архе) деп сенді.

Гераклит

Ефестік Гераклит (гр. Ἡράκλειτος, Hērakleitos) (б.з.д. 535 – б.з.д. 475 ж.) Талес, Анаксимандр және Пифагордың түпкі негізгі заттың мәні туралы пікірлерімен келіспеді және барлық нәрсе ауа, су немесе жер емес, грек классикалық элементі – оттан туындайды деп мәлімдеді. Бұл өзгерістің нақты екеніне, ал тұрақтылықтың сыңарлық екеніне сендіруге әкелді. Гераклит үшін «Барлығы ағып жатыр, ештеңе тұрған жерде қалмайды». Ол сондай-ақ: «Ешбір адам бір өзеннен екі рет өте алмайды, себебі адам да, өзен де бірдей болмайды» деген сөзімен белгілі.

Анаксагор

Клазомендік Анаксагор (грекше: Ἀναξαγόρας) (б.з.д. 510 – б.з.д. 428 ж.) материалдық затты өлмейтін бастапқы элементтердің шексіз саны ретінде қарастырды, ал барлық пайда болу мен жоғалуды араласу және ажырасу процестерімен байланыстырды. Барлық затты ретке келтіретін күш – ғарыштық сана (ноус) арқылы ұйымдастырылады.

Архелай

Архелай (грекше: Ἀρχέλαος, Архелаос) б.з.б. V ғасырындағы грек философы, шамасы Афинада туған. Ол Анаксагордың шәкірті болды, және Ион Хиостың (Диоген Лаертий, II. 23) айтуынша, Сократтың ұстазы болған. Кейбіреулер бұл, Сократты Иония мектебімен байланыстыруға жасалған әрекет болуы мүмкін деп есептейді; ал басқалары (мысалы, Гомперц, «Грек ойшылдары») осы әңгімені қолдайды. Архелай белгілі бір этикалық тұжырымдамаларды жасады деген мәлімдемеге де қатысты пікірлер екіұшты. Жалпы алғанда, ол Анаксагордың көзқарастарын ұстанды, бірақ космология саласында ертедегі иониялықтардың идеяларына оралды.