Түркиядағы ежелгі Лисимахия қаласы

Кіріспе

Түркиядағы ежелгі қала Лисимахия (Λυσιμάχεια) – Тракиялық Херсонес (қазіргі Галлиполи түбегі) солтүстік-батыс шетіндегі маңызды грек қаласы. Түбек қазіргі Түркияның еуропалық бөлігіне жалғасқан жерде, Мелас шығанағынан (қазіргі Сарос шығанағы) көп алыс емес орналасқан. Бұрынғы пікірлерге қарамастан, ол Хексамилиде емес, қазіргі Болайыр ауылының жанында табылады.

Тарих

Қала б.з.д. 309 жылы Лисимах соғысқа дайындалып тұрғанда салынды; жаңа қала, аралда орналасқандықтан, Сестстен солтүстікке қарай және Фракияның құрлықтарына дейінгі жолды бақылап тұрды. Жаңа қаласына тұрғындар әкелу үшін Лисимах көршілес Кардия қаласын, тарихшы Иеронимнің туған жерін қиратты және оның тұрғындарын, сондай-ақ басқа Херсонес қалаларының халқын осында қоныстандырды. Лисимах, әрине, Лисимахияны өзінің астанасы еткен, және ол тез арада зор дәрежеге және гүлденуге жеткен болуы керек. Оның қайтыс болғаннан кейін қала Селевкидтердің билігіне қарады, ал Селевкид Каллиник пен Птолемей Эуэргет арасындағы соғыстар кезінде Селевкидтерден Птолемейлерге өтті. Олар қаланы босатқан ма, әлде ол өзінен-өзі босатылған ма, белгісіз; дегенмен ол Этолия лигасымен серіктестік қатынасқа түсті. 287 жылы қала жер сілкінісінен қатты зардап шекті, бұл туралы римдік тарихшы Юстин (17.1.1–3) хабарлады. 277 жылы б.з.д. Лисимахияның жанында Македония патшасы Антигон II Гонат галлдарды жеңді. Этолиялықтар қалаға қажетті қорғанысты ұсына алмағандықтан, ол 197 жылы б.з.д. фракиялықтар тарапынан римдіктердің Македонияның Филип V-ге қарсы соғысы кезінде қайтадан қиратылды. Селевкид патшасы Ұлы Антиох бұл жерді қалпына келтіріп, шашырап кеткен және құлдыққа түскен халқын жинады, сондай-ақ жомарт уәделермен барлық жерден отарлаушыларды тартып алды. Алайда, бұл қалпына келтіру сәтті болмады, ал Рим билігінде ол көбірек құлдырады. Бұл жер соңғы рет ежелгі атымен Аммиан Марцеллиннің жазбаларында кездеседі. Император Юстиниан (527–565) оны қалпына келтіріп, мықты бекіністермен қоршады, содан кейін ол тек Гексамилион деп аталады. Қазіргі Лысимахия орнында орналасқан Эксемил қаласы атын Юстиниан бекінісінен алған, бірақ ежелгі қаланың қираған орындары көршілес Ортакөй ауылында көбірек сақталған.

The city was built by Lysimachus in 309 BC, when he was preparing for war with his rivals; for the new city, being situated on the isthmus, commanded the road from Sestos to the north and the mainland of Thrace. In order to obtain inhabitants for his new city, Lysimachus destroyed the neighbouring town of Cardia, the birthplace of the historian Hieronymus, and settled the inhabitants of it and other Chersonesean cities here. Lysimachus no doubt made Lysimachia the capital of his kingdom, and it must have rapidly risen to great splendour and prosperity. After his death the city fell under Seleucid dominion, and during the wars between Seleucus Callinicus and Ptolemy Euergetes it passed from the hands of the Seleucids into those of the Ptolemies. Whether these latter set the town free, or whether it emancipated itself, is uncertain; at any rate it entered into the relation of sympolity with the Aetolian League. In 287 BC, the city was severely damaged by an earthquake, as reported by the Roman historian Justin (17.1.1–3). In 277 BC, near Lysimachia the Macedonian king Antigonus II Gonatas defeated the Gauls. As the Aetolians were not able to afford the town the necessary protection, it was destroyed again in 197 BC by the Thracians during the war of the Romans against Philip V of Macedon. The Seleucid king Antiochus the Great restored the place, collected the scattered and enslaved inhabitants, and attracted colonists from all parts by generous promises. This restoration, however, appears to have been unsuccessful, and under the dominion of Rome it decayed more and more. The last time the place is mentioned under its ancient name, is in a passage of Ammianus Marcellinus. The emperor Justinian (527–565) restored it and surrounded it with strong fortifications, and after that time it is spoken of only under the name of Hexamilion. The place now occupying the site of Lysimachia, Eksemil, derives its name from the Justinianian fortress, though the ruins of the ancient city are more numerous in the neighbouring village of Ortaköy.